Laudato sÃ: má»™t â€bản đồâ€
Bản văn nà y nhắm giúp Ä‘á»c Thông Ä‘iệp lần đầu tiên, giúp lãnh há»™i diá»…n tiến tổng quát và nháºn ra những hướng Ä‘i căn bản cá»§a Thông Ä‘iệp. Phần â€Má»™t cái nhìn tổng quát†trình bà y tổng quan Thông Äiệp, sau đó trình bà y ná»™i dung má»—i chương, nêu rõ mục tiêu và trÃch dẫn và i Ä‘oạn nòng cốt. Các con số ở trong ngoặc đơn là số Ä‘oạn cá»§a Thông Äiệp. Phần chót là Mục Lục tổng quát cá»§a Thông Äiệp
Một cái nhìn tổng quát
â€Loại thế giá»›i nà o chúng ta muốn chuyển lại cho những ngưá»i đến sau chúng ta, cho các trẻ em Ä‘ang lá»›n lên?â€. Câu há»i nà y chÃnh là trá»ng tâm thông Ä‘iệp â€Laudato sÃâ€, Thông Ä‘iệp cá»§a Äức Giáo Hoà ng Phanxicô mà ngưá»i ta chỠđợi vá» việc săn sóc căn nhà chung. Ngà i viết tiếp: â€Câu há»i nà y không phải chỉ liên quan riêng đến môi trưá»ng mà thôi, vì ta không thể đặt câu há»i má»™t phầnâ€, và điá»u nà y khiến ta tá»± há»i vỠý nghÄ©a cuá»™c sống và những giá trị là m căn bản cho Ä‘á»i sống xã há»™i: â€Chúng ta đến trần thế nà y để là m gì? Chúng ta hoạt động và tranh đấu vá»›i mục Ä‘Ãch nà o? Tại sao trái đất lại cần chúng ta?â€. Äức Giáo Hoà ng viết: â€nếu chúng ta không đặt những câu há»i căn bản ấy, thì tôi không tin rằng những quan tâm cá»§a chúng ta vá» môi trưá»ng có thể có những hiệu quả quan trá»ngâ€.
Thông Ä‘iệp lấy tên từ lá»i cầu cá»§a thánh Phanxicô. ‘Laudato sÃ, mà Signoreâ€(Lạy Chúa cá»§a con, chúc tụng Chúa), trong bà i ca cá»§a các thụ tạo có nhắc nhá»› rằng trái đất là căn nhà chung cá»§a chúng ta, â€cÅ©ng như ngưá»i chị chúng ta, chúng ta chia sẻ cuá»™c sống vá»›i chị ấy, và như ngưá»i mẹ tươi đẹp đón nháºn chúng ta trong vòng tay cá»§a mẹ†(1). ChÃnh â€chúng ta là đất†(Xc St 2,7). ChÃnh thân thể chúng ta được cấu thà nh nhá» những yếu tố cá»§a trái đất, không khà là yếu tố mang lại cho chúng ta hÆ¡i thở và nước cá»§a trái đất là m cho chúng ta được sống và được bổ dưỡng†(2).
GiỠđây, trái đất, bị ngược đãi và cướp phá Ä‘ang kêu than và những tiếng than trách cá»§a trái đất Ä‘ang hiệp vá»›i những tiếng rên xiết cá»§a tất cả những ngưá»i bị bá» rÆ¡i trên thế giá»›i nà y. Äức Giáo Hoà ng Phanxicô má»i gá»i hãy lắng nghe há», ngà i kêu gá»i tất cả và từng ngưá»i – cá nhân, gia đình, táºp thể địa phương, quốc gia và cá»™ng đồng quốc tế – hãy â€hoán cải vá» môi sinhâ€, theo kiểu nói cá»§a thánh Gioan Phaolô 2, nghÄ©a là â€Ä‘ổi hướngâ€, đón nháºn vẻ đẹp và trách nhiệm dấn thân để ‘săn sóc căn nhà chung’. Äồng thá»i Äức Giáo Hoà ng Phanxicô nhìn nhân rằng: â€Ngưá»i ta nháºn thấy có sá»± nhạy cảm ngà y cà ng gia tăng đối vá»›i môi trưá»ng và việc săn sóc thiên nhiên, và thà nh thá»±c lo lắng vì những gì Ä‘ang xảy ra cho hà nh tinh cá»§a chúng ta†(19), hợp thức hóa cái nhìn hy vá»ng mà toà n thể Thông Äiệp là m nổi báºt và gá»i đến tất cả má»i ngưá»i má»™t sứ Ä‘iệp rõ rà ng và đầy hy vá»ng:â€Nhân loại còn có khả năng cá»™ng tác để xây dá»±ng má»™t căn nhà chung†(13); â€con ngưá»i còn khả năng can thiệp tÃch cá»±c†(58); â€không phải tất cả đã bị mất mát, vì con ngưá»i, tuy có khả năng thoái hóa tá»™t độ, nhưng vẫn còn có thể tá»± vượt thắng, tái chá»n lá»±a Ä‘iá»u thiện và tái tạo†(205).
DÄ© nhiên ÄGH Phanxicô ngá» lá»i vá»›i các tÃn hữu Công Giáo, ngà i nhắc lại lá»i thánh Gioan Phaolô 2: â€Äặc biệt các tÃn hữu Kitô nháºn thấy rằng nghÄ©a vụ cá»§a há» giữa lòng thiên nhiên, các nghÄ©a vụ cá»§a hỠđối vá»›i thiên nhiên và Äấng Tạo Hóa là thà nh phần đức tin cá»§a há»â€ (64), nhưng há» â€Ä‘ặc biệt muốn đối thoại vá»›i tất cả má»i ngưá»i vá» căn nhà chung cá»§a chúng ta†(3): đối thoại được nói đến trong toà n Thông Ä‘iệp, và trong chương V nó trở thà nh má»™t phương thế để đối phó và giải quyết các vấn Ä‘á». Ngay từ đầu Äức Giáo Hoà ng Phanxicô nhắc nhở rằng cả â€các Giáo Há»™i và các Cá»™ng Ä‘oà n Kitô khác – cÅ©ng như các tôn giáo khác – đã phát triển sá»± quan tâm sâu xa và má»™t suy tư quà giá†vỠđỠtà i môi sinh há»c (7). Äúng hÆ¡n, hỠđóng góp đặc biệt, bắt đầu tá»± sá»± đóng góp cá»§a â€Äức Thượng Phụ chung quà mến Bartolomeo†(7), được trÃch dẫn nhiá»u trong các Ä‘oạn số 8-9. Rồi nhiá»u lần, Äức Giáo Hoà ng cám Æ¡n những ngưá»i giữ vai chÃnh trong công cuá»™c nà y – các cá nhân cÅ©ng như các hiệp há»™i và tổ chức – ngà i nhìn nháºn rằng â€suy tư cá»§a vô số nhà khoa há»c, triết gia, thần há»c gia và các tổ chức xã há»™i đã phong phú hóa tư tưởng cá»§a Giáo Há»™i vá» những vấn đỠấy†(7) và Äức Giáo Hoà ng má»i gá»i tất cả má»i ngưá»i hãy nhìn nháºn â€sá»± phong phú mà các tôn giáo có thể đóng góp cho má»™t ná»n môi sinh há»c toà n diện và cho sá»± phát triển trá»n vẹn con ngưá»i†(62).
Lá»™ trình cá»§a Thông Äiệp được trình bà y trong số 15 và được khai triển trong 6 chương. Văn kiện Ä‘i từ má»™t sá»± lắng nghe tình trạng, dá»±a trên những thá»§ đắc khoa há»c tốt nhất ngà y nay (ch. 1), đối chiếu vá»›i Kinh Thánh và truyá»n thống Do thái – Kitô (ch. 2), nêu rõ căn cá»™i cá»§a các vấn đỠ(ch. 3) trong thá»i đại kỹ thuáºt là m chá»§ và trong thái độ co cụm thái quá tá»± tham chiếu cá»§a con ngưá»i. Chá»§ trương cá»§a Thông Ä‘iệp (ch 4) là má»™t ‘ná»n môi sinh há»c toà n diện, bao gồm rõ rệt các chiá»u kÃch nhân bản và xã há»™i†(137), gắn chặt vá»›i vấn đỠmôi trưá»ng. Trong viá»…n tượng ấy, Äức Giáo Hoà ng Phanxicô đỠnghị (ch. 5) khởi sá»± má»™t cuá»™c đối thoại chân thà nh trên má»i bình diện cá»§a Ä‘á»i sống xã há»™i, kinh tế và chÃnh trị, cuá»™c đối thoại nà y cÆ¡ cấu hóa các tiến trình quyết định minh bạch và ngà i nhắc nhở (ch.6) rằng không dá»± phóng nà o có thể hữu hiệu nếu không được linh hoạt nhá» má»™t lương tâm được huấn luyện và có tinh thần trách nhiệm, Äức Giáo Hoà ng đỠnghị những Ä‘iểm để tăng trưởng trong chiá»u hướng nà y trên bình diện giáo dục, tu đức, Giáo Há»™i, chÃnh trị và thần há»c. Thông Ä‘iệp kết thúc vá»›i 2 kinh nguyện: má»™t được trình bà y để chia sẻ vá»›i tất cả những ngưá»i tin nÆ¡i â€Má»™t Thiên Chúa Sáng Tạo và là Cha†(246) và má»™t được đỠra cho những ngưá»i tuyên xưng niá»m tin nÆ¡i Chúa Giêsu Kitô, theo nhịp Ä‘iệp khúc â€Laudato sÆkhởi đầu và kết thúc Thông Äiệp.
Thông Äiệp được má»™t số chá»§ đỠhướng dẫn, được cứu xét dưới những viá»…n tượng khác nhau, mang lại cho nó má»™t sá»± nhất thống vững mạnh: â€Quan hệ thâm sâu giữa những ngưá»i nghèo và sá»± mong manh cá»§a trái đất; xác tÃn rằng má»i sá»± trên trái đất có liên hệ máºt thiết vá»›i nhau; sá»± phê bình mô hình má»›i và những hình thức quyá»n lá»±c xuất phát từ kỹ thuáºt; lá»i má»i gá»i tìm kiếm những cách thức khác để hiểu kinh tế và tiến bá»™; giá trị riêng cá»§a má»—i thụ tạo; ý nghÄ©a nhân bản cá»§a môi sinh há»c; sá»± cần thiết phải có những cuá»™c thảo luáºn chân thà nh và ngay thẳng; trách nhiệm hệ trá»ng cá»§a chÃnh trị quốc tế và địa phương; ná»n văn hóa gạt bá» và đỠnghị má»™t lối sống má»›i†(16)
Chương I. Những gì đang xảy ra cho nhà chúng ta
Chương nà y tóm lược những thá»§ đắc khoa há»c má»›i nhất vá» môi trưá»ng như má»™t cách thức để lắng nghe tiếng kêu cá»§a thiên nhiên, â€biến những gì xảy ra cho thế giá»›i thà nh Ä‘au khổ Ä‘ang xảy ra cho bản thân mình, và như thế nhìn nháºn đâu là sá»± đóng góp mà má»—i ngưá»i có thể mang lại†(19). Chương nà y đỠcáºp đến â€các khÃa cạnh khác nhau cá»§a cuá»™c khá»§ng hoảng môi trưá»ng hiện nay†(15).
– Những thay đổi khà háºu: â€Những thay đổi khà háºu là má»™t vấn đỠhoà n cầu vá»›i những hệ lụy trầm trá»ng vá» môi trưá»ng, xã há»™i, kinh tế, phân phối và chÃnh trị, và chúng là má»™t trong những thách đố chÃnh hiện nay đối vá»›i nhân loại†(25). Nếu â€khà háºu là má»™t thiện Ãch chung cá»§a tất cả và cho tất cả má»i ngưá»i†(23), thì ảnh hưởng nặng ná» nhất cá»§a sá»± thay đổi khà háºu đè nặng trên những ngưá»i nghèo nhất, nhưng â€nhiá»u ngưá»i có nhiá»u tà i nguyên và quyá»n lá»±c kinh tế hoặc chÃnh trị hÆ¡n, dưá»ng như chỉ chú tâm tá»›i việc che Ä‘áºy vấn đỠhoặc dấu nhẹm những triệu chứng cá»§a sá»± thay đổi khà háºu†(26): â€sá»± thiếu phản ứng đứng trước những thảm trạng ấy cá»§a anh chị em chúng ta là má»™t dấu hiệu cho thấy có sá»± mất ý thức trách nhiệm đối vá»›i những ngưá»i đồng loại cá»§a chúng ta, trách nhiệm nà y vốn là ná»n tảng cá»§a má»i xã há»™i dân sá»±’ (25).
– Vấn đỠnước uống: Äức Giáo Hoà ng khẳng định rõ rà ng rằng â€có được nước uống an toà n là má»™t nhân quyá»n thiết yếu, cÆ¡ bản và cá»§a tất cả má»i ngưá»i, vì nó ảnh hưởng tá»›i sá»± sống còn cá»§a con ngưá»i và vì thế, đây là điá»u kiện để thá»±c thi các nhân quyá»n khácâ€. Tước bá» quyá»n cá»§a ngưá»i nghèo được nước uống có nghÄ©a là â€phá»§ nháºn quyá»n sống vốn bắt nguồn từ chÃnh phẩm giá bất khả nhượng cá»§a há»â€ (30).
– Bảo vệ sá»± Ä‘a dạng sinh váºt (biodiversità ): â€Má»—i năm có hà ng ngà n loại thá»±c váºt và động váºt biến mất mà chúng ta không có thể biết chúng nữa, các con cháu chúng ta không thể thấy chúng nữa, chúng biến mất vÄ©nh viá»…n†(33). Không những chúng là những â€tà i nguyên†có thể khai thác được, nhưng còn có giá trị tá»± mình. Trong viá»…n tượng đó â€tháºt là đáng ca ngợi và ngưỡng má»™ những cố gắng cá»§a các nhà khoa há»c và kỹ thuáºt tìm cách giải quyết các vấn đỠdo con ngưá»i gây raâ€, nhưng sá»± can thiệp cá»§a con ngưá»i, khi nó nhắm phục vụ cho tà i chánh và sá»± thiêu thụ, thì â€là m cho trái đất nÆ¡i chúng ta sinh sống bá»›t phung phú và tươi đẹp hÆ¡n, ngà y cà ng giá»›i hạn và u ám hÆ¡n†(34)
– Món nợ môi sinh; trong khuôn khổ má»™t ná»n luân lý đạo đức vá» các quan hệ quốc tế, Thông Ä‘iệp cá»§a Äức Giáo Hoà ng cho thấy có â€má»™t thứ nợ vá» môi sinh†(51), nhất là nợ cá»§a các nước giầu đối vá»›i những nước nghèo trên thế giá»›i. Äứng trước những thay đổi khà háºu, có â€những trách nhiệm khác nhau†(52), và trách nhiệm cá»§a các nước phát triển thì lá»›n hÆ¡n.
à thức vá» những khác biệt sâu xa vá» các vấn đỠnà y, Äức Giáo Hoà ng Phanxicô tá» ra rất ngạc nhiên vì â€chỉ có những phản ứng yếu á»›t†trước những thảm trạng cá»§a bao nhiêu con ngưá»i và dân tá»™c. Mặc dù không thiếu những và dụ tÃch cá»±c (58), nhưng Thông Äiệp tố giác â€má»™t thái độ thiếu nhạy cảm và má»™t thứ vô trách nhiệm thiếu suy xét†(59). Thiếu má»™t ná»n văn hóa thÃch hợp (53) và sá»± sẵn sà ng thay đổi lối sống, sản xuất và tiêu thụ (59), trong khi đó cần cấp thiết â€kiến tạo má»™t hệ thống qui phạm (..) đảm bảo hệ thống môi sinh†(53).
 Chương II – Tin Mừng vá» sá»± sáng tạo
Äể đương đầu vá»›i những vấn đỠđược trình bà y trong chương thứ I, Äức Giáo Hoà ng Phanxico Ä‘á»c lại các trình thuáºt Kinh Thánh, và trình bà y má»™t cái nhìn toà n diện đến từ truyá»n thống Do thái – Kitô và nêu rõ â€trách nhiệm lá»›n lao†(90) cá»§a con ngưá»i đối vá»›i thiên nhiên, mối liên hệ thâm sâu giữa tất cả các loà i thụ tạo và sá»± kiện â€môi sinh là má»™t thiện Ãch chung, là gia sản cá»§a toà n thể nhân loại và là trách nhiệm cá»§a má»i ngưá»i†(95).
Trong Kinh thánh, â€Thiên Chúa giải thoát và cứu vá»›t cÅ©ng là Äấng đã tạo dá»±ng vÅ© trụ.. […] nÆ¡i Ngà i, lòng quà mến và sức mạnh liên kết vá»›i nhau†(73). Ở vị thế trung tâm là trình thuáºt vá» sá»± sáng tạo để suy tư vá» tương quan giữa con ngưá»i và các loà i thụ tạo khác, và cho thấy tá»™i lá»—i phá vỡ sá»± quân bình cá»§a toà n thể thiên nhiên nói chung: â€Các trình thuáºt nà y gợi ý vá» <B>â€Cuá»™c sống con ngưá»i dá»±a trên 3 tương quan căn bản có liên hệ máºt thiết vá»›i nhau: tương quan vá»›i Thiên Chúa, tương quan vá»›i tha nhân và tương quan vá»›i trái đấtâ€<D>. Theo Kinh Thánh, 3 tương quan sinh tá» nà y bị cắt đứt, không những bên ngoà i, nhưng cả bên trong chúng ta nữa. Sá»± tan vỡ ấy chÃnh là tá»™i lá»—i†(66)
Vì thế, cho dù â€Ä‘ôi khi các tÃn hữu Kitô đã giải thÃch Kinh Thánh không đúng, nhưng ngà y nay chúng ta phải mạnh mẽ phá»§ nháºn rằng từ sá»± kiện được dá»±ng nên theo hình ảnh Thiên Chúa và từ mệnh lệnh thống trị trái đất, ngưá»i ta có thể biện minh cho má»™t sá»± thống trị tuyệt đối trên các loà i thụ tạo†(67). Loà i ngưá»i có trách nhiệm â€vun trồng và gìn giữ†vưá»n thế giá»›i (Xc St 2,15), vì biết rằng â€<B>mục Ä‘Ãch chung kết cá»§a các loà i thụ tạo khác không phải là chúng ta. Trái lại tất cả tiến bước, cùng vá»›i chúng ta và qua chúng ta, hướng vá» má»™t mục tiêu chung, là Thiên Chúa†(83).
Sá»± kiện con ngưá»i không phải là chá»§ tể cá»§a vÅ© trụ, â€không có nghÄ©a là má»i sinh váºt Ä‘á»u giống như nhau và tước bá» giá trị đặc thù cá»§a chúngâ€; và â€cÅ©ng không bao hà m sá»± thần thánh hóa trái đất, là m cho chúng ta không còn Æ¡n gá»i cá»™ng tác và bảo vệ sá»± mong manh cá»§a trái đất†(90), nhưng <B>â€má»™t tâm tình kết hiệp thâm sâu vá»›i các hữu thể khác trong thiên nhiên, không thể là má»™t tâm tình chân chÃnh, nếu đồng thá»i trong tâm hồn không có sá»± dịu dà ng, cảm thông và quan tâm đến con ngưá»i†(91). Cần ý thức vá» má»™t sá»± hiệp thông đại đồng: â€Äược cùng má»™t Cha dá»±ng nên, tất cả hữu thể cá»§a vÅ© trụ chúng ta được liên kết vá»›i nhau bằng những mối dây vô hình và chúng ta há»p thà nh má»™t thứ gia đình đại đồng, […] thúc đẩy chúng ta có thái độ tôn trá»ng thánh thiêng, yêu thương và khiêm tốn†(89).
Chương nà y kết thúc Ä‘iá»u nòng cốt cá»§a mạc khải Kitô giáo: â€Chúa Giêsu trần thếâ€, vá»›i â€tương quan rất cụ thể và thương yêu cá»§a Ngà i vá»›i thế giá»›iâ€, đã â€sống lại vinh hiển, hiện diện trong má»i thụ tạo vá»›i quyá»n chá»§ tể đại đồng cá»§a ngà i†(100)
Chương III: căn cá»™i sá»± khá»§ng hoảng môi sinh do con ngưá»i gây ra
Chương nà y trình bà y má»™t phân tÃch tình hình hiện nay, â€Ä‘ể có thể nháºn thấy, không những các triệu chứng, nhưng cả những nguyên do sâu xa†(15), trong má»™t cuá»™c đối thoại vá»›i triết há»c và các khoa há»c nhân văn.
Äiểm nòng cốt trước tiên cá»§a chương III là những suy tư vá» kỹ thuáºt: vá»›i lòng biết Æ¡n, nhìn nháºn những đóng góp cá»§a kỹ thuáºt để cải tiến các Ä‘iá»u kiện sống (102-103), tuy nhiên kỹ thuáºt â€mang lại má»™t sá»± thống trị lá»›n lao trên toà n thể nhân loại và thế giá»›i cho những ngưá»i nắm giữ kiến thức kỹ thuáºt và nhất là quyá»n lá»±c kinh tế để khai thác nó†(104). ChÃnh chá»§ trương thống trị bằng kỹ thuáºt đưa tá»›i sá»± phá há»§y thiên nhiên và khai thác bóc lá»™t con ngưá»i và các dân tá»™c yếu thế hÆ¡n. â€Mô hình kỹ thuáºt trị có xu hướng thi hà nh sá»± thống trên cả kinh tế và chÃnh trị†(109), ngăn cản không cho nhìn nháºn rằng â€nguyên thị trưá»ng […] không đảm bảo sá»± phát triển toà n diện con ngừơi và không là m cho má»i ngưá»i được há»™i nháºp xã há»™i†(109).
NÆ¡i căn cá»™i ngưá»i ta nháºn thấy trong thá»i đại tân tiến ngà y nay má»™t chá»§ trương quy hướng và o con ngưá»i thái quá (116): con ngưá»i không còn nhìn nháºn vị thế đúng đắn cá»§a mình so vá»›i thế giá»›i và tá»± tham chiếu, chỉ qui hướng má»i sá»± vá» mình và quyá»n lá»±c cá»§a mình. Từ đó nảy sinh chá»§ trương â€sá» dụng rồi vứt bá»â€ biện minh cho má»i thứ gạt bá», dù là môi trưá»ng hay con ngưá»i, đối xá» vá»›i tha nhân và thiên nhiên như những đồ váºt và dẫn tá»›i vô số những hình thức thống trị. Äó là thứ chá»§ trương dẫn tá»›i sá»± khai thác trẻ em, bá» rÆ¡i ngưá»i già , biến những ngưá»i khác thà nh nô lệ, đánh giá quá cao khả năng cá»§a thị trưá»ng tá»± Ä‘iá»u khiển, thá»±c hà nh việc buôn ngưá»i, buôn bán da thú váºt Ä‘ang trên đưá»ng bị triệt tiêu và â€những kim cương đẫm máuâ€. Äó cÅ©ng chÃnh là chá»§ trương cá»§a nhiá»u tổ chức bất lương mafia, buôn bán cÆ¡ pháºn con ngưá»i, những kẻ buôn bán ma túy và gạt bá» các thai nhi vì chúng không đáp ứng các dá»± phóng cá»§a cha mẹ (123).
Dưới ánh sáng ấy, Thông Äiệp cứu xét hai vấn đỠnghiêm trá»ng đối vá»›i thế giá»›i ngà y nay. Trước tiên là lao công: â€Trong bất kỳ sá»± áp dụng ná»n môi sinh há»c toà n diện nà o, không loại trừ con ngưá»i, Ä‘iá»u tối cần thiết là phải nhìn nháºn giá trị lao công’ (124), và nhìn nháºn rằng â€từ khước không đầu tư và o con ngưá»i, để được lợi nhuáºn ngay tức khắc, đó thá»±c là má»™t lối kinh doanh tệ hại nhất cho xã há»™i†(128).
Vấn đỠthứ hai liên quan đến những giá»›i hạn cá»§a tiến bá»™ khoa há»c, cụ thể là những thá»±c phẩm biến thái hệ di truyá»n, gá»i tắt là OGM (132-136), đây là â€má»™t vấn đỠphức tạp†(135). Mặc dù â€tại má»™t số vùng, việc sá» dụng loại thá»±c phẩm nà y đã là m tăng trưởng kinh tế, góp phần giải quyết má»™t số vấn Ä‘á», nhưng ngưá»i ta gặp những khó khăn lá»›n không thể coi thưá»ng†(134), bắt đầu từ sá»± â€táºp trung đất Ä‘ai canh tác và o tay má»™t thiểu số ngưá»i†(134). Äức Giáo Hoà ng Phanxicô đặc biệt nghÄ© đến các nhà sản xuất nhá» và các công nhân ở miá»n quê, sá»± Ä‘a sạng sinh há»c, các hệ thống môi sinh (ecosistemi). Vì thế cần â€có má»™t cuá»™c thảo luáºn khoa há»c và xã há»™i theo tinh thần trách nhiệm và có tÃnh chất rá»™ng rãi, có thể cứu xét tất cả thông tin hiện có và gá»i Ä‘Ãch danh sá»± váºt†từ â€những đưá»ng hướng nghiên cứu độc láºp và liên ngà nh†(135)
Chương IV: Môi sinh há»c toà n diện
Trá»ng tâm đỠnghị cá»§a Thông Äiệp là má»™t ná»n môi sinh há»c toà n diện như má»™t mô hình công lý: má»™t ná»n môi sinh há»c â€há»™i nháºp chá»— đứng đặc biệt cá»§a con ngưá»i trong thế giá»›i nà y và tương quan cá»§a con ngưá»i vá»›i thá»±c tại xung quanh†(15). Thá»±c váºy, chúng ta không thể coi thiên nhiên như cái gì tách biệt khá»i chúng ta hay như má»™t cái khung cho Ä‘á»i sống chúng ta†(139). Äiá»u nà y có giá trị vì chúng ta sống trong các lãnh vá»±c khác nhau: trong kinh tế và chÃnh trị, trong các ná»n văn hóa khác nhau, đặc biệt trong những ná»n văn hóa bị Ä‘e dá»a nhất, và tháºm chà trong má»i lúc Ä‘á»i sống thưá»ng nháºt cá»§a chúng ta.
Viá»…n tượng toà n diện cÅ©ng đòi má»™t ná»n môi sinh há»c vá» các cÆ¡ chế: â€Nếu má»i sá»± đếu có liên hệ vá»›i nhau, thì tình trạng sức khá»e cá»§a các cÆ¡ chế trong má»™t xã há»™i cÅ©ng có những ảnh hưởng đối vá»›i môi trưá»ng và tá»›i chất lượng Ä‘á»i sống con ngưá»i: â€Những gì là m thương tổn tình liên đới và tình thân hữu cá»§a dân chúng cÅ©ng Ä‘á»u gây hại cho môi trưá»ng†(142).
Vá»›i nhiá»u thà dụ cụ thể, Äức Giáo Hoà ng Phanxicô láºp lại tư tưởng cá»§a ngà i, đó là có má»™t liên hệ giữa các vấn đỠmôi sinh và các vấn đỠxã há»™i và con ngưá»i mà không bao giá» ngưá»i ta có thể phá vỡ. Vì thế, â€sá»± phân tÃch các vấn đỠmôi trưá»ng không thể tách rá»i khá»i sá»± phân tÃch các bối cảnh nhân bản, gia đình, lao động, thà nh thị, và tách khá»i tương quan cá»§a má»—i ngưá»i vá»›i chÃnh mình’ (141), xét vì â€không có hai cuá»™c khá»§ng hoảng riêng rẽ, má»™t cuá»™c khá»§ng hoảng môi trưá»ng và má»™t cuá»™c khá»§ng hoảng xã há»™i, nhưng chỉ có má»™t cuá»™c khá»§ng hoảng duy nhất và phức tạp vá» xã há»™i và môi trưá»ng†(139).
Ná»n môi sinh há»c toà n diện nà y â€không thể tách rá»i khá»i ý niệm công Ãch†(156), nhưng phải hiểu má»™t cách cụ thể: trong bối cảnh ngà y nay, trong đó â€có bao nhiêu bất công và ngà y cà ng có nhiá»u những ngưá»i bị gạt bá», thiếu các nhân quyá»n căn bảnâ€, sá»± dấn thân cho công Ãch có nghÄ©a là thá»±c hiện những chá»n lá»±a liên đới trên căn bản â€sá»± chá»n lá»±a ưu tiên dà nh cho những ngưá»i nghèo nhất†(158). Äó cÅ©ng là cách thức tốt nhất để để lại má»™t thế giá»›i lâu bá»n cho các thế hệ mai sau, không phải qua những lá»i tuyên bố, nhưng qua sá»± dấn thân săn sóc ngưá»i nghèo ngà y nay, như Äức Giáo Hoà ng Biển Äức 16 đã nhấn mạnh: â€ngoà i sá»± liên đới chân thà nh giữa các thế hệ, còn cần tái khẳng định nhu cầu cấp thiết vá» luân lý cần có sá»± liên đới được canh tân giữa các thế hệ†(162).
Ná»n môi sinh há»c toà n diện cÅ©ng ảnh hưởng tá»›i Ä‘á»i sống thưá»ng nháºt, Ä‘iá»u mà Thông Äiệp đặc biệt chú ý trong môi trưá»ng thà nh thị. Con ngưá»i có khả năng lá»›n trong việc thÃch ứng và â€tháºt là điá»u đáng ngưỡng má»™ óc sáng tạo và lòng quảng đại cá»§a các cá nhân và các nhóm có khả năng gỡ bá» các giá»›i hạn cá»§a môi trưá»ng […], há»c cách định hướng cuá»™c sống cá»§a há» giữa sá»± xáo trá»™n và bấp bênh†(148). Dầu váºy, má»™t sá»± phát triển chân chÃnh đòi phải cải tiến toà n diện vá» chất lượng cuá»™c sống con ngưá»i: không gian công cá»™ng, nhà ở, phương tiện di chuyển, v.v. (150-154).
Cả thân xác chúng ta cÅ©ng đặt chúng ta trong tương quan trá»±c tiếp vá»›i môi trưá»ng và vá»›i các sinh váºt khác. Sá»± đón nháºn thân thể mình như hồng ân cá»§a Thiên Chúa là điá»u cần thiết để đón tiếp và chấp nháºn toà n thế giá»›i như món quà cá»§a Chúa Cha và như căn nhà chung; trái lại má»™t chá»§ trương thống trị trên thân xác mình Ä‘ang biến thà nh má»™t thứ thống trị nhiá»u khi rất tinh vi†(155).
Chương V: Má»™t và i đưá»ng hướng và hoạt động
Chương nà y đỠcáºp đến câu há»i: chúng ta có thể và phải là m gì? Nếu chỉ phân tÃch mà thôi thì không thể đủ: còn cần phải có những đỠnghị â€Ä‘ối thoại và hà nh động đòi có sá»± can dá»± cá»§a má»—i ngưá»i chúng ta, cÅ©ng như cá»§a ná»n chÃnh trị quốc tế nữa†(15) và â€giúp chúng ta ra khá»i cái vòng lẩn quẩn tá»± há»§y diệt mà chúng ta Ä‘ang phải đương đầu†(163). Äối vá»›i Äức Giáo Hoà ng Phanxicô, má»™t Ä‘iá»u không thể loại bá», đó là là m sao để việc xây dá»±ng những hà nh trình cụ thể không được cứu xét như má»™t ý thức hệ, há»i hợt hoặc thu hẹp. Vì thế má»™t Ä‘iá»u không thể thiếu, đó là đối thoại, má»™t từ luôn đặc nhắc đến trong má»—i phần cá»§a chương IV nà y: â€Có những cuá»™c thảo luáºn, vá» những vấn đỠliên quan đến môi trưá»ng, trong đó tháºt là khó đạt tá»›i má»™t sá»± đồng thuáºn. [….], Giáo Há»™i không chá»§ trương giải quyết các vấn đỠkhoa há»c, cÅ©ng không thay thế chÃnh trị, nhưng tôi má»i gá»i thảo luáºn chân thà nh và minh bạch, để những nhu cầu đặc thù hoặc các ý thức hệ không là m thương tổn công Ãch†(188).
Trên căn bản đó, Äức Giáo Hoà ng Phanxico không sợ đưa ra má»™t phán Ä‘oán nghiêm khắc vá» những hoạt động quốc tế gần đây: â€Các há»™i nghị thượng đỉnh thế giá»›i vá» môi trưá»ng trong những năm gần đây không đáp ứng các mong đợi, vì thiếu quyết định chÃnh trị, chúng không đạt tá»›i các hiệp định môi trưá»ng hoà n cầu thá»±c sá»± có ý nghÄ©a và hữu hiệu†(166). Và ngà i tá»± há»i: â€tại sao ngà y nay ngưá»i ta muốn duy trì má»™t quyá»n bÃnh sẽ được nhắc đến trong tương lai là không có khả năng can thiệp khi cấp thiết và cần phải hà nh động?†(57). Trái lại – như các vị Giáo Hoà ng đã nhiá»u lần láºp lại kể từ Thông Ä‘iệp â€Hòa bình dưới thếâ€, cần có những hình thức và dụng cụ hữu hiệu để quản trị thế giá»›i†(175): â€Chúng ta cần má»™t hiệp định vá» các chế độ quản trị cho toà n thể những gì gá»i là công Ãch cá»§a thế giá»›i†(174), xét vì â€sá»± bảo vệ môi trưá»ng không thể được bảo đảm dá»±a trên tÃnh toán tà i chánh vá» phà tổn và lợi lá»™c mà thôi. Môi trưá»ng là má»™t trong những thiện Ãch mà các cÆ¡ cấu thị trưá»ng không có khả năng bảo vệ hoặc thăng tiến má»™t cách thÃch hợp†(190, trÃch dẫn Sách Toát yếu đạo lý xã há»™i cá»§a Há»™i Thánh).
CÅ©ng trong chương nà y, Äức Giáo Hoà ng Phanxicô nhấn mạnh việc phát triển những tiến trình quyết định lương thiện và minh bạch, để có thể â€phân định†đâu là những chÃnh sách và sáng kiến xà nghiệp có thể đưa tá»›i má»™t â€sá»± phát triển toà n diện†(185). Äặc biệt, việc nghiên cứu ảnh hưởng cá»§a má»™t dá»± án má»›i vá» mặt môi sinh “đòi có những tiến trình chÃnh trị minh bạch và có sá»± đối thoại, trong khi nạn tham ô che Ä‘áºy ảnh hưởng thá»±c sá»± vá» môi sinh cá»§a má»™t dá»± án để đổi lấy những ân huệ, nó thưá»ng đưa tá»›i những hợp đồng mÆ¡ hồ, trốn tránh nghÄ©a vụ thông tin và má»™t cuá»™c thảo luáºn sâu rá»™ng†(182).
Äặc biệt quan trá»ng là lá»i kêu gá»i gá»i đến những ngưá»i nắm giữ các trách vụ chÃnh trị, để há» â€tránh tiêu chuẩn hà nh động duy hiệu năng và nhất thá»i†(181) Ä‘ang thịnh hà nh ngà y nay; â€Nếu há» có can đảm là m, thì há» sẽ có thể tái nhìn nháºn phẩm giá mà Thiên Chúa đã ban cho há» như má»™t ngưá»i và há» sẽ để lại má»™t chứng tá vá» trách nhiệm quảng đại, sau khi há» Ä‘i và o lịch sá»â€ (181)
 Chương VI: Giáo dục và linh đạo môi sinh
Chương cuối cùng Ä‘i thẳng và o trá»ng tâm sá»± hoán cải môi sinh mà Thông Äiệp má»i gá»i. Những căn cá»™i cuá»™c khá»§ng hoảng văn hóa tác động sâu xa và không dá»… Ä‘iá»u chỉnh lại những táºp quán và cách cư xá». Giáo dục và huấn luyện vẫn là những thách đố chá»§ yếu: â€Má»i thay đổi cần có những động lá»±c và má»™t hà nh trình giáo dục†(15); cần có sá»± can dá»± cá»§a tất cả các lãnh vá»±c giáo dục, trước tiên là â€trưá»ng há»c, gia đình, các phương tiện truyá»n thông, việc huấn giáo†(213).
Äiểm đầu tiên là â€nhắm đến má»™t lối sống má»›i†(203-208), có thể tạo ra cÆ¡ há»™i â€gây má»™t sức ép là nh mạnh trên những ngưá»i nắm giữ quyá»n bÃnh chÃnh trị, kinh tế và xã há»™i†(206). Và điá»u nà y xảy ra khi những chá»n lá»±a cá»§a những ngừơi tiêu thụ â€thay đổi được cách hà nh xá» cá»§a các xà nghiệp, bó buá»™c há» cứu xét ảnh hưởng vá» môi sinh và những kiểu mẫu sản xuất†(206).
Ta không thể coi nhẹ tầm quan trá»ng cá»§a hà nh trình giáo dục vá» môi sinh có khả năng ảnh hưởng tá»›i những cá» chỉ và thói quen thưá»ng nháºt, từ sá»± giảm bá»›t tiêu thụ nước, cho đến việc thu lượm rác theo các loại khác nhau, ‘tắt những đèn Ä‘iện vô Ãch’ (211): Má»™t môi sinh há»c toà n diện được thá»±c hiện kể cả bằng những cá» chỉ đơn sÆ¡ thưá»ng nháºt trong đó chúng ta phá vỡ lý lẽ bạo lá»±c, khai thác bóc lá»™t, Ãch kỷ†(230). Tất cả Ä‘iá»u ấy sẽ đơn giản hÆ¡n nhá» cái nhìn chiêm niệm đến từ đức tin: â€Äối vá»›i tÃn hữu, thế giá»›i không được chiêm ngắm từ bên ngoà i nhưng từ bên trong, nhìn nháºn những lối liên hệ qua đó Chúa Cha liên kết chúng ta vá»›i má»i sinh váºt. Ngoà i ra khi là m tăng trưởng khả năng đặc thù mà Thiên Chúa ban cho má»—i tÃn hữu, sá»± hoán cải môi sinh dẫn đưa hỠđến chá»— phát huy khả năng sáng tạo và sá»± hăng hái’ (220).  Trở lại đưá»ng hướng được đỠnghị trong Tông Huấn â€Niá»m vui Phúc Âmâ€: â€Sá»± Ä‘iá»u độ, được sống má»™t cách tá»± do và ý thức, có tác động giải thoát†(223), cÅ©ng váºy â€hạnh phúc đòi phải biết giá»›i hạn má»™t số nhu cầu là m cho chúng ta choáng váng, và nhỠđó tá» ra sẵn sà ng đối vá»›i nhiá»u cÆ¡ may do cuá»™c sống mang lại†(223); theo cách thức đó, chúng ta có thể tái cảm thấy chúng ta cần lẫn nhau, chúng ta có má»™t trách nhiệm đối vá»›i nhau và đối vá»›i thế giá»›i, và sống tốt là nh lương thiện là điá»u tháºt bõ công†(229)
Các thánh tháp tùng chúng ta trong hà nh trình nà y. Thánh Phanxicônhiá»u lần được trưng dẫn, là â€mẫu gương tuyệt hảo vá» sá»± chăm sóc những gì là yếu Ä‘uổi và má»™t ná»n môi sinh toà n diện, được sống trong vui mừng†(10), mẫu gương vá» sá»± â€không thể tách biệt nhau giữa mối quan tâm đối vá»›i thiên nhiên, công bằng đối vá»›i ngưá»i nghèo, dấn thân trong xã há»™iu và hòa bình ná»™i tâm (10). Nhưng Thông Ä‘iệp cÅ©ng nhắc đến thánh Biển Äức,thánh Têrêsa thà nh Lisieux, chân phước Charles de Foucauld.
Sau thông Ä‘iệp Laudato sà nà y, việc xét mình, – phương thế mà Giáo Há»™i luôn cổ võ để định hướng cuá»™c sống cá»§a mình dưới ánh sáng tương quan vá»›i Chúa, – phải bao gồm má»™t chiá»u kÃch má»›i: không những cứu xét xem ta đã sống tình hiệp thông vá»›i Thiên Chúa, vá»›i tha nhân và vá»›i bản thân như thế nà o, nhưng còn vá»›i toà n thể các loà i thụ tạo và thiên nhiên nữa.
 MỤC LỤC THÔNG ÄIỆP
 Lạy Chúa của con, chúc tụng Chúa [1-2]
Chúng ta không dá»ng dưng đối vá»›i Ä‘iá»u gì cá»§a thế giá»›i nà y [3-6]
ÄÆ°á»£c liên kết do cùng má»™t mối quan tâm [7-9)
Thánh Phanxicô Assisi [10-12]
Lá»i kêu gá»i cá»§a tôi [13-16]
 CHÆ¯Æ NG I
Äiá»u Ä‘ang xảy ra cho căn nhà cá»§a chúng ta [17-61)
I. Sá»± ô nhiá»…m và thay đổi khà háºu [20-26)
Ô nhiễm, rác rưởi và văn hóa gạt bỠ[20-22)
Khà háºu như công Ãch [23-26]
II. Vấn đỠnước uống [27-31]
III. Äánh mất sá»± Ä‘a dạng sinh váºt [32-42]
IV. Suy giảm phẩm chất Ä‘á»i sống con ngưá»i và suy thoái xã há»™i [43-47)
V. Bất công hoà n cầu [53-59)
VI. Phản ứng yếu ớt [53-59]
VII. Các ý kiến khác nhau [60-61]
 CHÆ¯Æ NG II
 Tin Mừng vỠsự sáng tạo [62-100]
I. Ãnh sáng do đức tin mang lại [63-64]
II. Sá»± khôn ngoan cá»§a các trình thuáºt Kinh Thánh [65-75]
III. Mầu nhiệm vũ trụ [76-83)
IV. Sứ điệp của mỗi thụ tạo trong sự hòa hợp của toà n thể công trình tạo dựng [84-88]
V. Một sự hiệp thông đại đồng [89-92]
VI. Cá»§a cải để mưu Ãch cho má»i ngưá»i [93-95]
VII. Cái nhìn của Chúa Giêsu [96-100]
CHÆ¯Æ NG III
Căn cá»™i sá»± khá»§ng hoảng môi sinh do con ngưá»i gây ra [101-136]
I. Kỹ thuáºt: óc sáng tạo và quyá»n bÃnh [102-105]
II. Hoà n cầu hóa mô hình kỹ thuáºt trị [106-114]
III. Khá»§ng hoảng và háºu quả cá»§a thuyết duy nhân loại há»c tân thá»i [115-136]
Chủ thuyết duy tương đối thực hà nh [122-123]
Cần thiết bảo vệ lao công [124-139]
Canh tân sinh há»c từ nghiên cứu [130-136]
CHÆ¯Æ NG IV
 Má»™t ná»n môi sinh há»c toà n diện [137-162]
I. Môi sinh há»c môi trưá»ng, kinh tế, xã há»™i [138-142]
II. Môi sinh há»c văn hóa [143-146]
III. Môi sinh há»c vá» Ä‘á»i sống thưá»ng nháºt [147-155]
IV. Nguyên tắc công Ãch [156-158]
V. Công lý giữa các thế hệ [159-162]
CHÆ¯Æ NG V
Và i đưá»ng nét định hướng và hà nh động [163-201]
I. Äối thoại vá» môi trưá»ng trong chÃnh trị quốc tế [164-175]
II. Äối thoại hướng vá» những chÃnh sách quốc gia và địa phương [176-181]
III. Äối thoại và minh bạch trong các tiến trình quyết định [182-188] IV. ChÃnh trị và kinh tế trong đối thoại để đạt tá»›i sá»± viên mãn cá»§a con ngưá»i [189-198]
V. Các tôn giáo trong cuá»™c đối thoại vá»›i khoa há»c [199-201]
CHÆ¯Æ NG V
Giáo dục và linh đạo môi sinh há»c [202-215]
I. Nhắm đến một lối sống mới [203-208]
II. Giáo dục vá» liên minh giữa nhân loại và môi trưá»ng [209-215]
III. Hoán cải môi sinh há»c [216-232]
IV. Vui mừng và hòa bình [222-227]
V. Tình yêu dân sá»± và chÃnh trị [228-232]
VI. Các dấu chỉ bà tÃch và nghỉ lá»… [233-237]
VII. Chúa Ba Ngôi và tương quan giữa các thụ tạo [238-240]
VIII. Nữ Vương toà n thể thụ tạo [241-242]
IX. Äi xa hÆ¡n mặt trá»i [243-246]
Kinh nguyện cho trái đất của chúng ta
Kinh nguyện Kitô giáo với thụ tạo
G. Trần Äức Anh OP, dịch từ bản tóm lược chÃnh thức cá»§a Há»™i Äồng Tòa Thánh â€Công lý và Hòa bìnhâ€.

