AI LÀ GIACÔBÊ, “ANH EM CỦA CHÚA�?

Giacôbê là một cái tên thông dụng vào th�i Chúa Giêsu, và có hai môn đệ Chúa Giêsu mang tên này:

Giacôbê, con ông Dêbêđê, và là anh của Gioan (Mt 10,2)

Giacôbê, con ông Anphê (Mt 10,3)

Chúng ta g�i ông số 1 là “Giacôbê Lớn� hay “Giacôbê ti�n� và ông số 2 là “Giacôbê Nh�� hay “Giacôbê hậu�. Vì các tác giả Tân Ước chỉ nói đến tên Giacôbê nên đôi khi khó lòng phân biệt được đó là Giacôbê Lớn, Nh� hay một Giacôbê nào đó hoàn toàn khác.

Chẳng hạn, Phaolô nói v� Giacôbê, “anh em� của Chúa Giêsu (Gl 1,19), nhưng từ “anh em� thư�ng được dùng để chỉ các anh em h� và những ngư�i bà con phái nam khác, vì tiếng Hípri và Aram thiếu những từ như “cậu�, “chú�, “cháu trai�, “anh em h��, etc. Dù Phaolô viết bằng tiếng Hy Lạp, nhưng hiển nhiên ngài thư�ng nói tiếng Aram. Trong câu trước (Gl 1,18), ngài g�i Phêrô là Cephas, tên phiên âm từ tiếng Aram (tên tiếng Aram của Phêrô là Kefa [�á], với chữ “s� được thêm vào để làm cho tên g�i thành tên của phái nam theo như lệ thư�ng trong tiếng Hy Lạp), cũng vậy, tên Phêrô trong tiếng Hy Lạp là Petros (phiên bản giống đực của từ Hy Lạp có nghĩa là “�á�: petra).

Nhiá»�u ngÆ°á»�i Tin Lành sá»­ dụng chi tiết “ngÆ°á»�i anh em của Chúa Giêsuâ€� này để phản bác ý niệm đồng trinh trá»�n Ä‘á»�i của Ä�ức Maria, nhÆ°ng Ä‘iá»�u này không mấy thuyết phục. TrÆ°á»›c hết, thật đáng phải lÆ°u ý là các giáo phụ sÆ¡ thá»�i – là những ngÆ°á»�i rành ngôn ngữ – há»� đã tin chắc vào giáo lý này. Nếu bản văn gốc có vấn Ä‘á»� thì thật đáng kinh ngạc là những ngÆ°á»�i rành tiếng Hy Lạp nhÆ° há»� lại bá»� qua má»™t Ä‘iá»�u quá hiển nhiên nhÆ° thế này. Lại nữa, có má»™t giả thuyết thú vị trong “Catholic Encyclopediaâ€� cho rằng Giacôbê, anh em của Chúa, không ai khác chính là Giacôbê Lá»›n:

Nhi�u tác giả khi so sánh Ga 19,25[1] với Mt 27,56[2] và Mc 15,40[3], đã đồng hóa bà Maria mẹ của các ông Giacôbê Nh� và Giôxếp với bà “Maria vợ ông Cơlôpát� trong Gioan. Vì tên Maria Mađalêna có trong ba bảng danh sách, nên h� đồng hóa bà Salômê trong Marcô với “mẹ của các con ông Dêbêđê� trong Matthêô; cuối cùng, h� đồng hóa Salômê với “chị của thân mẫu (Chúa Giêsu)� trong Gioan. Như vậy, h� xác định có 4 phụ nữ trong Ga 19,25; bản Kinh Thánh “Peshito� tiếng Syriac chép rằng: “Mẹ ngài và bà chị của mẹ ngài, và Maria Cơlôpát và Maria Mađalêna�. Nếu giả thiết bà Salôme là chị của �ức trinh nữ Maria là đúng thì Giacôbê Lớn và Gioan là anh em h� của Chúa; đi�u này có thể giải thích được v� chuyện hai anh em làm môn đệ Chúa, v� l�i thỉnh cầu của bà Salômê cho các ông được vị trí đầu trong vương quốc của Ngài, và v� việc Chúa Giêsu trao phó �ức trinh nữ cho Gioan là ngư�i cháu của bà. Thế nhưng giả thiết này cũng không chắc lắm bởi vì bản Kinh Thánh tiếng Hy Lạp không thêm vào hoặc đã b� đi từ kai (nghĩa là “và�). Như vậy, mối liên hệ giữa Thánh Giacôbê với Chúa Giêsu vẫn chưa rõ.

Sự nghi ngại của Catholic Encyclopedia làm bật lên những l�i có vẻ khác lạ của Ga 19,25: “�ứng gần thập giá �ức Giêsu, có thân mẫu Ngư�i, và chị của thân mẫu, bà Maria vợ ông Cơlôpát, và bà Maria Mađalêna�. Bản liệt kê này có 4 ngư�i hay 3 ngư�i? Chỉ có hai liên từ “và�, đi�u đó gợi ý rằng “bà chị của thân mẫu, bà Maria vợ ông Cleophas� chỉ là một ngư�i. Dĩ nhiên không thể hiểu từ “chị� ở đây theo nghĩa đen ngoại trừ khi song thân �ức Maria đặt tên cho cả hai ngư�i con gái của mình là Maria. Có thể đây là chị em h� hàng hoặc ngay cả chị em dâu.

Danh sách của Matthêô

Matthêô 27,56 nói rằng có “nhi�u phụ nữ� ở đó, “đứng nhìn từ xa�. Trong số h� có:

Maria Mađalêna
Maria mẹ Giacôbê và Giôxép, và
Mẹ của các con ông Dêbêđê.

Danh sách của Marcô

Marcô 15,40 cũng nói có nhi�u phụ nữ, và liệt kê như sau:

Maria Mađalêna,
Maria mẹ của Giacôbê Nh� và Giôxép, và
Salômê

Từ danh sách này, ta có thể kết luận rằng bà Salômê là mẹ của các con ông Dêbêđê. Matthêô và Marcô liệt kê cũng những phụ nữ này, nhưng nói khác nhau v� bà Salômê. Có thể lý do khiến 3 phụ nữ được nêu tên trong số nhi�u ngư�i có mặt ở đó chính là vì h� là 3 ngư�i đã khám phá ra sự việc Phục Sinh (Mc 16,1). �ức Maria ở dưới chân thập giá rồi cho nên các tác giả Tin Mừng chỉ liệt kê các phụ nữ (như Marcô ghi chú) “nhìn từ xa�, vì thế tên �ức mẹ được b� qua.

Danh sách của Gioan

Nếu Gioan 19,25 liệt kê 3 ngư�i thì danh sách như sau:

Maria, mẹ Chúa
Maria, “chị� của �ức trinh nữ Maria và là vợ Cơlôpát, và
Maria Mađalêna

Nếu 4 ngư�i thì danh sách như sau:

Maria, mẹ Chúa
Chị của �ức Maria (có lẽ là bà Salômê)
Maria, vợ ông Cơlôpát, và
Maria Mađalêna

Trong bất kỳ trư�ng hợp nào, chúng ta cũng biết rằng Cơlôpát có lẽ là tên Hy Lạp của Alphê, cha của Giacôbê Nh� và Giôxép. Cha của Giacôbê là ông Alphê (Mt 10,3), và mẹ là một trong ba bà Maria (Mc 15,40). Vì bà không phải là Maria Mađalêna hay �ức trinh nữ Maria, nên chỉ còn lại có mỗi bà Maria, vợ ông Cơlôpát. �i�u này có nghĩa là bà Maria, vợ ông Cơlôpát cũng là bà Maria, vợ ông Alphê, như vậy Cơlôpát và Alphê cùng là một ngư�i.

Danh sách tổng hợp

Dù Gioan liệt kê 3 hay 4 bà, chúng ta nhận ra 4 phụ nữ sau đây đi theo Chúa Giêsu trong cuộc Khổ Nạn

Maria, mẹ chúa
Maria Mađalêna
Maria, vợ ông Alphê/ Cơlôpát, và là mẹ của Giacôbê Nh� và Giôxép, và
Salômê, vợ ông Dêbêđê, mẹ Giacôbê Lớn và Gioan
Một trong hai ngư�i cuối cùng hiển nhiên là “chị� của �ức Maria, tùy vào tình trạng của từ “và� bị b� sót. Chính từ này mới làm cho m�i sự trở nên khác biệt.

Nếu chị của �ức Maria (hoặc là chị dâu) là bà Maria vợ ông Cơlôpát, thì con của bà là Giacôbê Nh�, là anh em của Chúa. Trong trư�ng hợp đó, Galát 1,19[4] nói v� Giacôbê Nh�, ngư�i anh em của Chúa. Nếu trái lại, chị của �ức Maria là bà Salômê, thì con của bà là Giacôbê Lớn, anh em của Chúa. Trong trư�ng hợp này, Galát 1,19 nói đến Giacôbê Lớn, ngư�i anh em của Chúa.

Lý luận có vẻ thuyết phục khi cho rằng Gioan muốn nói đến 4 bà, dù ông không thêm một từ “và� vào trong danh sách, và Giacôbê và Gioan chính là các anh em của Chúa Giêsu. Các lý do mà Encyclopedia đưa ra rất đáng tin: Giacôbê và Gioan hành xử như là những ngư�i được ưu tiên, mẹ của h� đã kéo Chúa Giêsu riêng ra để gởi gắm, và cuối cùng Chúa Giêsu đã trao phó mẹ mình cho ông Gioan. Nếu Gioan là anh em của Chúa Giêsu thì hẳn ông là ngư�i bà con thân cận nhất (vì Chúa Giêsu không có anh em nào khác).

�iểm cuối cùng này dư�ng như quan tr�ng hơn hết, nếu nói Giacôbê Nh�, ngư�i môn đệ và là tông đồ tương lai, là anh em h� của Chúa Giêsu, thì quyết định trao phó �ức Maria cho một môn đệ khác là Gioan xem ra có vẻ kỳ quặc. Vì thế, ta có thể yên tâm kết luận rằng “Giacôbê, ngư�i anh em của Chúa� chính là Giacôbê (và Gioan) con ông Dêbêđê, và là anh em h� hàng chứ không phải anh em ruột thịt.

[1] �ứng gần thập giá �ức Giê-su, có thân mẫu Ngư�i, chị của thân mẫu, bà Ma-ri-a vợ ông Cơ-lô-pát, và bà Ma-ri-a Mác-đa-la.

[2] Trong số đó, có bà Ma-ri-a Mác-đa-la, bà Ma-ri-a mẹ các ông Gia-cô-bê và Giô-xếp, và bà mẹ các con ông Dê-bê-đê.

[3] Nhưng cũng có mấy phụ nữ đứng xa xa mà nhìn, trong đó có bà Ma-ri-a Mác-đa-la, bà Ma-ri-a mẹ các ông Gia-cô-bê Thứ và Giô-xếp, cùng bà Sa-lô-mê
[4] Tôi đã không gặp một vị Tông �ồ nào khác ngoài ông Gia-cô-bê, ngư�i anh em của Chúa

Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính chuyển ngữ

gpquynhon