Thánh Newman có thể có một số l�i khuyên cho �ức Phanxicô v� Trung Quốc

Ngư�i dân sắp hàng ở một trạm kiểm soát an ninh Hotan Bazaar ngày 3 tháng 11 năm 2017, hình của  Chủ tịch Tập Cận Bình ở Hotan, phía tây khu vực Tân Cương. (Hình: Ng Han Guan / AP.)

Chính Thánh John Henry Newman là ngư�i đã đưa ra từ “độc chất tốt� trong thuật ngữ của các nhà logic, như một ví dụ đặc biệt của thuật ngụy biện quen thuộc ad hominem, công kích ngư�i truy�n ý tưởng. � của ngài là nếu mình không tin tưởng bên đưa ra lập luận không có nghĩa là mình xem lập luận đó vô giá trị.

Ngư�i ta tự h�i, liệu Thánh Newman ở vào th�i buổi này, ngài có báo động cho �ức Phanxicô và nhóm của ngài v� các nguy hiểm này với Trung quốc không.

Gần đây trang Crux và nhi�u trang thông tin khác đã cho biết, �ức Phanxicô đang phải đối diện với áp lực ngày càng lớn lên v� các hành vi sai phạm nhân quy�n khác nhau của Trung Quốc, kể cả các hạn chế tự do tôn giáo. Trong một cuộc ph�ng vấn gần đây với Crux, �ại sứ Mỹ tại Tổ chức Tự do Tôn giáo Quốc tế Sam Brownback đã nói thẳng, Vatican phải nhận ra Trung quốc không thể tin tưởng được.

Ông Brownback kết hợp với một số ngư�i khác trong đó có ông Benedict Rogers, quan sát viên lâu năm v� Trung quốc, trong một bài tiểu luận của tạp chí Chính sách đối ngoại gần đây đã lấy làm tiếc v� sự im lặng của �ức Phanxicô trong trư�ng hợp số phận của ngư�i thiểu số Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ ở Trung Quốc.

Tuy nhiên, dư�ng như việc �ức Phanxicô không muốn đối đầu với Trung quốc đã được ghi nhận, ngay cả việc ngài không đ�c tuyên bố v� Hồng Kông trong một bài soạn trước trong gi� Kinh Truy�n Tin ngày chúa nhật tuần rồi, ngài cũng không công khai chống đối việc các tin tặc Trung quốc được Nhà nước hậu thuẫn xâm nhập vào hệ thống máy tính riêng của Vatican.

Sự khôn ngoan kín đáo thông thư�ng cho rằng quyết định của giáo hoàng có liên quan đến các cuộc đàm phán với Trung Quốc v� việc đổi mới một th�a thuận tạm th�i, liên quan đến việc bổ nhiệm các giám mục đã ký năm 2018, và được Vatican xem như bước đầu tiên để bình thư�ng hóa quan hệ với Bắc Kinh, và như thế có thể bảo vệ cấu trúc cộng đồng Công giáo trong nước.

Các nhà phê bình cho rằng kể từ khi th�a thuận được ký kết, tình hình các nhóm thiểu số tôn giáo ở Trung quốc không tốt hơn mà còn xấu hơn, và chính quy�n Trung Quốc xem sự dè dặt của giáo hoàng như dấu hiệu của sự yếu đuối và như thế là bật đèn xanh cho h� đi tới.

Thật là vô cùng phức tạp để quyết định khi nào nói mà không làm mất lòng thế lực nước ngoài, vì một giáo hoàng không chỉ nghĩ v� danh tiếng của mình mà còn nghĩ đến hậu quả l�i nói của mình với ngư�i dân địa phương. V� vấn đ� này, ví dụ v� các giám mục Hà Lan phản đối việc trục xuất ngư�i Do Thái năm 1942 và việc bố ráp 92 ngư�i Do Thái trở lại đạo kitô giáo, trong đó có Thánh Edith Stein là biểu tượng.

Bất cứ ai nghĩ quyết định như vậy là hiển nhiên thì rõ ràng h� chưa bao gi� cảm thấy gánh nặng trách nhiệm trên vai mình.

