Từ thiếu chuẩn bị đến giảng dà i dòng, sau đây là mưá»i lá»i khuyên cá»§a các linh mục cho các linh mục khác những gì phải tránh để giảng lá»… được thà nh công.
Giảng lá»… là má»™t nghệ thuáºt khó, nó có nhiá»u “bất trắcâ€, vì thiếu chuẩn bị, nó có thể là m cho ngưá»i nghe chán, vì thiếu chá»§ đỠtrá»ng tâm, nó có thể là m cho tÃn hữu không đà o sâu được đức tin…
Trong tác phẩm cá»§a há», “Và tôi, tôi nói cho bạn: hãy tưởng tượng! Nghệ thuáºt khó khăn cá»§a việc rao giảng†(E IO TI DICO: IMMAGINA! L’arte difficile della predicazione), các cha Dòng Tên Gaetano Piccolo, tổng thư ký ban tông đồ tri thức cá»§a Dòng và Nicolas Steeves, linh mục nhà thá» Thánh I-Nhã ở Paris, cả hai Ä‘á»u là giáo sư Äại há»c Gregoria, hỠđưa ra má»™t danh sách Ãt nhất là mưá»i sai lầm đừng phạm để đứng là m cho giáo dân chán, và tệ hÆ¡n nữa là là m cho há» bá» lá»….
Trong lá»i nói đầu, các tác giả nhắc lại, mục Ä‘Ãch cá»§a việc rao giảng “không phải rao giảng cho mình, nhưng là để cứu những ngưá»i ngheâ€. Má»™t ngưá»i Ä‘i giảng Ä‘á»u có Ä‘iểm yếu Ä‘iểm mạnh cá»§a mình, hoặc có má»™t chá»§ đỠmà há» thÃch trở lại má»™t cách tá»± nhiên, trá»±c tiếp hoặc gián tiếp trong tất cả bà i giảng cá»§a mình. Äây không phải là việc trở nên siêu anh hùng rao giảng, nhưng đúng hÆ¡n là nháºn diện các Ä‘iểm yếu bị lặp Ä‘i lặp lại nhiá»u lần, có thể tạo nên vấn đỠvà tuyệt đối phải tránh.
- Thiếu chuẩn bị
Khác vá»›i sá»± đà o tạo ở chá»§ng viện, sai lầm xưa cổ đầu tiên là thiếu chuẩn bị bà i giảng. Có cả ngà n lý do tốt, xấu để biện minh cho việc không chuẩn bị bà i giảng: há»™i há»p, diá»…n thuyết, có vấn đỠcá nhân, quá nhiá»u việc. Nhưng các lý do nà y cho thấy sá»± há»i hợt không tránh được, để rồi cuối cùng là m cho ngưá»i nghe chán ngấy.Â
- Thiếu chá»§ đỠtrá»ng tâm
Sá»± thiếu chuẩn bị nà y thưá»ng kéo theo việc bà i giảng không có chá»§ đỠtrá»ng tâm, mà khổ thay, đây cÅ©ng là vấn đỠlá»›n xảy ra ngay cho cả bà i giảng đã được chuẩn bị. Má»™t trong các vấn đỠthưá»ng gặp nÆ¡i ngưá»i Ä‘i giảng là trước khi giảng, há» không ngồi xuống tịnh tâm tá»± há»i: “Trong và i chữ, đâu là chá»§ đỠtôi sẽ nói vá»›i tÃn hữu và o chúa nháºt sắp tá»›i?â€. Nếu ngưá»i giảng không có má»™t ý chÃnh nà o trong đầu, thì chắc chắn sau bà i giảng, ngưá»i nghe cÅ©ng không biết ngưá»i giảng muốn nói gì.
- Bà i giảng quá dà i
Má»™t sai lầm thưá»ng gặp trong các bà i giảng thiếu chuẩn bị là quá dà i, tháºm chà có thể nói là “dà i quá đángâ€, các bà i giảng được chuẩn bị Ãt dà i hÆ¡n nhưng nhiá»u khi cÅ©ng dà i. Trong thá»i gian táºp sinh, các chá»§ng sinh Dòng Tên được dạy: “Ngà y chúa nháºt không dà i quá 10 phút, trong tuần không dà i quá 5 phútâ€. Ngưá»i ta còn nói: “Năm phút đầu tiên, chúng ta lay động tâm hồn, thá»i gian còn lại thì những ngưá»i ngồi sau lúc lắcâ€. Ngưá»i ta còn và von: “Bà i giảng phải như chiếc váy ngắn: đủ dà i để che cái cần phải che, nhưng khá ngắn để tạo hấp dẫnâ€.
- Văn nghệ giải trÃ
Trong Tông huấn Niá»m vui Tin Mừng, Äức Phanxicô nhắc lại, bà i giảng “không được như má»™t mà n văn nghệ giải trÃ; không đáp ứng theo kiểu các phương tiện truyá»n thông, nhưng phải mang lại sá»± sốt sắng và ý nghÄ©a cá»§a việc cá» hà nh lễ†(EG 138). DÄ© nhiên phải tranh lá»i lẽ thô tục, xoà ng xỉnh hay sở thÃch quá độ kiểu trình diá»…n giải trÃ. Rất hiếm khi các ngưá»i rao giảng vừa giảng vừa dùng các váºt dụng như (cá», đèn..) mà không là m cho giáo dân xao nhãng trong sá»± gặp gỡ phải có cá»§a há» vá»›i Chúa.Â
- Kéo sự chú ý vỠmình
Tháºt ra, bà i giảng phải là “kinh nghiệm sâu Ä‘áºm và hạnh phúc vá»›i Thần KhÃ, má»™t cuá»™c gặp gỡ an á»§i vá»›i Lá»i Chúa, nguồn liên tục là m má»›i lại và là m tăng trưởng†(EG 135). Bởi vì, đây đúng là “giây phút cao nhất cá»§a cuá»™c đối thoại giữa Chúa và dân cá»§a Ngà i, trước khi rước Mình Thánh Chúa†(EG 137). Như thế, nếu ngưá»i rao giảng kéo hết sá»± chú ý vá» phần mình thay vì đưa giáo dân đến cuá»™c đối thoại vá»›i Chúa, thì dù cho há» có nói những chuyện hấp dẫn nhất thế giá»›i, bà i giảng cá»§a há» sẽ không bao giá» là má»™t bà i giảng, bởi vì nó mất mục tiêu mà đáng lý phải có để trao truyá»n.
- Bà i diễn văn răn bảo
Bà i giảng phải má»i gá»i tÃn hữu đáp ứng má»™t cách cụ thể khởi Ä‘i từ khÃa cạnh huyá»n nhiệm cá»§a Ä‘á»i sống thiêng liêng hay chiêm niệm công việc tạo dá»±ng. Bà i giảng thưá»ng, nếu không muốn nói là phải, dá»± trù má»™t phần luân lý, theo đó kêu gá»i tÃn hữu là m Ä‘iá»u tốt, sau phần đầu là phần là m cho giáo dân hiểu cái đẹp, cái đúng. Nhưng bà i giảng không thể kê từ đầu đến cuối má»™t danh sách những chuyện phải là m hay không nên là m.
Bà i giảng không phải là lúc để dạy Ä‘á»i. Má»™t và i bà i giảng răn bảo Ä‘i theo hướng cánh hữu (luân lý vá» giá»›i tÃnh, nhắc lại luáºt lệ…), má»™t và i bà i giảng Ä‘i theo hướng cánh tả (kinh tế, môi sinh, công chÃnh xã há»™i…): vấn đỠkhông phải là tá»± chÃnh ná»™i dung cá»§a nó nhưng là sá»± mất quân bình giữa chiêm niệm và hà nh động. Dù bà i giảng là nhắm đến việc khÆ¡i dáºy nÆ¡i tÃn hữu kitô các cách đối xá» tốt nhất, nhưng nó không thể chỉ thuần là ngưá»i răn bảo vá» mặt chÃnh trị-xã há»™i.
- Duy linh
Bà i giảng phải có gốc rá»… cụ thể trong Ä‘á»i sống hà ng ngà y cá»§a tÃn hữu hay Ä‘á»i sống xã há»™i cá»§a há», bà i giảng không bay trên mây, khai thác các khÃa cạnh ngụy-thần nghiệm, mà thức chất nó không có tác động tháºt sá»±..Â
- Duy trÃ
Duy trà là lá»—i lầm gần vá»›i duy linh, nhưng nặng vá» mặt văn hóa và rất phổ biến. Vì sá»± đà o tạo chặt chẽ và trà tuệ ở chá»§ng viện, các tà i liệu, các bà i trình bà y, các luáºn án là những hình thức diá»…n tả duy nhất được yêu cầu, nên đôi khi há» nghÄ©, các tà i liệu nà y là phương tiện tốt để trao truyá»n vá»›i tÃn hữu trong bà i giảng. Khi đó, bà i giảng trở thà nh bà i chú giải lịch sá» và phê phán hoặc bà i kể chuyện như má»™t bà i há»c thần há»c vá» tÃn lý hay ná»n tảng.
- Giáo lý
Má»™t sai lầm gần vá»›i duy trà là biến bà i giảng thà nh bà i giáo lý. Khuynh hướng nà y rất tinh tế, do má»™t truyá»n thống đầu tiên hết trong Giáo há»™i: dạy dá»— tÃn hữu vá» các huyá»n nhiệm kitô giáo qua các bà i giảng. Äó là trưá»ng hợp các bà i giảng có tÃnh cách giáo lý hay giáo lý khai tâm ở các thế ká»· đầu tiên. Các bà i giáo lý cá»§a Cyrille de Jérusalem hay cá»§a Ambroise được tái khám phá trong những năm 50 và o thá»i kỳ cá»§a các tổ phụ, ca ngợi sá»± kiên nhẫn dạy dá»— cá»§a há».
Rất nhiá»u giáo pháºn bây giá» triển khai má»™t chương trình giáo lý khai tâm cho các dá»± tòng ngưá»i lá»›n. Vấn đỠliên hệ đến bà i giảng ở đây là bà i giảng trong thánh lá»… không phải là lúc dạy giáo lý.
- Giải thÃch dà i dòng
Vì thiếu tưởng tượng hay thiếu chuẩn bị, má»™t và i nhà rao giảng nghÄ©, để giảng, chỉ cần lặp lại bà i phụng vụ vừa Ä‘á»c theo chữ cá»§a mình. Khổ thay, cách là m nà y lại gây nhà m chán, vì nó chỉ lặp lại bà i đã Ä‘á»c mà không nêu báºt lên chá»§ đỠtrá»ng tâm.
Giải thÃch dà i dòng là đánh giá thấp tác động cá»§a lá»i trên Ä‘á»i sống giáo dân. ChÃnh vì Lá»i Chúa không phải lúc nà o cÅ©ng rõ rà ng, nên Lá»i Chúa không phải chỉ đơn giản lặp lại nhưng phải được giải thÃch. Tốt hÆ¡n nên để công việc giải thÃch dà i dòng nà y cho các há»c sinh còn nhá»â€¦
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn

