TrÃch sách Táºp sống vượt lên ná»—i sợ, Forgotten among the Lilies, Learning to Love Beyond Our Fears, Ronald RolheiserÂ
Cách đây năm mươi năm, T.S. Eliot tiên Ä‘oán cái chết cá»§a Ä‘am mê, thi ca, lòng trung tÃn và nháºn thức vá» cuá»™c Ä‘á»i. Khổ thay ngà y nay lá»i tiên Ä‘oán nà y thà nh sá»± tháºt.
Là ki-tô hữu chúng ta cần nháºn thức đúng sá»± việc và bảo vệ cho Ä‘am mê: thúc đẩy ngưá»i khác hướng vá» Ä‘am mê.
Nghe có vẻ kỳ lạ nhưng đúng là như váºy. Äam mê gần như khÆ¡i dáºy thái độ khinh bỉ nÆ¡i các tu sÄ©, còn giáo dân thì hùa theo. Äúng váºy, thế giá»›i phà m tục muốn kéo Ä‘am mê vá» phần mình, xem như má»™t cái gì không thuá»™c vá» tôn giáo, là động cÆ¡ chống lại tôn giáo, bá» tôn giáo, kéo bạn ra khá»i gông cùm tôn giáo.
Các ngưá»i Ä‘i giảng, các linh mục, các tác giả thiêng liêng và các nhà lãnh đạo tôn giáo thưá»ng có khuynh hướng hổ trợ cho quan Ä‘iểm nà y. Giáo há»™i, gần như không ngừng chống Ä‘am mê, vạch ra các nguy hiểm và cấm má»i ngưá»i tá»± cho phép mình cảm nháºn và táºn hưởng sức mạnh tình cảm, tâm lý và bản năng yêu đương cá»§a há».
Äam mê thưá»ng được cho là mâu thuẫn vá»›i tôn giáo.
Chúng ta đã sai lầm biết bao! Và thế giới thế tục cũng thấy hỠsai lầm biết bao! Có một tình trạng lộn ngược xảy ra, nó vừa kỳ lạ vừa khôi hà i.
Ngà y nay thế giá»›i thế tục muốn loại bá» cả Ä‘am mê lẫn Giáo há»™i, há» kinh ngạc thấy hỠở trong tình trạng kỳ quái là đi bảo vệ cho Ä‘am mê. Vì sao váºy?
Bởi vì há» khám phá ra rằng Ä‘am mê có thể gây phiá»n toái. Äam mê, mối tình lá»›n, thi ca, mỹ há»c, chúng là sức mạnh để chống lại tÃnh không chung thá»§y.
Vì thế ná»n văn hóa cá»§a chúng ta bắt đầu dán lên Ä‘am mê những nhãn hiệu dà nh riêng cho tôn giáo: nà o là sản phẩm cá»§a thá»i trung cổ, kết quả cá»§a ngây thÆ¡, ý tưởng ngông cuồng mà má»i ngưá»i phải gạt ra khá»i đầu.
Äúng là mỉa mai nhẹ nhà ng! Sức mạnh mà từ lâu thuá»™c độc quyá»n cá»§a há», hồi đó há» thổi vang chiến thắng thì bây giá» há» bối rối lúng túng khi hỠđược tá»± do hà nh động. Cuối cùng, há» nháºn ra Ä‘am mê lại chỉ dà nh riêng cho tu sÄ©. Tại sao?
Vì thế giá»›i chúng ta đỠcao má»™t thứ tá»± do sai lạc. Xã há»™i ngà y nay khÃch lệ con ngưá»i tránh má»i bám dÃnh, từ chối má»i hình thức cam kết, trốn xa cái gì cầm chân chúng ta lại. Chúng ta được má»i gá»i sống trong “tinh thần tá»± doâ€, bay bổng, không vướng báºn.
Äam mê, nhất là đam mê tình yêu, là tiếng chuông báo tá» cho loại tá»± do nà y. Äam mê có nghÄ©a là cam kết, dÃnh chặt, từ bá»; Ä‘am mê là m chúng ta mất kiểm soát, mất tá»± do, nó kết nối chúng ta. Nếu nó kéo dà i, nó có tên là trung tÃn.
Như thế có phải là tình cá» khi thưá»ng thưá»ng, ná»n minh triết thế tục nhìn Ä‘am mê vá»›i cùng nhãn quan khi há» nhìn vá» tôn giáo: má»™t phiêu lưu độc quyá»n cá»§a trẻ con và những ngưá»i ngây thÆ¡.
Ngà y nay, Ä‘am mê và mối tình lá»›n được xem là các căn bệnh cần phải chữa. Trong má»™t quyển sách sắc sảo và gây sốc, cuốn Chiến thắng cá»§a trị liệu – The Triumph of the Therapeutic cá»§a Philip Rieff, má»™t tác giả không có xu hướng tôn giáo nà o, nhấn mạnh rằng ná»n văn hóa hiện nay cá»§a chúng ta xem Ä‘am mê và lãng mạn là “xưa cÅ© và không còn cần thiết.†Nháºn định nà y cÅ©ng giống như Freud gá»i đó là “ảo tưởng gợi dục†và , Rieff nói tiếp, đã đến lúc chúng ta phải ngưng việc xây dá»±ng cá tÃnh và tÃnh cá»™ng đồng dá»±a trên mấy mẹo lừa nà y.
Theo ông, tình yêu và háºn thù, sản phẩm cá»§a Ä‘am mê, loại dùng nó để xây dá»±ng cá tÃnh thì đã hết thá»i. Trong ná»n văn hóa cá»§a những giao du và cá»§a những chuyện không chung thá»§y, Ä‘am mê và má»™t tình yêu lá»›n được xem như hà nh động cá»§a các bạo chúa ngông cuồng.
Ngắn gá»n, tình yêu lãng mạn ngà y nay được xem như chứng loạn thần kinh, má»™t bệnh ngưá»i ta chỉ có thể dung thứ nÆ¡i những ngưá»i còn rất trẻ, những ngưá»i rất ngây ngô, tà n tÃch cá»§a má»™t thá»i đã qua, cùng đứng ngang hà ng vá»›i tôn giáo.
Vì thế ngưá»i ki-tô hữu và các giáo há»™i Ki-tô phải xem việc bảo vệ cho Ä‘am mê và tình yêu là chuyện quan trá»ng. Chúng là má»™t phần ngá»n lá»a cá»§a Thiên Chúa, má»™t món quà vô biên cần phải cẩn tháºn quy vá» má»™t hướng, chắc chắn, nhưng phải luôn luôn nhìn đó như má»™t món quà cá»§a Thiên Chúa.
Ngà y nay chúng lại cà ng cần nó hÆ¡n. Äam mê và tình yêu thách đố lòng bất trung.
Khi T.S Eliot tiên Ä‘oán vá» cái chết cá»§a thi ca, Ä‘am mê, lòng trung tÃn và nháºn thức vá» cuá»™c Ä‘á»i, ông không gom chúng và o hạnh phúc nho nhá». Chúng mắc mÃu lẫn nhau. Äam mê và thi ca, khi được khai phóng và được cho Ä‘i, chúng nối kết chúng ta lại vá»›i nhau và gắn chúng ta vá»›i cuá»™c Ä‘á»i, là m cho tÃnh bất trung và tá»± do sai lạc không có chá»— đứng.
Trong má»™t ná»n văn hóa há»i hợt, phóng túng, bất trung, hoà i nghi, chán nản, không cam kết và o gì, thì cái chúng ta cần là ngá»n lá»a, là đam mê, là má»™t tình yêu lá»›n.
Chỉ có Ä‘am mê và má»™t tình yêu lá»›n may ra đổi ngược được vấn đỠvà là m chúng ta được miá»…n nhiá»…m để chống vá»›i loại vi trùng do hoà i nghi và tÃnh bất trung cá»§a thá»i đại nà y hoà nh hà nh.
Ngá»n lá»a Ä‘am mê đến từ Thiên Chúa. Tình yêu là gốc rá»… cá»§a tâm hồn và thể xác con ngưá»i. Truyá»n thuyết cá»§a ngưá»i Do thái Hasidic kể câu chuyện ngụ ngôn nổi tiếng vá» má»™t ngưá»i đà n ông muốn thà nh thợ rèn. Anh mua búa, Ä‘e và ống bể. Nhưng anh không uốn được thanh sắt nà o. Lò rèn cá»§a anh không có lá»a cÅ©ng không có sức nóng. Anh có đủ má»i thứ trừ cái cần nhất – tia lá»a, ngá»n lá»a, sức nóng là m chảy sắt.
Trong má»™t thế giá»›i mà lòng trung tÃn và nháºn thức vá» cuá»™c Ä‘á»i Ä‘ang hấp hối, Ä‘ang bị thay thế bằng bất trung và chán nản, trong má»™t thế giá»›i mà má»™t tình yêu lá»›n và tình dục đúng đắn bị thay thế bằng tình dục lệch lạc và sách báo khiêu dâm, chúng ta cần ngá»n lá»a cá»§a lò rèn, Ä‘am mê và tình yêu.
Là ki-tô hữu chúng ta phải đứng lên để bảo vệ cho tình yêu.
Nguyễn Kim An dịch
Phanxicovn

