Trong thá»i gian từ 13-5 đến 13-10-1917, ba trẻ chăn chiên ở Aljustrel, Bồ đà o nha, đã thấy Äức Mẹ hiện ra tại Cova da Iria, gần Fatima, má»™t thà nh phố cách Lisbon 110 dặm vá» phÃa Bắc. Ba trẻ chăn chiên đó là Giaxinta, Phanxicô Martô và Luxia. Lúc đó, Âu châu Ä‘ang chiến tranh khốc liệt. Bồ đà o nha ở trong tình trạng há»—n loạn chÃnh trị, chế độ quân chá»§ (monarchy) bị láºt đổ năm 1910. ChÃnh phá»§ giải tán các tổ chức tôn giáo ngay sau đó.
Trong lần hiện ra đầu tiên, Äức Mẹ yêu cầu các em trở lại chá»— đó và o ngà y 13 trong 6 tháng kế tiếp. Äức Mẹ còn yêu cầu các em lần chuá»—i Mân Côi để “cầu cho hòa bình cho thế giá»›i và chấm dứt chiến tranhâ€. Các em phải cầu cho những ngưá»i tá»™i lá»—i và cho nước Nga trở lại. Má»›i đây Czar Nicholas II đã bị láºt đổ và không lâu sau là chế độ cá»™ng sản. Có đến 90.000 ngưá»i đã tụ há»p trong lần Äức Mẹ hiện ra lần cuối cùng và o ngà y 13-10-1917.
Chưa đầy 2 năm sau, Phanxicô qua Ä‘á»i vì bệnh cúm (influenza). Phanxicô được an táng tại nghÄ©a trang giáo xứ và rồi được cải táng vá» Thánh đưá»ng Fatima năm 1952. Giaxinta cÅ©ng qua Ä‘á»i vì bệnh cúm tại Lisbon. Giaxinta dâng má»i Ä‘au khổ cá»§a mình để cầu cho các tá»™i nhân biết ăn năn trở lại, cho hòa bình thế giá»›i và Äức Thánh Cha. Giaxinta được cải táng vá» Thánh đưá»ng Fatima năm 1951. Chị há» cá»§a Giaxinta và Phanxicô là Luxia (Lucia dos Santos) trở thà nh nữ tu dòng kÃn Camêlô (Carmelite). Luxia vẫn sống khi Phanxicô và Giaxinta được ÄGH Gioan-Phaolô II phong chân phước năm 2000. Nữ tu Luxia qua Ä‘á»i hồi tháng 2-2005, thá» 97 tuổi. Hằng năm có tá»›i 20 triệu ngưá»i đến viếng Äá»n thá» Äức Mẹ Fatima.

