Mư�i sai lầm không nên phạm khi giảng lễ

Từ thiếu chuẩn bị đến giảng dài dòng, sau đây là mư�i l�i khuyên của các linh mục cho các linh mục khác những gì phải tránh để giảng lễ được thành công.

Giảng lễ là một nghệ thuật khó, nó có nhi�u “bất trắc�, vì thiếu chuẩn bị, nó có thể làm cho ngư�i nghe chán, vì thiếu chủ đ� tr�ng tâm, nó có thể làm cho tín hữu không đào sâu được đức tin…

Trong tác phẩm của h�, “Và tôi, tôi nói cho bạn: hãy tưởng tượng! Nghệ thuật khó khăn của việc rao giảng� (E IO TI DICO: IMMAGINA! L’arte difficile della predicazione), các cha Dòng Tên Gaetano Piccolo, tổng thư ký ban tông đồ tri thức của Dòng và Nicolas Steeves, linh mục nhà th� Thánh I-Nhã ở Paris, cả hai đ�u là giáo sư �ại h�c Gregoria, h� đưa ra một danh sách ít nhất là mư�i sai lầm đừng phạm để đứng làm cho giáo dân chán, và tệ hơn nữa là làm cho h� b� lễ.

Trong l�i nói đầu, các tác giả nhắc lại, mục đích của việc rao giảng “không phải rao giảng cho mình, nhưng là để cứu những ngư�i nghe�. Một ngư�i đi giảng đ�u có điểm yếu điểm mạnh của mình, hoặc có một chủ đ� mà h� thích trở lại một cách tự nhiên, trực tiếp hoặc gián tiếp trong tất cả bài giảng của mình. �ây không phải là việc trở nên siêu anh hùng rao giảng, nhưng đúng hơn là nhận diện các điểm yếu bị lặp đi lặp lại nhi�u lần, có thể tạo nên vấn đ� và tuyệt đối phải tránh.

1. Thiếu chuẩn bị

Khác với sự đào tạo ở chủng viện, sai lầm xưa cổ đầu tiên là thiếu chuẩn bị bài giảng. Có cả ngàn lý do tốt, xấu để biện minh cho việc không chuẩn bị bài giảng: hội h�p, diễn thuyết, có vấn đ� cá nhân, quá nhi�u việc. Nhưng các lý do này cho thấy sự h�i hợt không tránh được, để rồi cuối cùng làm cho ngư�i nghe chán ngấy. 

2. Thiếu chủ đ� tr�ng tâm

Sự thiếu chuẩn bị này thư�ng kéo theo việc bài giảng không có chủ đ� tr�ng tâm, mà khổ thay, đây cũng là vấn đ� lớn xảy ra ngay cho cả bài giảng đã được chuẩn bị. Một trong các vấn đ� thư�ng gặp nơi ngư�i đi giảng là trước khi giảng, h� không ngồi xuống tịnh tâm tự h�i: “Trong vài chữ, đâu là chủ đ� tôi sẽ nói với tín hữu vào chúa nhật sắp tới?�. Nếu ngư�i giảng không có một ý chính nào trong đầu, thì chắc chắn sau bài giảng, ngư�i nghe cũng không biết ngư�i giảng muốn nói gì.

3. Bài giảng quá dài

Một sai lầm thư�ng gặp trong các bài giảng thiếu chuẩn bị là quá dài, thậm chí có thể nói là “dài quá đáng�, các bài giảng được chuẩn bị ít dài hơn nhưng nhi�u khi cũng dài. Trong th�i gian tập sinh, các chủng sinh Dòng Tên được dạy: “Ngày chúa nhật không dài quá 10 phút, trong tuần không dài quá 5 phút�. Ngư�i ta còn nói: “Năm phút đầu tiên, chúng ta lay động tâm hồn, th�i gian còn lại thì những ngư�i ngồi sau lúc lắc�. Ngư�i ta còn ví von: “Bài giảng phải như chiếc váy ngắn: đủ dài để che cái cần phải che, nhưng khá ngắn để tạo hấp dẫn�.

4. Văn nghệ giải trí

Trong Tông huấn Ni�m vui Tin Mừng, �ức Phanxicô nhắc lại, bài giảng “không được như một màn văn nghệ giải trí; không đáp ứng theo kiểu các phương tiện truy�n thông, nhưng phải mang lại sự sốt sắng và ý nghĩa của việc cử hành lễ� (EG 138). Dĩ nhiên phải tranh l�i lẽ thô tục, xoàng xỉnh hay sở thích quá độ kiểu trình diễn giải trí. Rất hiếm khi các ngư�i rao giảng vừa giảng vừa dùng các vật dụng như (c�, đèn..) mà không làm cho giáo dân xao nhãng trong sự gặp gỡ phải có của h� với Chúa. 

5. Kéo sự chú ý v� mình

Thật ra, bài giảng phải là “kinh nghiệm sâu đậm và hạnh phúc với Thần Khí, một cuộc gặp gỡ an ủi với L�i Chúa, nguồn liên tục làm mới lại và làm tăng trưởng� (EG 135). Bởi vì, đây đúng là “giây phút cao nhất của cuộc đối thoại giữa Chúa và dân của Ngài, trước khi rước Mình Thánh Chúa� (EG 137). Như thế, nếu ngư�i rao giảng kéo hết sự chú ý v� phần mình thay vì đưa giáo dân đến cuộc đối thoại với Chúa, thì dù cho h� có nói những chuyện hấp dẫn nhất thế giới, bài giảng của h� sẽ không bao gi� là một bài giảng, bởi vì nó mất mục tiêu mà đáng lý phải có để trao truy�n.

6. Bài diễn văn răn bảo

Bài giảng phải m�i g�i tín hữu đáp ứng một cách cụ thể khởi đi từ khía cạnh huy�n nhiệm của đ�i sống thiêng liêng hay chiêm niệm công việc tạo dựng. Bài giảng thư�ng, nếu không muốn nói là phải, dự trù một phần luân lý, theo đó kêu g�i tín hữu làm đi�u tốt, sau phần đầu là phần làm cho giáo dân hiểu cái đẹp, cái đúng. Nhưng bài giảng không thể kê từ đầu đến cuối một danh sách những chuyện phải làm hay không nên làm.

Bài giảng không phải là lúc để dạy đ�i. Một vài bài giảng răn bảo đi theo hướng cánh hữu (luân lý v� giới tính, nhắc lại luật lệ…), một vài bài giảng đi theo hướng cánh tả (kinh tế, môi sinh, công chính xã hội…): vấn đ� không phải là tự chính nội dung của nó nhưng là sự mất quân bình giữa chiêm niệm và hành động. Dù bài giảng là nhắm đến việc khơi dậy nơi tín hữu kitô các cách đối xử tốt nhất, nhưng nó không thể chỉ thuần là ngư�i răn bảo v� mặt chính trị-xã hội.

7. Duy linh

Bài giảng phải có gốc rễ cụ thể trong đ�i sống hàng ngày của tín hữu hay đ�i sống xã hội của h�, bài giảng không bay trên mây, khai thác các khía cạnh ngụy-thần nghiệm, mà thức chất nó không có tác động thật sự.. 

8. Duy trí

Duy trí là lỗi lầm gần với duy linh, nhưng nặng v� mặt văn hóa và rất phổ biến. Vì sự đào tạo chặt chẽ và trí tuệ ở chủng viện, các tài liệu, các bài trình bày, các luận án là những hình thức diễn tả duy nhất được yêu cầu, nên đôi khi h� nghĩ, các tài liệu này là phương tiện tốt để trao truy�n với tín hữu trong bài giảng. Khi đó, bài giảng trở thành bài chú giải lịch sử và phê phán hoặc bài kể chuyện như một bài h�c thần h�c v� tín lý hay n�n tảng.

9. Giáo lý

Một sai lầm gần với duy trí là biến bài giảng thành bài giáo lý. Khuynh hướng này rất tinh tế, do một truy�n thống đầu tiên hết trong Giáo hội: dạy dỗ tín hữu v� các huy�n nhiệm kitô giáo qua các bài giảng. �ó là trư�ng hợp các bài giảng có tính cách giáo lý hay giáo lý khai tâm ở các thế kỷ đầu tiên. Các bài giáo lý của Cyrille de Jérusalem hay của Ambroise được tái khám phá trong những năm 50 vào th�i kỳ của các tổ phụ, ca ngợi sự kiên nhẫn dạy dỗ của h�.

Rất nhi�u giáo phận bây gi� triển khai một chương trình giáo lý khai tâm cho các dự tòng ngư�i lớn. Vấn đ� liên hệ đến bài giảng ở đây là bài giảng trong thánh lễ không phải là lúc dạy giáo lý.

10. Giải thích dài dòng

Vì thiếu tưởng tượng hay thiếu chuẩn bị, một vài nhà rao giảng nghĩ, để giảng, chỉ cần lặp lại bài phụng vụ vừa đ�c theo chữ của mình. Khổ thay, cách làm này lại gây nhàm chán, vì nó chỉ lặp lại bài đã đ�c mà không nêu bật lên chủ đ� tr�ng tâm.

Giải thích dài dòng là đánh giá thấp tác động của l�i trên đ�i sống giáo dân. Chính vì L�i Chúa không phải lúc nào cũng rõ ràng, nên L�i Chúa không phải chỉ đơn giản lặp lại nhưng phải được giải thích. Tốt hơn nên để công việc giải thích dài dòng này cho các h�c sinh còn nh�…

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn