Nhiá»u tÃn hữu khi và o nhà thá», thì chấm tay và o má»™t bình nước và là m dấu thánh giá. Cá» chỉ đó có ý nghÄ©a gì váºy?
Khi ngưá»i tÃn hữu và o nhà thá» và chấm tay và o má»™t bình nước, thì há» thâm tÃn rằng nước đó không phải như nước máy hay nước giếng, nhưng há» coi đó là nước thánh hoặc nước phép. Tuy nhiên, theo các sá» gia, thì và o những thế ká»· đầu, các tÃn hữu trước khi và o nhà thá» không phải chỉ nhúng ngón tay và o má»™t bình nước nhưng thá»±c sá»± là nhúng tay hay trầm mình và o bồn nước nữa. Tại sao có chuyện đó? Vì má»™t lý do dá»… hiểu. Sau khi Ä‘i đưá»ng bụi bặm, trước khi và o nhà thá», cần rá»a mặt mÅ©i tay chân cho sạch sẽ. Khi chúng ta đến nhà ngưá»i khác cÅ©ng váºy: thưá»ng ông chá»§ sai mấy đứa nhá» bưng cháºu nước để khách rá»a tay rá»a mặt, rồi sau đó má»›i tiếp chuyện. Từ má»™t táºp tục có tÃnh cách vệ sinh thể chất và tâm thần (nghÄ©a là việc rá»a mặt rá»a tay Ä‘em lại sá»± mát mẻ thoải mái), sá»± chuyển sang ý nghÄ©a thiêng liêng đạo đức không xa xôi gì! Khi chúng ta Ä‘i chầu Chúa, chúng ta cÅ©ng cần giữ gìn thân thể và nhất là tinh thần được sạch sẽ, nhỠđó việc cầu nguyện (tức là đà m đạo vá»›i Chúa) má»›i có kết quả hÆ¡n. Ta nháºn thấy tâm tình nà y phát hiện nÆ¡i nhiá»u tôn giáo, khi mà các thiện nam tÃn nữ phải Ä‘i tắm rá»a trước khi lên chùa hay lên Ä‘á»n. Cách riêng tại Hy-lạp và Rôma, ở các cá»a Ä‘á»n, ngưá»i ta cất má»™t bồn nước, hay giếng nước để các tÃn hữu thanh tẩy trước khi tế tá»±. Qua Phúc âm theo thánh Gioan 9,7 ta cÅ©ng biết rằng tại chÃnh Ä‘á»n thánh Giêrusalem cÅ©ng có giếng nước Siloê, dùng để múc nước thanh tẩy. Kitô giáo cÅ©ng du nháºp táºp tục đó. Vì thế không lạ gì, mà ở các nhà thá» cổ ở Rôma thưá»ng có giếng nước ở cá»a ra và o (gá»i là cantharus), để các Kitô hữu rá»a ráy mặt mà y tay chân. Thế nhưng cÅ©ng ngay từ những thế ká»· đầu, các giáo phụ đã sá»›m lưu ý các tÃn đồ rằng: rá»a mặt rá»a tay chưa đủ để và o Ä‘á»n Chúa, còn phải rá»a tâm hồn cho sạch tá»™i nữa. Thà dụ như Tertullianô đã viết: khi cầu nguyện, việc dang hai cánh tay trong sạch lên trá»i chưa đủ, còn phải giÆ¡ ra con tim trong trắng khá»i vết nhÆ¡ tá»™i lá»—i nữa (De oratione, 13).
Nhưng mà  nước giếng ấy cÅ©ng là nước thưá»ng thôi chứ đâu phải là nước thánh gì đâu, phải không?
Äúng như váºy, lúc đầu các tÃn hữu ra giếng để rá»a mặt rá»a tay để cho thân thể sạch sẽ và tâm thần thoải mái; và các vị mục tá» khuyến khÃch há» hãy nghÄ© tá»›i sá»± sạch sẽ trong linh hồn nữa để xứng đáng gặp gỡ Chúa. Nhưng dần dần, Giáo há»™i đã đặt ra má»™t nghi thức là m phép nước, để cầu xin Chúa ban cho những ai dùng nó được hưởng những công hiệu mà nước tượng trưng. Từ đó mà có chuyện “nước phépâ€. Nhưng chúng ta nên hiểu cho đúng từ ngữ “nước phépâ€. Có lẽ trong đầu óc cá»§a nhiá»u tÃn hữu, “nước phép†có nghÄ©a là nước có mang theo phép mầu gì đó, nước có phù phép. Sá»± thá»±c không phải như váºy. “Nước phép†là nói tắt cá»§a từ ngữ “nước đã là m phépâ€, dịch nôm na bởi từ tiếng La- tinh aqua benedicta(eau bénite). Äúng ra, benedicere không phải là là m phép theo nghÄ©a là gắn phù phép; nhưng là “chúc là nh†(bene-dicere: nói tốt), xin Chúa chúc là nh, ban phúc. DÄ© nhiên, má»™t câu há»i tá»± nhiên nảy ra trong đầu là : cái phúc gì váºy? Äây là cả má»™t thiên lịch sá» dà i dòng. Xem ra cái phúc là nh tá»± nhiên hÆ¡n cả là sá»± thanh luyện tâm hồn, tẩy luyện khá»i các vết nhÆ¡ tá»™i lá»—i; nhưng dần dần ngưá»i ta tiến thêm má»™t bước nữa để xin tẩy luyện táºn căn rá»… cá»§a các tá»™i lá»—i, tức là ma quá»·. Và xét vì ma quá»· không phải chỉ cám dá»— con ngưá»i phạm tá»™i, mà nó còn là tác giả cá»§a bao nhiêu sá»± dữ khác (thà dụ như bệnh táºt) cho nên không lạ gì mà phụng vụ cÅ©ng cầu xin những phúc là nh đó trong khi là m phép nước.
Khi là m phép nước, linh mục còn bá» muối và o, vì thế nước phép mặn như nước biển, tại sao váºy?
Thá»±c ra trong số những phúc là nh vừa kê ra trên đây, (thanh tẩy khá»i tá»™i lá»—i, thanh tẩy khá»i ma quá»·, thanh tẩy khá»i các bệnh táºt), ta thấy rằng Giáo há»™i đã cố gắng du nháºp má»™t số ý nghÄ©a cá»§a nước đã được các tôn giáo cổ truyá»n gán cho. Và trong nghi thức là m phép nước cÅ©ng váºy, Giáo há»™i cÅ©ng du nháºp má»™t số chất liệu vá»›i ý nghÄ©a đã có ở các tôn giáo cổ truyá»n. Äể rõ rà ng hÆ¡n, thiết tưởng cần phải phân biệt nhiá»u nghi thức là m phép nước (hay nghi thức chúc là nh).
1/ Nghi thức cổ Ä‘iển hÆ¡n cả là là m phép nước dùng và o bà tÃch rá»a tá»™i. Lúc đầu, nước dùng để rá»a tá»™i là nước tá»± nhiên từ sông ngòi. Nhưng từ giữa thế ká»· II, đã có táºp tục là m phép nước rá»a tá»™i, nghÄ©a là xin Thánh Thần thánh hóa nước, ban cho nó những công hiệu thần linh cá»§a bà tÃch nà y: vừa thanh tẩy khá»i tá»™i lá»—i, vừa tái sinh và o Ä‘á»i sống má»›i. Vì thế không lạ gì mà việc là m phép nước rá»a tá»™i cÅ©ng mang kèm theo những dấu chỉ cá»§a bà tÃch: thà dụ như và o thá»i Trung cổ, linh mục hà hÆ¡i trên nước (biểu hiệu cá»§a Thánh Thần xuống trên nước), hoà dầu thánh, và nhúng cây nến Phục sinh.
2/ Bên cạnh việc là m phép nước rá»a tá»™i, còn có nghi thức là m phép nước để dùng và o việc thanh tẩy và thánh hóa các tÃn hữu. Có thể là lúc đầu, các tÃn hữu xin mang nước rá»a tá»™i vá» nhà là m ká»· niệm; nhưng từ thế ká»· VI, sách phụng vụ đã nói tá»›i má»™t nghi thức là m phép nước, khác vá»›i nước dùng trong bà tÃch rá»a tá»™i. Nước nà y có pha muối. Theo các sá» gia, có lẽ vì ngưá»i thá»i cổ tin rằng muối có sức trừ tà , thà dụ như khi rắc muối ở trước cá»a nhà để xua Ä‘uổi tà ma. Và có lẽ Giáo há»™i cÅ©ng du nháºp táºp tục đó, để thêm và o má»™t ý nghÄ©a má»›i cho nước phép, tuy rằng trong lá»i nguyện chúc là nh, phụng vụ trưng dẫn tÃch cá»§a ngôn sứ Êlisêo đã rắc muối xuống suối nước cá»§a thà nh Giêricô để chữa là nh cho nó (2V 2, 20-21). Vì thế mà chị thấy nước phép mằn mặn.
Nước rá»a tá»™i thì dùng và o việc rá»a tá»™i; thế còn nước phép thì dùng để là m gì?
Trải qua lịch sá», ta thấy Giáo há»™i cÅ©ng như các tÃn hữu đã sá» dụng nước phép và o những hoà n cảnh khác nhau. Trước hết má»™t số tÃn hữu xin nước phép Ä‘em vá» nhà riêng. Há» rảy trên thân nhân và nhà cá»a cá»§a mình, vá»›i ước nguyện xin Chúa ban Æ¡n tẩy luyện các thân thuá»™c và đồ đạc cá»§a mình khá»i tá»™i lá»—i và bệnh táºt, khá»i bị quá»· ma quấy phá. Còn Giáo há»™i thì cÅ©ng dùng nước phép ở những cÆ¡ há»™i khác nhau. Má»™t trưá»ng hợp Ä‘a nói ở đầu, là đặt ở cá»a nhà thá», để các tÃn hữu là m dấu thánh giá trên mình, xin Chúa thanh tẩy trà lòng cÅ©ng như tâm hồn, để xứng đáng và o hầu cáºn Chúa. Æ n thanh luyện nà y được cầu xin cách táºp thể vá»›i nghi thức rảy nước thánh trên tất cả các tÃn hữu trước khi cá» hà nh Thánh lá»… ngà y Chúa nháºt. Táºp tục nà y đã có từ thế ká»· IX (Äức Giáo hoà ng Lêo IV, 847-855). Việc rảy nước thánh trên các tÃn hữu kèm theo bà i hát lấy từ thánh vịnh 51: “Lạy Chúa, xin dùng cà nh hương thảo rảy nước trên con, thì con được sạch, xin rá»a con thì con được trắng hÆ¡n tuyếtâ€. Do đó ta thấy ý nghÄ©a cá»§a nó là thanh tẩy linh hồn trước khi cá» hà nh thánh lá»….
Thế nhưng ở trong mùa Phục sinh, thì hát bà i “Tôi đã thấy nước từ bên phải Ä‘á»n thá» chảy raâ€, xem ra không phải chỉ có ý nghÄ©a thanh tẩy tá»™i lá»—i?
Äoạn văn nà y trÃch từ ngôn sứ Êdêkiel chương 47, nhưng được phụng vụ áp dụng theo nghÄ©a rá»™ng hÆ¡n: nước từ bên cánh phải Ä‘á»n thỠđược coi như hình bóng cá»§a nước và máu trà o ra từ cạnh sưá»n bên phải cá»§a đức Kitô trên tháºp giá, mang lại Æ¡n cứu rá»—i cho loà i ngưá»i. Nói khác Ä‘i, bên cạnh ý nghÄ©a thanh tẩy, phụng vụ còn muốn thêm má»™t ý nghÄ©a nữa cho việc rảy nước phép ngà y Chúa nháºt, đó là ká»· niệm bà tÃch thánh tẩy, nhỠđó chúng ta tham dá»± và o mầu nhiệm Phục sinh cá»§a đức Kitô: không những là nước ấy thanh tẩy chúng ta khá»i vết nhÆ¡ tá»™i lá»—i nhưng còn mang lại cho ta những hồng ân khác, tỉ như ban cho ta Æ¡n được là m con cái Chúa.
Ngoà i việc rảy nước thánh trên các tÃn hữu trước khi cá» hà nh Thánh lá»…, linh mục còn rảy nước thánh trên các đồ váºt sau khi đã là m phép chúng, thà dụ khi là m phép ảnh tượng, trà ng chuá»—i. Tại sao lại phải rảy nước thánh như váºy?
à nghÄ©a cá»§a việc rảy nước thánh như váºy xem ra không rõ lắm. Có lẽ nó bắt nguồn từ nghi lá»… cung hiến Ä‘á»n thá». Và o những thế ká»· đầu tiên, sau khi đế quốc Rôma trở lại đạo Kitô, không thiếu lần thay vì Ä‘áºp phá những Ä‘á»n thá» cá»§a tôn giáo cÅ©, thì ngưá»i ta biến nó là m nÆ¡i thá» tá»± cho các tÃn hữu. Trong lá»… nghi cung hiến, ngưá»i ta rảy nước thánh trên các tưá»ng nhà thá», có lẽ vá»›i ý nghÄ©a trừ tà . Những Ä‘á»n thá» nà y, trước đây đã được dùng thá» cúng ngẫu tượng tà thần ma quá»·, nay cần được tẩy uế, để dâng hiến cho Thiên Chúa. Có lẽ từ đó mà ngưá»i ta dùng nước thánh không những khi cung hiến các nÆ¡i được dà nh cho việc phụng tá»±, mà rảy trên những váºt dụng (tượng ảnh, trà ng hạt) dùng và o việc thá» phượng: ra như tẩy uế cho chúng, để thánh hóa chúng, nghÄ©a là dâng hiến chúng cho Chúa. Nói khác Ä‘i, ta có thể giải thÃch rằng cÅ©ng như việc rảy nước phép trên các tÃn hữu nhắc nhở há» nhá»› đến bà tÃch rá»a tá»™i, thì việc rảy nước thánh trên các đồ váºt ra như cÅ©ng cho phép chúng tham dá»± cách nà o đó và o bà tÃch rá»a tá»™i, và o mầu nhiệm cứu chuá»™c cá»§a đức Kitô váºy, khi chúng được trở nên dụng cụ thánh hoá con ngưá»i. Tháºt váºy, những đồ váºt (thà dụ ảnh tượng) được coi là thánh không phải vì nó mang theo bùa phép gì, nhưng mà vì nó giúp cho con ngưá»i nên thánh, thà dụ khi nhìn ngắm bức tượng để nâng lòng lên cùng Chúa, để cầu nguyện, vân vân.
Lm. Giuse Phan Tấn Thà nh, op.
daminhvn

