Ngồi lê đôi mách

Chương 5 sách Năng lực tweet của �ức Giáo hoàng, Cách mạng Thiêng liêng với 140 ký tự (The Tweetable Pope. A Spiritual Revolution in 140 Characters), Michael J. O’Loughlin

Cuộc chiến ngồi lê đôi mách không phải là tác động chính của tri�u giáo hoàng Phanxicô, nhưng ngài đã hai lần tweet v� đi�u này. Tôi quyết định đưa chuyện này vào chương này vì tuy không phải là chủ đ� chính trong tri�u giáo hoàng của �ức Phanxicô, nhưng nó có một chỗ đứng quan tr�ng. Tôi nghĩ nó cũng là cánh cửa sổ để chúng ta nhìn hoạt động của �ức Phanxicô trên tài khoản Twitter, kết hợp với các nỗ lực và sự vụ chính thức của ngài.

Ngồi lê đôi mách là một trong những cám dỗ hằng ngày mà chúng ta ai cũng có lần rơi vào. �ức Phanxicô không muốn chúng ta cảm thấy tội lỗi v� đi�u này, nhưng ngài nghĩ là phải tránh hết sức có thể. �àm tiếu là việc không tốt cho gia đình, cho nơi làm việc, và cho cộng đoàn, nhất là khi ra ngoài tầm kiểm soát, nó là thảm h�a cho toàn thể Giáo hội. �ức Phanxicô đang cố gắng để các giám mục của ngài thôi đàm tiếu. Như thế, không những là không mang tinh thần kitô hữu mà còn đe d�a khuôn mặt Giáo hội mà �ức Phanxicô mong muốn: thương xót, chào đón và có thể biểu lộ tình yêu Thiên Chúa. �àm tiếu cũng là mối bận tâm riêng của �ức Phanxicô. Trong khi hầu hết ngư�i Công giáo yêu mến ngài, thì có một vài giám chức không thích nghị trình của ngài, và nhi�u lúc viện đến đàm tiếu để phá ngang.

�ức Phanxicô quá được yêu chuộng ở Hoa Kỳ. Nhân hai năm ngài được bầu làm giáo hoàng, nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Pew, cho thấy 95% ngư�i Công giáo có đi lễ nhà th� ở Hoa Kỳ, có cái nhìn thiện cảm dành cho ngài. Con số này ngang với �ức Gioan Phaolô II ngay cả trong th�i kỳ cực kỳ nổi tiếng của ngài vào thập niên 1990. Trong chương một, chúng ta thấy trên khắp thế giới cũng như thế: đa số ở châu Âu 84%, Hoa Kỳ 78%, và châu Mỹ La tinh 72% đ�u có cái nhìn thiện cảm với �ức Phanxicô. Tầm đại chúng của �ức Giáo hoàng bao trùm các quan điểm chính trị, lứa tuổi và ngay cả với những ngư�i có tín ngưỡng hay không có tín ngưỡng, với 70% số ngư�i không tôn giáo có cái nhìn thiện cảm v� �ức Giáo hoàng.

Nhưng bên trong Giáo hội, con đư�ng không đầy màu hồng với �ức Phanxicô.

Lúc �ức Bênêđictô XVI thoái vị, Giáo tri�u Roma, nội các của giáo hoàng với các hồng y và giám mục đi�u hành thể chế Giáo hội ở trong cơn khủng hoảng. Các tin đồn v� nạn đấu đá và vấn đ� tài chính đáng ng� đang nhan nhản. Quản gia riêng của �ức Bênêđictô đã phản bội ngài, ông tiết lộ các tài liệu nội bộ cho truy�n thông. Trong những ngày ngay trước mật nghị tháng ba 2013, các hồng y, những ngư�i chịu trách nhiệm trong việc bầu giáo hoàng ý thức mình phải làm gì đó. Vatican cần một ngư�i đến từ bên ngoài, một ngư�i không ngại lay chuyển m�i sự và đưa nhà Giáo hội vào trật tự. Ngư�i đó, tất nhiên, là �ức Giáo hoàng Phanxicô.

�ược bầu lên như một nhà cải cách ở tuổi 76, �ức Giáo hoàng Phanxicô nhận ngai tòa Phêrô với ý thức rằng mình không có nhi�u th�i gian để tạo nên sự khác biệt. Nên ngài vận động nhanh chóng, lập các văn phòng mới để quản lý tình trạng tài chính khó kiểm soát của Vatican. Ngài giới hạn quy�n lực của Giáo tri�u bằng cách lập nhóm chín hồng y cố vấn, h�p thư�ng xuyên để định hướng công việc. Và ngài cắt bớt vây cánh của những ngư�i đối lập muốn tìm cách phá hoại các nỗ lực của ngài.

Là những con ngư�i của Chúa, các hồng y và giám mục đột nhiên bị tước quy�n này, h� nuốt kiêu hãnh xuống và cùng chung sức làm việc với �ức Phanxicô, lãnh đạo mới của mình. Nhưng không phải ai cũng thế. Một số không đi chung đư�ng với �ức Phanxicô, h� mở một chiến dịch xì xào với đủ kiểu đàm tiếu và ức đoán, để làm giảm giá trị các cải cách của �ức Giáo hoàng. Những l�i ám chỉ, tin đồn, và dối trá trắng trợn mà một vài cấp lãnh đạo trong Giáo hội đã tiết lộ cho truy�n thông làm Vatican phải hổ thẹn.

Một trong những ngư�i cốt cán được �ức Phanxicô bổ nhiệm vào Ngân hàng Vatican, bị cáo buộc là có quan hệ đồng tính. V� sau, trong Hội đồng Gia đình, các giám mục có cảm tình với cải cách tự do trong Giáo hội bị cáo buộc là hấp tấp phát hành một báo cáo hội đồng với ngôn từ thân thiện với những ngư�i đồng tính và những ngư�i ly dị rồi tái hôn. Lại có l�i đồn rằng phòng thư từ Vatican đã không chuyển các quyển sách mang tính bảo vệ giáo huấn của Giáo hội hiện th�i cho các thành viên hội đồng. Khi các cải cách tài chính của �ức Giáo hoàng được đẩy lên cao độ, thì nhân vật cốt cán được ngài giao phó kiểm tra chuyện ti�n bạc, bị đồn là tiêu xài hoang phí cho trang trí văn phòng và trang phục. �àm tiếu đang hung hăng vượt lên, muốn diệt các đồng minh của �ức Phanxicô.

Một hồng y Mỹ thế giá ở Vatican, trở thành biểu tượng cho những ngư�i nghi ng� cương vị lãnh đạo của �ức Giáo hoàng. Hồng y này nói là “nhi�u� ngư�i bày t� “quan ngại� v� �ức Giáo hoàng Phanxicô. Trong buổi ph�ng vấn ngày 30 tháng mư�i, với t� báo Công giáo Tây Ban Nha Vida Vueave, hồng y này nói, “có một suy nghĩ mạnh cho rằng giáo hội như con thuy�n không bánh lái.� Ông nói rằng đây không phải là cảm giác của riêng ông, nhưng là của một ngư�i khác, với ý muốn làm rõ là những ngư�i chỉ trích �ức Giáo hoàng sẽ có một đồng minh mạnh ở Roma. Chuyện này không kéo dài lâu. Khoảng một tuần sau, ông bị đẩy kh�i vai trò lãnh đạo Tòa Thượng Thẩm, và được bổ nhiệm vào một vai trò mang tính hình thức là tuyên úy cho Hội Hiệp sĩ Malta. Trư�ng hợp đặc biệt này cũng là trư�ng hợp cực đoan nhất, khi một hồng y thế giá công khai chất vấn cương vị lãnh đạo của �ức Giáo hoàng và không lâu sau bị thuyên chuyển chức vụ, nhưng không phải là duy nhất.

Một giám mục Hoa Kỳ nói rằng �ức Phanxicô đang hạ bệ những ngư�i Công giáo bảo thủ. Một hồng y khác chất vấn không biết �ức Giáo hoàng có thực sự hiểụ được các bài diễn văn và bài giảng của ngài có tác động toàn cầu thế nào hay không. Và nhi�u linh mục cũng như giáo dân, tiếp tục t� ra khó chịu mỗi khi �ức Phanxicô b� qua bài soạn sẵn, mà nói tự phát, từ trái tim và làm cho báo giới tốn nhi�u giấy mực. Vài ngư�i ở Vatican nghĩ, cách tốt nhất để chống lại các thay đổi của �ức Giáo hoàng là làm rò rỉ thông tin và nói bóng gió cạnh khóe để loại trừ các đồng minh của �ức Phanxicô. Những chiến thuật này thư�ng được các giám chức muốn giữ ghế áp dụng, và đôi khi bất chấp tác hại của nó với công việc phúc âm hóa. �ức Phanxicô đã có một thông điệp gởi đến các giám mục này: hãy thôi đi.

Các câu tweet của �ức Giáo hoàng v� ngồi lê đôi mách cũng giống như “quả trứng Phục Sinh� với nhi�u ẩn nghĩa mà tôi đã mô tả trong chương trước, và thực sự có tác động đến những ngư�i này. Chỉ có hai tweet trực tiếp nói v� thói đàm tiếu, nhưng khi hiểu được những gì sau màn ảnh, chúng ta thấy đây là cú đấm mạnh hơn nhi�u. �ức Phanxicô muốn các giám mục hãy thôi ám ảnh v� quy�n lực và danh tiếng của mình, và phải biết đi vào trong thế giới. Chặn đứng thói đàm tiếu là một trong các bước đầu tiên của ngài. Nhưng ngài không tweet v� đàm tiếu chỉ để chấn chỉnh hàng ngũ (dù chắc chắn là chúng có tác động tốt này.) Nhưng ngài muốn mỗi một tín hữu biết noi gương Chúa Giêsu hơn nữa, mà chuyện đàm tiếu lại kéo chúng ta đi lui trên con đư�ng này. Cuộc Cách mạng Phanxicô không diễn ra với những thay đổi lớn trong giáo huấn của Giáo hội, hay bán các tác phẩm nghệ thuật vô giá để lấy ti�n phát cháo cho ngư�i nghèo. Nhưng cuộc Cách mạng Phanxicô sẽ đến khi các tín hữu bắt đầu sống giống Chúa Giêsu hơn, từ những giáo dân bình thư�ng cho đến các hồng y cao cấp của Giáo tri�u.

Mong sao chúng ta đừng bao gi� nói v� ngư�i khác sau lưng h�, nhưng hãy cởi mở nói với h� những gì chúng ta nghĩ.

Khi tấn phong các tân hồng y năm 2014, �ức Giáo hoàng thúc giục m�i ngư�i đang hiện diện trong ��n th� Thánh Phêrô hãy chống lại cám dỗ muốn làm một quân vương trong Giáo hội, đừng cố gắng củng cố địa vị của mình như trò chơi hơn thua. Các chiến dịch thì thầm rỉ tai có lợi cho trò hơn thua này, và �ức Phanxicô không ngây thơ. Trong bài giảng với các tân hồng y, ngài nói, “Làm hồng y là đi vào trong Giáo hội La Mã, chứ không phải đi vào tri�u đình… Mong sao tất cả chúng ta biết tránh và biết giúp ngư�i khác tránh những thói quen và cách hành xử kiểu tri�u đình, là mưu đồ, đàm tiếu, bè phái, thiên vị, và ưu đãi.� Trong khi những thói xấu này chắc chắn tồn tại trong Giáo hội, nhưng �ức Phanxicô nài nỉ các hồng y đừng để mình chìu theo cám dỗ đó. Ngài không chỉ nói, mà còn hành động. �ức Phanxicô biết rằng đưa được Giáo hội v� lại những đi�u căn bản, sẽ cần đến nhi�u tâm hồn biết biến đổi, và chấm dứt thói đàm tiếu là một bước quan tr�ng để đạt được mục tiêu đó.

Những ngư�i ủng hộ �ức Phanxicô khen ngợi việc ngài khuyến khích trao đổi và tranh luận trong Giáo hội, ngay cả khi bàn v� những chủ đ� gây nhi�u tranh cãi như phụ nữ, tránh thai, ly hôn, và tính dục. Các vấn đ� này là chủ đ� nổi bật của Hội đồng v� Gia đình. Nhưng với các giám mục và giáo dân Công giáo đã ổn định đư�ng hướng của mình trong suốt nhi�u thập niên qua, cả trong Giáo hội lẫn đ�i sống công, thì sự lay chuyển này thật khó mà chấp nhận. Lần đầu tiên sau một th�i gian dài, Giáo hội mới tự đặt cho mình những chất vấn hóc búa, nhìn nhận thực tế rằng đã không chăm sóc mục vụ cho đủ với các vấn đ� mà nhi�u gia đình đang phải đối mặt ngày nay. Ngư�i Công giáo ly dị rồi tái hôn có được rước lễ không? Giáo xứ có nên cởi mở hơn với các cặp đồng tính? Vai trò của phụ nữ trong Giáo hội nên thế nào? Các hồng y nổi bật của mỗi bên tranh luận đ�u lên tiếng tố cáo bên kia ném đá giấu tay để củng cố cho lý lẽ của mình. Mỗi buổi sáng, khi đi vào sảnh Hội đồng, các hồng y và giám mục, đ�u có vài l�i cho báo giới, cập nhật liên tục. Một câu tweet của �ức Phanxicô được đăng lên giữa giai đoạn kịch tính này cho thấy ngài biết chuyện, và muốn ngư�i của ngài chấm dứt nó.

Chúng ta hãy xin Chúa ơn đừng nói xấu v� ngư�i khác, đừng chỉ trích, đừng đàm tiếu, nhưng hãy yêu mến tất cả m�i ngư�i.

Khoảng 30.000 ngư�i re-tweet và thích câu tweet này. Nhưng có vẻ như một vài hồng y và giám mục không nằm trong số đó.

Vài tháng sau, vài ngày trước khi �ức Giáo hoàng chuẩn bị công bố các thay đổi trong những ban bộ Vatican có liên quan đến tài chính, đã có ai đó tiết lộ các hóa đơn ti�n trang trí văn phòng và trang phục của hồng y George Pell ngư�i Úc, được �ức Giáo hoàng chỉ định kiểm soát chuyện ti�n bạc. Câu chuyện tràn ngập trên các báo Công giáo. Những ngư�i chỉ trích cho rằng một trong những ngư�i mà �ức Giáo hoàng ch�n đã không đồng chí hướng với �ức Phanxicô là đư�ng đơn sơ tiết kiệm. � định rõ ràng là muốn phá giáo hoàng, phá h�ng các cải cách của ngài, và giữ m�i chuyện y như cũ. Dù cho �ức Giáo hoàng lãnh đạo mà không cần ai kiểm tra, nhưng thực tế là các bài báo truy�n thông v� các quyết định của ngài vẫn có một tác động to lớn. Nếu những ngư�i Công giáo không đồng lòng, thì một giáo hoàng có thể trở nên vô lực. Các giám mục cố gắng chất vấn cương vị lãnh đạo của �ức Giáo hoàng biết rõ đi�u này, và h� rất vui khi góp tay xây dựng các hoài nghi này, một phản ứng rất không có tinh thần kitô của nhưng ngư�i cảm thấy mình bị đe d�a trước cuộc Cách mạng Phanxicô.

“Tôi là ai mà phán xét?� có lẽ là câu nói nổi tiếng nhất của �ức Phanxicô, cũng là đ� tài của những chuyện đàm tiếu. Từ tháng 6 năm 2013, �ức Giáo hoàng đã chỉ định linh mục Battista Ricca làm đại diện riêng của ngài ở Ngân hàng Vatican. Ngay lập tức, những ngư�i nói xấu đã loan tin đồn rằng giám mục Ricca từng có chuyện tình đồng tính th�i còn ở Uruguay vào những năm 2000. Vatican bác b� các luận điệu này. Tháng bảy năm 2013, trên chuyến bay từ Rio v� Rome, có ngư�i h�i �ức Giáo hoàng v� các linh mục đồng tính. Ngài trả l�i, “Tôi là ai mà phán xét.� Giám mục Ricca vẫn tại vị, và đây là thông điệp mạnh mẽ không thể làm ngơ, gởi đến tất cả những cái loa đàm tiếu ở Vatican rằng, những chước cách cũ không còn tác dụng nữa đâu.

�ức Phanxicô tin rằng các chước cách cũ này ngăn chặn đối thoại và gạt đi Thần Khí. Các giám mục và giáo dân đã sợ không dám lên tiếng, đã không dám phản đối vì sợ bị báo thù hay bị vu khống. �ức Phanxicô muốn chuyện này phải thay đổi, nên ngài khích lệ những ngư�i bất đồng với ngài hãy nói ra, nói thành thật và tôn tr�ng. �ức Phanxicô chấp nhận có những bất đồng quan điểm, nhưng ngài không dung dưỡng chuyện đàm tiếu.

Năm 2014, trong bài diễn văn chúc mừg Giáng Sinh với các thành viên giáo tri�u Thượng Hội �ồng, lâu nay đây là bài tổng kết và khen ngợi công việc của m�i ngư�i trong năm qua, đã được �ức Giáo hoàng Phanxicô biến thành một bản xét mình, trong đó ngài tuyệt đối không chấp nhận “những bệnh tật phần hồn� đang làm ung hoại Giáo hội. Và nạn “khủng bố của đàm tiếu� được dùng để “giết thanh danh các đồng sự và anh em mình, giết một cách máu lạnh.� M�i ngư�i hiện diện, vốn ch� đợi một bài diễn văn khen ngợi, đã chưng hửng, vỗ tay đứt đoạn. �ức Phanxicô lại nói tiếp. “�ây là căn bệnh của những ngư�i hèn nhát, không có can đảm để nói trực tiếp, nên nói sau lưng ngư�i khác.� �ức Giáo hoàng của chúng ta không e ngại gì. Ngài biết bục giảng là một trong các khí cụ mạnh nhất của mình, và ngài không ngại khi dùng đến, bằng chính l�i mình hay trên Twitter.

Tất nhiên, đàm tiếu không chỉ làm băng hoại các hồng y và giám mục. Những l�i của �ức Giáo hoàng cũng áp dụng cho tất cả m�i ngư�i Công giáo nữa. �ức Phanxicô dành nhi�u buổi tiếp kiến chung ngày thứ tư cho chủ đ� này, ngài nói với đám đông đang quy tụ nơi quảng trư�ng thánh Phêrô rằng ngồi lê đôi mách chắc chắn làm chệch hướng con đư�ng nên thánh. “Cha tin chắc rằng nếu mỗi ngư�i chúng ta chủ tâm tránh chuyện đàm tiếu, thì cuối cùng sẽ được nên thánh. �ây là con đư�ng thật đẹp!� �ức Phanxicô biết được sức cám dỗ của đàm tiếu, một trò tiêu khiển “có vẻ thú vị và vui vẻ, như kẹo ng�t vậy.� Nhưng, như nhi�u thứ ng�t ngào khác, cuối cùng đàm tiếu dẫn đến “chèn kín tâm hồn với sự chua cay và đầu độc chúng ta.� Suy niệm v� bài đ�c Tin mừng trong ngày kể chuyện Chúa Giêsu bảo các môn đệ rằng nói xấu ngư�i khác cũng như dùng bạo lực vậy, và �ức Phanxicô cũng nói thẳng: “�àm tiếu cũng có thể giết ngư�i, bởi nó giết thanh danh của ngư�i đó.�

Các Kitô hữu phải là ngư�i yêu thương nhau, nhưng có nhi�u lúc chúng ta hành xử chẳng khác gì thế gian, và đàm tiếu là một những chuyện như thế. �ức Phanxicô muốn chúng ta dừng chuyện này lại.

Tháng ba 2015, khi ngài đến Napoli, một tỉnh mi�n Nam nước � để nói chuyện với các lãnh đạo các dòng tu. Bất kỳ ai từng ở trong tu viện, đ�u biết là có những lúc, chuyện đàm tiếu nổi lên rất mạnh. �ức Phanxicô cho rằng, trong cộng đoàn mà có đàm tiếu thì đó là dấu chỉ của bệnh hoạn. “Với cha, có một dấu chỉ cho thấy tình huynh đệ không tồn tại trong nhà dòng hay tu viện. Dấu chỉ đó là đàm tiếu, là khủng bố của đàm tiếu. Một ngư�i đàm tiếu là kẻ khủng bố đánh bom, phá hoại, h� không dùng kiểu cảm tử kamikaze … H� yên ổn đứng ngoài, h� hủy hoại ngư�i khác mà thôi.� Thông điệp của �ức Phanxicô rất mạnh: “�àm tiếu là khủng bố.� Khi nói cũng như khi viết các câu tweet, �ức Phanxicô dùng các danh từ, các câu dễ nhớ, ngắn g�n, nhắm vào ý chính và có sức đẩy mạnh. �ây là lý do vì sao ngài rất hợp với tài khoản Twitter, nhi�u câu tweet được ủng hộ nhất của ngài được rút ra từ các bài nói chuyện. Ngài biết là hầu hết ngư�i Công giáo không có th�i gian để đ�c hết m�i l�i ngài nói, nên ngài có thể ch�n ra những điểm chính và truy�n đạt thẳng chỉ trong vài giây là đủ.

�ức Phanxicô thư�ng dùng cách này như một lợi khí để nói v� sự độc hại của đàm tiếu. Ngài g�i đàm tiếu là hành vi “tội ác� gần giống như giết ngư�i. Ngài muốn bảo đảm thông điệp của mình được truy�n đi mạnh mẽ. “Không có gì khác hết. Nếu nói xấu v� anh em mình, là giết anh em mình. Và mỗi khi làm thế, là chúng ta làm theo Cain, kẻ sát nhân đầu tiên trong lịch sử.�

�àm tiếu không hiếm trong thế giới. �ức Phanxicô tin rằng nó là một chiến thuật không xứng với ngư�i Kitô hữu. Các giám mục và các linh mục muốn  leo thang đã dùng đàm tiếu và các vũ khí khác để có được những công việc danh giá hơn, chức vụ cao hơn. Như thế là không theo tinh thần của Tin mừng, và �ức Phanxicô đã nhận lấy sứ mạng nhổ triệt đàm tiếu trong Giáo hội.

Nhưng còn v� những ngư�i không chống nổi cám dỗ đàm tiếu thì sao? Ngay cả các mục tử cũng vậy, và �ức Phanxicô cho chúng ta một vài ý kiến. Trước khi nói xấu v� ngư�i khác, thì một Kitô hữu, ngư�i cũng có thiếu sót như ai, cần phải cầu nguyện, và rồi đối diện với ngư�i kia, mặt đối mặt. “Hãy đi và cầu nguyện cho ngư�i đó! Hãy đi và đ�n tội cho ngư�i đó! Rồi, nếu cần, thì nói với ngư�i đó, để h� có thể sửa đổi.� Ngài đã làm đi�u này vào tháng mư�i một 2013, g�i điện cho một ký giả vừa đăng một bài báo chỉ trích giáo hoàng. L�i khuyên thiêng liêng của �ức Giáo hoàng v� cách xử lý thói đàm tiếu, v� cách sống sao cho giống Chúa Giêsu hơn, được truy�n đạt mà không cần dài dòng.

Tháng mư�i hai 2013, �ức Phanxicô đã có vài l�i khuyên rất thực tế cảnh báo v� thói đàm tiếu mà ngài từng nói đến trên Twitter: “Hãy luôn luôn chào h�i m�i ngư�i thật dễ thương, luôn luôn với nụ cư�i.�

Trong khi �ức Phanxicô chỉ tweet v� thói đàm tiếu có hai lần, nhưng những thông điệp của �ức Giáo hoàng rõ ràng đã truy�n tải được cảm nhận của ngài. Kitô hữu cần phải thôi trò bắn lén và hãy đi v� lại với Tin mừng.

J.B.Thái Hòa chuyển dịch