�i�u đó cho thấy, dù sao cũng có vẻ bất thư�ng khi �ức Phanxicô bản thân là ngư�i vô địch bênh vực cho những ai bị áp bức lại ghìm lại khi đụng đến Trung Quốc. Bên cạnh nỗi sợ v� hậu quả không lư�ng trước được, và bên cạnh mệnh lệnh ngoại giao phải cứu vãn th�a thuận của ngài với Bắc Kinh, liệu còn một yếu tố nào khác trong việc này không?

�i�u này đưa chúng ta trở lại với Thánh Newman, bởi vì khi ngư�i ta nghi �ức Phanxicô và nhóm của ngài có thể cự lại các l�i khuyên v� các chỉ trích Trung quốc thì thành thật mà nói, h� có những lý do hoài nghi v� việc ai nói lên l�i chỉ trích đó.

V� điểm này, Brownback là một ví dụ rất tốt. Ông là ngư�i công giáo sốt sắng nổi tiếng và được kính tr�ng ở Vatican, và ông rõ ràng đạo đức, ông đến từ Kansas.

Tuy nhiên, Brownback cũng là ngư�i ủng hộ chính của Trump, đây không phải là một vị trí thích hợp với nhi�u ngư�i trong vòng hạn chế của giáo hoàng. Ông cũng là ngư�i công giáo Mỹ bảo thủ phò sự sống, bị linh mục Antonio Saparo, cố vấn chủ chốt của giáo hoàng chỉ trích trong một bài viết năm 2017 của tạp chí Văn minh Công giáo.

Nói chung, nhi�u tiếng nói hiện đang thúc đẩy �ức Phanxicô đi theo Trung Quốc có xu hướng trở thành các con di�u hâu trong chính sách đối ngoại, thư�ng cũng chỉ trích rất mạnh v� “nạn khủng bố hồi giáo� (một khái niệm mà �ức Phanxicô đã bác b� trên nguyên tắc, cho rằng khủng bố luôn là sự đồi bại của tôn giáo chứ không phải là biểu hiệu tôn giáo). H� cũng có xu hướng bảo thủ văn hóa, thư�ng nguội lạnh với đư�ng lối xã hội và chính trị của �ức Phanxicô, như đấu tranh chống biến đổi khí hậu, chống án tử hình và buôn bán vũ khí.

Nhìn rộng hơn, chúng ta có thể có cùng nhận xét v� lý do �ức Phanxicô đã không thẳng thắn hơn v� vấn đ� đàn áp kitô giáo. Bên cạnh thực tế là ngài có thể không quan tâm đến bản chất của việc đóng khung vấn đ� theo cách đó, và cũng đúng, những ngư�i thúc đẩy ngài đi xa hơn, không nhất thiết là đồng minh của ngài trong các vấn đ� khác.

Không có gì trong số này muốn nói các giáo hoàng phải đưa ra các quyết định dựa trên các cân nhắc có vẻ chính trị như vậy, cả �ức Phanxicô và nhóm của ngài thậm chí còn suy nghĩ có ý thức trong các chuyện này. Tuy nhiên, bản chất của con ngư�i là như vậy, chúng ta tất cả chỉ đơn giản có khả năng cởi mở hơn với những l�i chỉ trích xây dựng từ những ngư�i mà chúng ta biết h� nâng đỡ chúng ta.

Như vậy, có hai cách.

�ầu tiên, việc nhi�u ngư�i thúc giục �ức Phanxicô thách thức Trung Quốc mạnh hơn có thể không có uy tín cao trong tri�u giáo hoàng này, xét theo diễn biến lâu nay, không hẳn nghĩa là h� sai lầm. Cuộc tranh luận phải được giải quyết dựa trên các giá trị của nó, không phụ thuộc vào ngư�i thúc đẩy nó.

Thứ hai, những ngư�i mong muốn �ức Phanxicô tiếp cận cứng rắn hơn với Trung quốc, có thể h� muốn cải thiện mình một chút, để nỗi sợ độc dược không thể cản trở phương cách chữa trị được đ� xuất.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn