�am mê là ng�n lửa của Chúa ở trong chúng ta

Trích sách Tập sống vượt lên nỗi sợ, Forgotten among the Lilies, Learning to Love Beyond Our Fears, Ronald Rolheiser 

Cách đây năm mươi năm, T.S. Eliot tiên đoán cái chết của đam mê, thi ca, lòng trung tín và nhận thức v� cuộc đ�i. Khổ thay ngày nay l�i tiên đoán này thành sự thật.

Là ki-tô hữu chúng ta cần nhận thức đúng sự việc và bảo vệ cho đam mê: thúc đẩy ngư�i khác hướng v� đam mê.

Nghe có vẻ kỳ lạ nhưng đúng là như vậy. �am mê gần như khơi dậy thái độ khinh bỉ nơi các tu sĩ, còn giáo dân thì hùa theo. �úng vậy, thế giới phàm tục muốn kéo đam mê v� phần mình, xem như một cái gì không thuộc v� tôn giáo, là động cơ chống lại tôn giáo, b� tôn giáo, kéo bạn ra kh�i gông cùm tôn giáo.

Các ngư�i đi giảng, các linh mục, các tác giả thiêng liêng và các nhà lãnh đạo tôn giáo thư�ng có khuynh hướng hổ trợ cho quan điểm này. Giáo hội, gần như không ngừng chống đam mê, vạch ra các nguy hiểm và cấm m�i ngư�i tự cho phép mình cảm nhận và tận hưởng sức mạnh tình cảm, tâm lý và bản năng yêu đương của h�.

�am mê thư�ng được cho là mâu thuẫn với tôn giáo.

Chúng ta đã sai lầm biết bao! Và thế giới thế tục cũng thấy h� sai lầm biết bao! Có một tình trạng lộn ngược xảy ra, nó vừa kỳ lạ vừa khôi hài.

Ngày nay thế giới thế tục muốn loại b� cả đam mê lẫn Giáo hội, h� kinh ngạc thấy h� ở trong tình trạng kỳ quái là đi bảo vệ cho đam mê. Vì sao vậy?

Bởi vì h� khám phá ra rằng đam mê có thể gây phi�n toái. �am mê, mối tình lớn, thi ca, mỹ h�c, chúng là sức mạnh để chống lại tính không chung thủy.

Vì thế n�n văn hóa của chúng ta bắt đầu dán lên đam mê những nhãn hiệu dành riêng cho tôn giáo: nào là sản phẩm của th�i trung cổ, kết quả của ngây thơ, ý tưởng ngông cuồng mà m�i ngư�i phải gạt ra kh�i đầu.

�úng là mỉa mai nhẹ nhàng! Sức mạnh mà từ lâu thuộc độc quy�n của h�, hồi đó h� thổi vang chiến thắng thì bây gi� h� bối rối lúng túng khi h� được tự do hành động. Cuối cùng, h� nhận ra đam mê lại chỉ dành riêng cho tu sĩ. Tại sao?

Vì thế giới chúng ta đ� cao một thứ tự do sai lạc. Xã hội ngày nay khích lệ con ngư�i tránh m�i bám dính, từ chối m�i hình thức cam kết, trốn xa cái gì cầm chân chúng ta lại. Chúng ta được m�i g�i sống trong “tinh thần tự do�, bay bổng, không vướng bận.

�am mê, nhất là đam mê tình yêu, là tiếng chuông báo tử cho loại tự do này. �am mê có nghĩa là cam kết, dính chặt, từ b�; đam mê làm chúng ta mất kiểm soát, mất tự do, nó kết nối chúng ta. Nếu nó kéo dài, nó có tên là trung tín.

Như thế có phải là tình c� khi thư�ng thư�ng, n�n minh triết thế tục nhìn đam mê với cùng nhãn quan khi h� nhìn v� tôn giáo: một phiêu lưu độc quy�n của trẻ con và những ngư�i ngây thơ.

Ngày nay, đam mê và mối tình lớn được xem là các căn bệnh cần phải chữa. Trong một quyển sách sắc sảo và gây sốc, cuốn Chiến thắng của trị liệu – The Triumph of the Therapeutic của Philip Rieff, một tác giả không có xu hướng tôn giáo nào, nhấn mạnh rằng n�n văn hóa hiện nay của chúng ta xem đam mê và lãng mạn là “xưa cũ và không còn cần thiết.� Nhận định này cũng giống như Freud g�i đó là “ảo tưởng gợi dục� và, Rieff nói tiếp, đã đến lúc chúng ta phải ngưng việc xây dựng cá tính và tính cộng đồng dựa trên mấy mẹo lừa này.

Theo ông, tình yêu và hận thù, sản phẩm của đam mê, loại dùng nó để xây dựng cá tính thì đã hết th�i. Trong n�n văn hóa của những giao du và của những chuyện không chung thủy, đam mê và một tình yêu lớn được xem như hành động của các bạo chúa ngông cuồng.

Ngắn g�n, tình yêu lãng mạn ngày nay được xem như chứng loạn thần kinh, một bệnh ngư�i ta chỉ có thể dung thứ nơi những ngư�i còn rất trẻ, những ngư�i rất ngây ngô, tàn tích của một th�i đã qua, cùng đứng ngang hàng với tôn giáo.

Vì thế ngư�i ki-tô hữu và các giáo hội Ki-tô phải xem việc bảo vệ cho đam mê và tình yêu là chuyện quan tr�ng. Chúng là một phần ng�n lửa của Thiên Chúa, một món quà vô biên cần phải cẩn thận quy v� một hướng, chắc chắn, nhưng phải luôn luôn nhìn đó như một món quà của Thiên Chúa.

Ngày nay chúng lại càng cần nó hơn. �am mê và tình yêu thách đố lòng bất trung.

Khi T.S Eliot tiên đoán v� cái chết của thi ca, đam mê, lòng trung tín và nhận thức v� cuộc đ�i, ông không gom chúng vào hạnh phúc nho nh�. Chúng mắc míu lẫn nhau. �am mê và thi ca, khi được khai phóng và được cho đi, chúng nối kết chúng ta lại với nhau và gắn chúng ta với cuộc đ�i, làm cho tính bất trung và tự do sai lạc không có chỗ đứng.

Trong một n�n văn hóa h�i hợt, phóng túng, bất trung, hoài nghi, chán nản, không cam kết vào gì, thì cái chúng ta cần là ng�n lửa, là đam mê, là một tình yêu lớn.

Chỉ có đam mê và một tình yêu lớn may ra đổi ngược được vấn đ� và làm chúng ta được miễn nhiễm để chống với loại vi trùng do hoài nghi và tính bất trung của th�i đại này hoành hành.

Ng�n lửa đam mê đến từ Thiên Chúa. Tình yêu là gốc rễ của tâm hồn và thể xác con ngư�i. Truy�n thuyết của ngư�i Do thái Hasidic kể câu chuyện ngụ ngôn nổi tiếng v� một ngư�i đàn ông muốn thành thợ rèn. Anh mua búa, đe và ống bể. Nhưng anh không uốn được thanh sắt nào. Lò rèn của anh không có lửa cũng không có sức nóng. Anh có đủ m�i thứ trừ cái cần nhất – tia lửa, ng�n lửa, sức nóng làm chảy sắt.

Trong một thế giới mà lòng trung tín và nhận thức v� cuộc đ�i đang hấp hối, đang bị thay thế bằng bất trung và chán nản, trong một thế giới mà một tình yêu lớn và tình dục đúng đắn bị thay thế bằng tình dục lệch lạc và sách báo khiêu dâm, chúng ta cần ng�n lửa của lò rèn, đam mê và tình yêu.

Là ki-tô hữu chúng ta phải đứng lên để bảo vệ cho tình yêu.

Nguyễn Kim An dịch

Phanxicovn