Ph�ng Vấn �ức Cha Giuse Châu Ng�c Tri, tân Giám Mục Lạng Sơn Cao Bằng

Pv. GNsP: Tr�ng kính �ức Cha, chúng con xin chúc mừng �ức Cha vừa được �ức Thánh Cha Phanxicô bổ nhiệm nhiệm sở mới: Giám mục Chính Tòa Giáo Phận Lạng Sơn Cao Bằng, xin �ức Cha cho chúng con biết vài tâm tình khi �ức Cha nhận được quyết định bổ nhiệm này ạ ?

�ức Cha Giuse Châu Ng�c Tri: Vài tâm tình thôi à? Nhi�u lắm chứ!

Trước hết phải nói là buồn. Buồn lắm! Buồn vì phải r�i xa giáo phận, xa quê hương, xa gia đình… đã đùm b�c cưu mang tôi tr�n 60 năm cuộc đ�i với bao thân thương trìu mến. Buồn lắm khi phải r�i xa m�i ngư�i thân quen trong đạo ngoài đ�i, r�i xa những cảnh vật quen thuộc đã hình thành nếp sống, nếp nghĩ… Buồn lắm khi bao công việc, bao dự phóng cho tương lai Giáo phận bị b� ngang dang dở.. Nhưng giữa bao nhiêu cái “phải�, tôi nhận ra cái “phải� lớn nhất là phải vâng phục. Hơn nữa, trong 10 năm giám mục, tôi đã từng trải nghiệm sâu sắc, khi các linh mục thuộc quy�n luôn sẵn sàng theo đ� nghị của mình đi bất cứ nơi nào, thì đến lượt tôi cũng thế chứ! Vâng phục trở thành một ni�m vui lan t�a. Ni�m vui cho ngư�i sai phái mình, ni�m vui cho ngư�i đón nhận mình, và ni�m vui cho chính mình.

Còn việc đi ra mãi tận Lạng Sơn-Cao Bằng thì sao? Ban đầu, khi biết được ý định của Tòa Thánh, thú thật tôi cũng hơi hoang mang. Không những chỉ xa xôi vùng biên ải, Lạng Sơn còn là giáo phận với những đặc điểm rất riêng. �ây là một giáo phận rất nh� xét v� con số giáo dân, tỷ lệ lương dân áp đảo với nhi�u dân tộc, nhi�u bản sắc văn hóa khác nhau, phân tán trên một địa bàn vùng núi phức tạp và rộng lớn, nguồn lực lại quá khiêm tốn, rất mong manh, cả v� nhân sự lẫn kinh tế. Hơn nữa, đây còn là vùng đất màu mỡ của đủ loại tệ nạn xã hội, tình trạng nghèo đói, bất công, hậu quả của những cuộc chiến tranh dai dẳng và khốc liệt, những căng thẳng tranh chấp tri�n miên. Nhưng cũng chính những hiểu biết ban đầu v� vùng đất và giáo phận này đã nhanh chóng định hình trong tôi những đư�ng nét chính yếu của sứ vụ mà tôi được ủy thác. Tôi biết đây sẽ là một cuộc hành trình v� lại th�i buổi ban đầu của công cuộc truy�n giáo, không nhi�u những cuộc tụ h�p đông đảo, nhưng phải tìm đến với những nhóm nh� hoặc từng cá thể đơn lẻ trong m�i ngóc ngách của cuộc sống giữa khung tr�i mênh mông bao la. Từ đó, tôi cảm thấy quý mến, thán phục và biết ơn các �ức Cha ti�n nhiệm của mình, cũng như các linh mục tu sĩ giáo dân đã và đang cống hiến rất nhi�u trong gian khổ, để có được Giáo phận Lạng Sơn-Cao Bằng hôm nay, không còn là một giáo phận chỉ với “một cha cụ, một mụ già� như ngày nào không xa lắm.

Tôi đã bắt đầu thấy gần gũi với vùng đất này. Yêu thích vùng đất hoàn toàn xa lạ với mình là một đi�u khó hiểu, nhưng là chuyện có thật trong trái tim ngư�i mục tử khi nhận được bài sai. Tôi có cơ hội sống chung nhà khá lâu với các Cha thuộc Hội Thừa sai Balê tại Pháp, nên cảm nhận đi�u này rất rõ nơi các Ngài. Nhi�u linh mục đi đứng đã lụm khụm, nhưng ánh mắt bỗng rạng ng�i khi nhắc đến tên vùng đất h� đã từng được sai đến. Tình cảm thiêng liêng này không chỉ có nơi các nhà truy�n giáo ngày xưa đâu, còn tồn tại trong trái tim mỗi ngư�i mục tử chúng ta hôm nay.

Pv.GNsP: Trong thư gửi Giáo Phận �à Nẵng ngày 12 tháng 3 vừa qua, �ức Cha có viết �ức Cha “lên đư�ng đi ra vùng ng�ai biên theo l�i m�i g�i và sai phái của Hội Thánh�, làm nhi�u ngư�i nhớ đến lệnh truy�n của �ức Giêsu trong ngày Ngư�i lên Tr�i, xin �ức Cha chia sẻ thêm v� sứ mạng mà �ức Cha đang lãnh nhận ?

�ức Cha Giuse Châu Ng�c Tri:�úng rồi. Ngày 12/3/2016, ngày Tòa Thánh chính thức công bố việc tôi được bổ nhiệm làm Giám mục Lạng Sơn, tôi đi Tắc Sậy dâng lễ như đã hứa với �ức Cha Cần Thơ nhân lễ Giỗ thứ 70 của Cha Phanxicô Trương Bửu Diệp. Trên xe từ Tắc Sậy lên Saigon lấy máy bay v� �à Nẵng, tôi đã tranh thủ viết thư cho Gia đình Giáo phận �à Nẵng có lẽ đang ngơ ngác v� sứ vụ mới của tôi, trong đó có câu: “… tôi lên đư�ng đi ra vùng ng�ai biên theo l�i m�i g�i và sai phái của Hội Thánh�.

��c lịch sử Giáo phận Lạng Sơn-Cao Bằng trong Wikimedia mới thấy lai lịch của vùng đất này, nhất là sự hình thành Giáo Hội Công giáo nơi đây:“Cho đến nửa cuối thế kỷ 19, vùngLạng Sơn và Cao Bằng vẫn còn là những vùng núi hoang sơ biên viễn, là nơi cư trú của các dân tộc thiểu số hầu như không liên lạc với bên ngoài. Những tín đồ Công giáo đầu tiên của vùng này có lẽ là những ngư�i bị đi đày theo các chỉ dụ cấm đạo… Cho đến năm 1876, tại Cao Bằng có chừng 300 tín đồ, phần lớn là những ngư�i bị tri�u đình Huế phát vãng lên đây�. Vùng đất của phát vãng, của lưu đày. Thảo nào, có mấy nữ tu Phaolô �à Nẵng lớn tuổi gốc mi�n Bắc, đã mếu máo nói với tôi khi nghe tin tôi chuyển đến Lạng Sơn: “Cha ơi cha, cha có tội tình gì mà bị đày lên Lạng Sơn vậy?�Tôi cư�i đáp:�Không lên thì mới có tội đấy!�

Hình như ơn g�i của tôi có sự “ti�n định� v� vùng đất này. Năm 2003, khi làm cha sở Trà Kiệu, tôi đã đến thăm Lạng Sơn-Cao Bằng, mấy năm sau khi �ức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt lên làm Giám mục Giáo phận và đang xây dựng Nhà th� Chính Tòa. Tôi vừa ngậm ngùi vừa thích thú khi Ngài chỉ cho tôi xem quả chuông treo trên cành nhãn như tháp chuông của Nhà th� Chính Tòa. �ược nghe nói nhi�u v� Dì Mến trên 100 tuổi với lòng thán phục, hôm ấy, tôi được hân hạnh nói chuyện với Dì, nhất là được ôm Dì mà chụp hình ngay trước Tòa Giám mục Lạng Sơn, bên cạnh mộ �ức Cha Vinh Sơn Phạm Văn Dụ. Dì Mến là ngư�i giữ Tòa Giám mục khi �ức Cha Vinh Sơn bị giam l�ng ở Thất Khê. Rồi chẳng hiểu thế nào, khi ra thăm vùng địa đầu Tổ quốc, tôi đã ngồi ôm chặt cột mốc cây số 0 với chữ Hải Nam Quan viết tắt một cách hân hoan trìu mến như không muốn r�i. Ấy là chưa kể đến cái đi�u bí ẩn trong khẩu hiệu Giám mục của tôi đã ch�n 10 năm v� trước nay mới linh nghiệm. Hồi ấy, với cơn bão Chanchu vào ngày 13/5/2006, ngày tôi được bổ nhiệm làm Giám mục �à Nẵng, biển cả đã nhấn chìm 200 trai tráng của quê hương Quảng Nam �à Nẵng. Ngồi đợi đoàn tàu cứu hộ với hàng ngàn thân nhân của các nạn nhân trên bãi biển Mỹ Khê, tôi đã thấm thía l�i sách Khải Huy�n: “… biển không còn nữa, và tôi thấy Tr�i Mới �ất Mới…� (Kh 21). Hôm nay, đúng 10 năm sau, tôi mới thấy rõ “Tr�i Mới �ất Mới� của tôi chính là Giáo phận Lạng Sơn – Cao Bằng này. Tất cả đ�u mới mẻ: tr�i mới, đất mới, ngư�i mới, việc mới! Tôi xác định đây là điểm đến của sứ vụ giám mục đ�i tôi.

Lịch sử Việt Nam được hình thành bằng các cuộc Nam tiến, nên hình như ai cũng thích vào Nam hơn. Tôi thì nhận sứ vụ “đi ra�, mà đi ra đến tận vùng “ngoại biên� xa xôi kia chứ! Tôi như bị kích động với ý tưởng này, nhất là sau khi lá thư tôi viết cho Gia đình Giáo phận �à Nẵng được truy�n đi, nhi�u phản hồi đã làm tôi có cảm tưởng mình như một anh hùng (!!!). Một ngư�i viết:“�ức Cha đã can đảm đáp lại l�i �ức Thánh Cha Phanxicô m�i g�i: “hãy đi ra kh�i chính mình, ra vùng ngoại biên v� mặt địa dư, nhân bản và hiện sinh, nơi ẩn chứa huy�n bí của tội lỗi, của đau đớn, của bất công, của đau khổ� để có một “Giáo hội nghèo cho ngư�i nghèo�. Ngư�i khác nói thêm: “�ức Cha đã hân hoan “đi ra kh�i con đư�ng mòn, những con đư�ng đôi khi đã được vạch trước và ra kh�i những tiện nghi� để hiện diện tại “địa đầu của Tổ quốc Việt Nam� và sống âm thầm giữa “những ngư�i bị b� rơi, những ngư�i bị lãng quên của thế giới, những ngư�i bị xã hội loại ra bên l�, những ngư�i bị để mặc cho số phận�. Tôi mà cao cả thế sao? Chúa luôn dùng những ngư�i giáo dân nhiệt thành để thôi thúc động viên các mục tử. Những lệnh truy�n của Chúa ngày xưa cho các môn đệ, nay cũng thúc bách tôi: “Hãy chèo thuy�n ra chỗ nước sâu�, “hãy chèo thuy�n sang b� bên kia�, “hãy đi khắp tứ phương thiên hạ�… Tất cả như đang cuốn hút tôi, và cụm từ “đi ra vùng ngoại biên� rất tâm huyết của �ức Thánh Cha Phanxicô như dành riêng cho tôi lúc này. Vâng tôi rất sẵn sàng, mặc dù biết mình không phải thuộc loại ngư�i có tài “kinh bang tế thế� để thích hợp cho việc phục vụ vùng đất nhi�u đòi h�i này. Nhưng đây là “lệnh truy�n� mà!

Pv. GNsP:  �ức Cha sắp đến một Giáo phận có tuổi đ�i hơn giáo phận �à nẵng nửa thế kỷ, Tòa Thánh ra sắc lệnh thành lập Phủ doãn Tông tòa năm 1913, nhưng số giáo dân lại ít hơn, xin �ức Cha cho chúng con biết vài suy tư v� truy�n giáo của �ức Cha?

 �ức Cha Giuse Châu Ng�c Tri:Lạng Sơn và �à Nẵng còn thêm một cái duyên nữa. Cùng năm 2013, Giáo phận Lạng Sơn mừng 100 năm thành lập, thì Giáo phận �à Nẵng mới mừng tuổi 50. Tuy hiện nay, số giáo dân �à Nẵng gấp hơn 10 lần giáo dân Lạng Sơn, nhưng trên bản thống kê toàn quốc, �à Nẵng chỉ xếp trên Lạng Sơn mà thôi, và như thế, cả hai Giáo phận cùng “đội sổ� con số giáo dân, và đứng đầu sổ vùng mi�n truy�n giáo tại Việt Nam.

Khi Giáo phận �à Nẵng mừng 50 năm thành lập và 400 Năm đón nhận Tin Mừng vào Năm Thánh 2013-2015, với tỷ lệ giáo dân là 2,8% trên dân số, tôi đã hướng Giáo phận v� ba mục tiêu lớn: “Giáo phận truy�n giáo – Giáo phận của ngư�i nghèo – Giáo phận không biên giới�. Nay đến nhận sứ vụ nơi một Giáo phận vừa mừng 100 năm truy�n giáo, với số giáo dân chỉ chiếm 0,2% dân số, khoảng hơn 6000 ngư�i, chắc chắn là việc truy�n giáo, hướng v� ngư�i nghèo và cổ võ sự liên đới, không phải chỉ là ưu tiên hàng đầu, mà còn là một trăn trở sống còn, một thao thức “mất ăn mất ngủ� đối với ngư�i mục tử của vùng đất Lạng Sơn-Cao Bằng này.“Không biên giới ở vùng biên giới�, là tầm nhìn sứ vụ của Giáo Hội, khi viễn cảnh loan báo Tin Mừng của Thiên Niên Kỷ thứ III này đang hướng v� � Châu. Vì thế, mặc dù giáo phận nào ở Việt Nam hiện nay cũng là giáo phận truy�n giáo, còn trực thuộc Bộ truy�n giáo, nhưng tôi ước mong Giáo phận Lạng Sơn – Cao Bằng sẽ được g�i là “Ti�n �ồn Truy�n Giáo� của Giáo hội Việt Nam, nơi cần tập trung những tinh binh tông đồ cho việc sống chứng nhân và loan báo Tin Mừng.

“Loan báo Tin Mừng cho ngư�i nghèo khó� phải là châm ngôn, là ý lực sống hàng đầu cho Giáo phận Lạng Sơn – Cao Bằng. Các cộng đoàn nh� bé và ít �i nơi đây cần phải đào luyện để trở thành men, thành muối, thành ánh sáng. Bên cạnh việc giáo dục đức tin, đào tạo hồn tông đồ, cần hoạch định một n�n mục vụ xã hội sinh động và trong sáng trước những “bóng tối� của vùng biên, tìm kiếm các đối tác trong và ngoài Giáo Hội để cộng tác nâng cao đ�i sống trí thức, tinh thần, văn hóa, cả kinh tế xã hội cho ngư�i dân, để Giáo Hội không còn quá xa lạ hay chỉ đứng bên l� xã hội, nhưng ngày càng trở nên đáng tin cậy, thân thiện, hữu dụng trong tính độc lập và độc đáo của mình. Vậy, có “ai lên xứ Lạng cùng anh�không? Tôi nhớ lại tập sách của �ức Tổng Giuse Ngô Quang Kiệt phát hành năm 2009, với đầu đ� “Ai Lên Xứ Lạng� mà thấy lòng nao nao muốn thưa: “Dạ, có con đây!�

Tông huấn “Ni�m Vui của Tin Mừng� số 20 của �ức Thánh Cha Phanxico là l�i m�i g�i rất tha thiết và cấp bách. “Trong L�i Chúa xuất hiện liên tục động năng này của việc “đi ra� mà Thiên Chúa muốn khích lệ các tín hữu. Ông Abraham đã nhận được l�i m�i g�i ra đi đến một vùng đất mới (x. St 12:1-3). Ông Môsê đã nghe Chúa g�i: “Hãy đi, Ta sai ngươi!� (Xh 3:10) và ông đã đưa dân Chúa đi v� �ất Hứa (x. Xh 3:17). Với ngôn sứ Giêrêmia, Ngài nói: “Ta sai ngươi đi đâu, ngươi cứ đi� (Gr 1:7). Hôm nay, trong l�i “hãy đi� này của Chúa Giêsu, trình bày những cảnh trí và thách đố luôn luôn mới của sứ vụ truy�n giáo của Hội Thánh, và tất cả chúng ta được m�i g�i tham gia vào cuộc “đi ra� truy�n giáo mới này. M�i Kitô hữu và m�i cộng đồng sẽ phân biệt đâu là con đư�ng mà Chúa đòi h�i, nhưng chúng ta đ�u được m�i chấp nhận l�i m�i g�i này: đi ra ngoài khu vực quen thuộc của mình và can đảm đi đến tất cả những vùng ngoại vi, là những ngư�i cần ánh sáng của Tin Mừng.�

Pv. GNsP: Xin �ức Cha cho chúng con biết thêm đôi chút những “nỗi ni�m riêng� của �ức Cha trước ngày từ giã giáo phận �à nẵng, nơi �ức Cha gắn bó từ ngày còn thơ bé, suốt th�i gian tu h�c và phục vụ sau này, và nơi còn Bà Cố đã cao niên ?

�ức Cha Giuse Châu Ng�c Tri: Hôm chính thức dâng lễ Tạ Ơn và từ giã Giáo phận �à Nẵng vào Thánh Lễ Hành Hương kính Lòng Thương Xót, tôi đã xin với Cộng đoàn cầu xin Lòng Thương Xót Chúa cho tôi, để tôi được thứ tha và thương xót, đồng th�i để tôi có thể mạnh dạn ra đi với hành trang thương xót đến vùng đất mới. Tôi gửi lại h� mấy tâm tình này.

Trong 27 năm linh mục, trong đó có 10 năm giám mục, tôi nhận 03 bài sai. Bài sai đầu tiên ngay sau khi chịu chức linh mục là làm cha sở Hà Lam, quê nội tôi. Bài sai thứ hai là làm cha sở Trà Kiệu, quê ngoại tôi. Bài sai thứ ba là làm Giám mục �à Nẵng, quê hương tôi. Như vậy cả ba bài sai đ�u là “sai v��. Vì được “sai v��, nên với tâm thế một ngư�i con, tôi luôn cố gắng phục vụ cách tận tụy và gần gũi với m�i ngư�i, quy�n hành chức tước chỉ là thêm vào. Nay làm Giám mục Lạng Sơn, tôi chỉ thay đổi tước vị, còn tư cách ngư�i con của Giáo phận vẫn còn nguyên vẹn, không thể mất. Nhi�u khi đi xa lại quý nhau hơn. Vì thế, tôi vẫn không xa cách �à Nẵng.

Vì thế, mãi hôm nay tôi mới được “sai đi�, nên chia vui với tôi chứ đừng chia buồn. Ngoài sứ mạng của �ức Thánh Cha giao phó, tôi còn thay mặt Giáo phận �à Nẵng ra mi�n Bắc để “đ�n ơn đáp nghĩa�. Giáo phận �à Nẵng hình thành và phát triển cho đến hôm nay là nh� công khó của nhi�u ngư�i từ mi�n Bắc vào. �ức Giám mục Tiên khởi Phê-rô Ma-ri-a Phạm Ng�c Chi, �ức Cha Phao-lô Tịnh Nguyễn Bình Tĩnh, bây gi� đến �ức Cha Giuse �ặng �ức Ngân cũng từ mi�n Bắc. Trên 30 linh mục từ mi�n Bắc vào nhập tịch Giáo phận, hàng chục nữ tu Dòng Thánh Phao-lô, hằng trăm hằng nghìn giáo dân từ mi�n Bắc đã ch�n �à Nẵng làm quê hương. Tất cả đã góp phần rất lớn trong việc xây dựng Giáo phận �à Nẵng từ những tháng ngày đầu tiên mãi cho đến hôm nay. Thuộc hàng giáo sĩ giáo phận có �ức Cha Anphong Nguyễn Hữu Long ra Bắc phục vụ trong tư cách Giám mục Phụ tá Hưng Hóa từ mấy năm qua, nhưng Ngài cũng gốc Bắc. Riêng tôi là ngư�i đầu tiên gốc �à Nẵng, và với tư cách này, tôi được ra Bắc phục vụ để “đ�n ơn đáp nghĩa� Giáo Hội mi�n Bắc thay cho anh chị em. Xin đồng hành với tôi trong l�i cầu nguyện.

Còn mẹ tôi, năm nay 96 tuổi, quả thật phải đi xa mẹ trong tuổi già là đi�u ái ngại nhất, nhưng không ng� chính mẹ là nguồn động viên rất lớn cho tôi. Sau khi được tin ra Bắc, tôi h�i mẹ có buồn không. H�i cho có h�i chứ tôi biết mẹ rất buồn, rất nhớ. Nhưng thật bất ng� khi mẹ dõng dạc trả l�i tôi: “Mẹ lớn lên biết Cố Võng, Cố Lân, Cố Sáng… Mấy Cố b� bên Tây sung sướng sang bên này giảng đạo rồi chết luôn tại đây. Con đi ra Lạng Sơn thì có nhằm nhò gì đâu!�  

“Thì có nhằm nhò gì�…  Mẹ tôi nói thế có lẽ mẹ tôi hiểu tôi luôn sẵn sàng, và muốn khuyên tôi an tâm vững lòng và dấn thân hơn nữa trước những thách thức khó khăn.

Cám ơn độc giả đã chia sẻ. Xin cầu nguyện cho tôi.

Gioan Lê Quang Vinh