Tông huấn háºu thượng há»™i đồng giám mục thế giá»›i vá» tình yêu gia đình, Niá»m Vui Yêu Thương, đã được công bố ngà y 8 tháng Tư năm 2016, hÆ¡n má»™t năm nay. Diá»…n trình hoà n thà nh tông huấn nà y được kể là dà i nhất trong mấy tháºp niên qua. Dù đụng đến má»™t đỠtà i phức tạp và đỠtà i nà y từng gây sóng gió trong suốt diá»…n trình hai thượng há»™i đồng liên tiếp, ngưá»i ta vẫn hy vá»ng vá»›i tông huấn cá»§a Äức Phanxicô, bầu khà thanh thản sẽ được láºp lại.
Nhưng thá»±c tế đã không xẩy ra như thế. Chỉ mấy tháng sau ngà y công bố, các nghi ngại đối vá»›i tông huấn đã được nói lên tháºt rõ và tháºt to bởi rất nhiá»u nhà thần há»c và giáo phẩm, mà nổi nhất là bởi bốn vị hồng y, tuy không nắm giữ chức vụ gì quan trá»ng hiện thá»i, nhưng có má»™t quá khứ không đến ná»—i má» nhạt cho lắm. Ngưá»i ta gá»i các ngà i là 4 hồng y nghi ngại.
Cho đến nay, ná»—i nghi ngại cá»§a các ngà i vẫn còn đó và dưá»ng như nó vẫn được má»™t số giá»›i trong Giáo Há»™i nghiá»n ngẫm suy tưởng. Và do đó, má»™t là n mây không chắc chắn Ä‘ang phá»§ lên bầu trá»i tÃn lý cá»§a Giáo Há»™i.
Tại sao chưa để cuá»™c tranh luáºn lắng dịu?
Ngà y 11 tháng Tư năm 2017, Linh Mục Raymond J. de Sousa đặt câu há»i: Tại sao ta chưa thể để cuá»™c tranh luáºn “Niá»m Vui Yêu Thương†lắng dịu?
Và linh mục de Sousa trả lá»i: chưa, “nếu bạn tin rằng giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i vá» hôn nhân Ä‘ang lâm nguy, lòng trung thà nh cá»§a Giáo Há»™i đối vá»›i giáo huấn Tin Mừng cá»§a Chúa Giêsu, và khả năng cá»§a Giáo Há»™i trong việc cung cấp má»™t giải pháp tin mừng thay thế cho cuôc cách mạng tình dục, má»™t cuá»™c cách mạng mà chất axÃt cá»§a nó đã há»§y hoại rất nhiá»u niá»m vui yêu thương được Äức Giáo Hoà ng Phanxicô đỠxuấtâ€.
Nhân dịp nà y, linh mục de Sousa bác bá» láºp trưá»ng cá»§a Äức Hồng Y Wuerl, tổng giám mục Washington D.C., Hoa Kỳ. Vị giáo phẩm nà y đỠnghị phương pháp giải thÃch tông huấn thÃch đáng nhất là coi không có gì trong tông huấn nà y thay đổi tÃn lý cá»§a Giáo Há»™i cả: tÃnh bất khả tiêu cá»§a hôn nhân còn nguyên vẹn, các chỉ thị cá»§a Bá»™ Giáo Luáºt còn nguyên vẹn và cả vai trò cá»§a lương tâm cá nhân trong việc xác định trách nhiệm tá»™i lá»—i vẫn còn nguyên vẹn.
Vá» Ä‘iểm sau cùng, Äức Hồng Y Wuerl viết rằng “Tông huấn không tạo nên má»™t thứ diá»…n trình tòa trong để vô hiệu hóa hôn nhân hay để thay đổi tráºt tá»± luân lý khách quan. Thay và o đó, tông huấn nhấn mạnh nhiá»u hÆ¡n tá»›i vai trò cá»§a lương tâm cá nhân trong việc thÃch ứng các chuẩn má»±c luân lý và o các hoà n cảnh thá»±c tại cá»§a bản thânâ€.
Linh mục de Sousa cho rằng Äức Hồng Y Wuerl co thể đúng khi cho rằng không có gì thay đổi vá» tÃn lý, vì ngà i Ä‘á»c nó như má»™t giáo lý viên báºc thầy. Nhưng nhiá»u vị giáo phẩm khác không Ä‘á»c nó như váºy. Các giám mục Malta, chẳng hạn, hay má»™t số giám mục Äức. Há» rõ rà ng Ä‘á»c nó như má»™t thay đổi vá» tÃn lý.
Tuy nhiên, Ä‘iá»u Äức Hồng Y Wuerl hay các giám mục Malta nghÄ© không quan trá»ng. Äiá»u linh mục de Sousa mong ước là chÃnh đức Phanxicô lên tiếng nói rằng Äức Hồng Y Wuerl đúng, và các giám mục Malta sai.
Quả thá»±c, theo linh mục de Sousa, hiện có hai trưá»ng hợp được nêu lên để giải thÃch Niá»m Vui Yêu Thương nhất là những Ä‘iá»u liên quan tá»›i giáo huấn vá» tình trạng các cặp sống trong má»™t cuá»™c kết hợp tÃnh dục ở bên ngoà i cuá»™c hôn nhân hợp pháp.
Trưá»ng hợp thứ nhất là má»™t ngưá»i thừa nháºn cuá»™c kết hợp cá»§a mình trái vá»›i giáo huấn Tin Mừng, và mong muốn má»™t là ly thân hai là , Ãt nhất, hạn chế các liên hệ tÃnh dục, nhưng không thể là m được. Lý do thưá»ng được nêu ra là các háºu quả do ngưá»i kia Ä‘e dá»a.
Äức Hồng Y Francesco Coccopalmerio, đứng đầu cÆ¡ quan giải thÃch các bản văn giáo luáºt, đưa ra trưá»ng hợp má»™t ngưá»i đà n bà muốn thế, nhưng ngưá»i chồng theo dân luáºt sẽ tá»± sát nếu há» ngưng giao hợp tÃnh dục.
Theo linh mục de Soua, thoạt nghe, trưá»ng hợp nà y có vẻ đầy cảm kÃch, nhưng thá»±c ra, nó vẫn nằm trong truyá»n thống Công Giáo: ngưá»i ta sẽ không có tá»™i nếu là m má»™t Ä‘iá»u xấu nặng nhưng không hiểu biết vá» nó hoặc thiếu tá»± do khi là m nó.
Trưá»ng hợp thứ hai là hoà n cảnh cá»§a má»™t cặp không lấy nhau hợp pháp, hoặc ly dị và tái hôn,hoặc sống chung chưa bao giá» lấy nhau; cặp nà y hoà n toà n biết rõ mối liên hệ cá»§a há» trái ngược vá»›i Tin Mừng, nhưng quyết định tiếp diá»…n các liên hệ tÃnh dục, coi nó như má»™t diá»…n trình tốt hÆ¡n, xét vì nếu ly thân hay tiết dục sẽ dẫn tá»›i các tá»™i má»›i.
“Những tá»™i má»›i†nà y là gì thì không được chỉ rõ nhưng không phải là các khó khăn cố hữu cá»§a việc tuân theo luáºt lệ luân lý trong má»™t thế giá»›i sa ngã.
Lối giải thÃch nà y quả có Ä‘i trệch ra ngoà i giáo huấn vá» hôn nhân cá»§a Thánh Kinh. Theo Cha de Sousa, đây là lãnh vá»±c mà hình như Ä‘oạn 301 cá»§a Niá»m Vui Yêu Thương đỠcáºp tá»›i khi nó dáºy rằng “má»™t chá»§ thể có thể biết trá»n vẹn lá» luáºt, thế nhưng… ở trong má»™t hoà n cảnh cụ thể không cho phép há» hà nh động và quyết định khác được mà không phạm thêm tá»™iâ€.
Xem ra Ä‘iá»u muốn nói ở đây là trong má»™t số hoà n cảnh, sẽ tốt hÆ¡n nếu chá»n sống các liên hệ tÃnh dục ngoà i hôn nhân má»™t cách có hiểu biết và ưng thuáºn hoà n toà n. Äây quả là má»™t Ä‘iá»u má»›i lạ đối vá»›i giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i vì đã dạy rằng có những hoà n cảnh trong đó ngưá»i ta được phép vá» luân lý ti hà nh các liên hệ tÃnh dục ngoà i hôn nhân hợp pháp.
Nếu thế, thì nó đã mâu thuẫn vá»›i giáo huấn rõ rà ng cá»§a Thánh Kinh vá» hôn nhân và các liên hệ tÃnh dục. Niá»m Vui Yêu Thương có dạy thế không?
Linh mục de Sousa cho rằng chỉ có Äức Phanxicô má»›i là m ngưá»i ta an lòng chứ không phải lá»i khẳng định cá»§a Äức Hồng Y Wuerl rằng Niá»m Vui Yêu Thươngkhông thay đổi giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i vá» hôn nhân.
Một sự im lăng từng bị kết án
Sá»± im lặng cá»§a Äức Phanxicô đã gợi hứng cho linh mục Regis Scanlon, Dòng Capuchin Phanxicô, viết bà i “Lịch sá» nói vá»›i ta Ä‘iá»u gì vá» Niá»m Vui Yêu Thươngâ€. Trong bà i nà y, linh mục thuáºt lại câu truyện đã xẩy ra cách nay 1,500 năm dưới triá»u giáo hoà ng cá»§a Äức Honorius I (625-638).
Äức Honorius bị áp lá»±c phải phản ứng đối vá»›i lạc giáo Nhất Chà (monothelitism) được lòng ngưá»i lúc đó; lạc giáo nà y cho rằng Chúa Giêsu Kitô, vá» phương diện bản tÃnh, chỉ có má»™t ý chÃ. Nhưng Giáo Há»™i vốn dạy rằng Ngưá»i có hai ý chà không thể tách biệt nhau nhưng khác biệt nhau hay hai hoạt động khác biệt nhau, vá» phương diện bản tÃnh. Và đồng thá»i, Giáo Há»™i cÅ©ng dạy rằng vá»Â phương diện luân lý, Ngưá»i chỉ có má»™t ý chà và má»™t hà nh động mà thôi. Nói cách khác, không có sá»± đối chá»i nà o giữa hai ý chà và hai hoạt động nÆ¡i Chúa Kitô.
Mặc dù Äức Honorius tin giáo huấn chân thá»±c cá»§a Giáo Há»™i, nhưng ngà i muốn tránh rắc rối trong Giáo Há»™i và tránh xúc phạm những ngưá»i Nhất ChÃ, mà má»™t trong số há» chÃnh là Hoà ng Äế Heraclius. Giống ngà y nay, các giám mục muốn được minh xác, nhưng Äức Honorius khuyên nên giữ im lặng. Ngà i khuyên giám mục Sergius như sau:
“Các trước tác thánh đã minh chứng rõ rà ng rằng Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, Chúa Con và Lá»i cá»§a Thiên Chúa, nhá» Ngưá»i mà muôn váºt được tạo thà nh, là má»™t, khi thá»±c hiện các việc thuá»™c Thiên Chúa và thuá»™c ngưá»i ta. Tuy nhiên, vá» vấn đỠcác việc là m cá»§a Nhân TÃnh và Thần TÃnh, liệu má»™t hoặc hai hoạt động cần phải được công bố và hiểu biết, thì những việc nà y không thuá»™c chúng ta; chúng ta hãy để chúng cho các nhà văn phạm há»c; những ngưá»i nà y quen thuá»™c vá»›i việc trình bầy vá»›i giá»›i trẻ nguồn gốc có giá trị nhất cá»§a các chữ dùng… Ta khuyên hiá»n huynh hãy giảng dáºy vá»›i ta rằng có má»™t Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa Hằng Sống, Thiên Chúa chân tháºt nhất trong hai bản tÃnh, hoạt động theo thần tÃnh và theo nhân tÃnh, vì ta vốn nhất trà vá»›i hiá»n huynh trong đức tin chÃnh thống và sá»± hợp nhất Công Giáo, nhưng tránh không dùng các chữ đã được du nháºp, tức má»™t hay hai hoạt độngâ€
Ta nên lưu ý lá»i cá»§a Äức Honorius: “…những việc nà y không thuá»™c chúng ta; chúng ta hãy để chúng cho các nhà văn phạm há»c…†Ngà i nghÄ© rằng chân lý đã rõ rà ng đủ và Giáo Há»™i không cần phải minh xác thêm nữa bằng các hạn từ như hai hoạt động và hai bản tÃnh.
Tuy nhiên, khoảng 40 năm sau ngà y Äức Honorius qua Ä‘á»i, Công Äồng Chung Thứ Sáu cá»§a Giáo Há»™i đã kết án sá»± kiện ngà i giữ im lặng. Äức Giáo Hoà ng Lêô II, kế nhiệm Äức Giáo Hoà ng Agatho, chấp nháºn việc kết án nà y. Trong lá thư xác nháºn gá»i cho Hoà ng Äế Constantine Pogonatus, ngà i viết:
“Ta cÅ©ng kết án tuyệt thông những ngưá»i sáng chế ra sai lạc má»›i, tức Theodore, giám mục Pharan, Cyrus thà nh Alexandria, Sergius, Pyrrhus, Paul, và Peter, là những kẻ gà i bẫy chứ không hướng dẫn, cá»§a Giáo Há»™i Constantinople; và cả Honorius, ngưá»i đã không soi sáng Giáo Há»™i Tông Truyá»n nà y bằng tÃn lý cá»§a truyá»n thống Tông Äồ, nhưng để cho nó, vốn không tì vết, bị tì vết bởi sá»± phản bá»™i phà m trầnâ€.
Và trong thư gá»i các giám mục Tây Ban Nha, Äức Giáo Hoà ng Lêô II cÅ©ng quả quyết rằng:
“Tuy nhiên, những ai dám chá»§ trương chống lại tÃnh tinh ròng cá»§a tÃn lý Tông Truyá»n, Ä‘i trệch ra khá»i nó, thì quả thá»±c đã bị kết án Ä‘á»i Ä‘á»i; há» là Theodore thà nh Pharan, Cyrus thà nh Alexandria, Sergius, Pyrrhus, Paul, và Peter, Ä‘á»u là ngưá»i Constantinople; vá»›i Honorius ngưá»i đã không dáºp tắt ngá»n lá»a chá»›m nở cá»§a tÃn Ä‘iá»u lạc giáo, vốn là việc thÃch đáng cá»§a thẩm quyá»n Tông Truyá»n, nhưng vì sao lãng, đã nuôi dưỡng nóâ€.
Do đó, quyết định cá»§a Äức Honorius đã bị lên án không phải vì tÃch cá»±c rao giảng sá»± sai lầm hay lạc giáo, mà chỉ vì đã “sao lãng†việc giảng dáºy sá»± tháºt!
Cha Scanlon kết luáºn: “Trưá»ng hợp cổ xưa trên khiến ta liên tưởng tá»›i Niá»m Vui Yêu Thương. Dù sao, Äức Giáo Hoà ng Phanxicô cÅ©ng Ä‘ang giữ im lặng, rõ rà ng để các giám mục tá»± ý Ä‘oán ra ý nghÄ©a cá»§a văn kiện mà không được ngà i giúp đỡ mặc dù có những lá»i kêu gá»i được soi sáng để tránh mù má» xao xuyến. Trong khi sá»± im lặng cá»§a Äức Honorius ảnh hưởng tá»›i tÃn lý đức tin (há»c lý), hà nh động cá»§a Äức Giáo Hoà ng Phanxicô còn nghiêm trá»ng hÆ¡n nữa vì sá»± im lặng cá»§a ngà i liên quan tá»›i các hà nh vi luân lý (thá»±c hà nh) là điá»u trá»±c tiếp và nhanh chóng ảnh hưởng tá»›i ngưá»i ta hÆ¡n.
Linh mục Scanlon tá»± há»i: tại sao Äức Phanxicô giữ im lặng? Và ngà i tá»± động trả lá»i: cho đến nay, chúng ta không biết tại sao. Theo ngà i, chúng ta có thể nêu ý kiến, khẩn khoản yêu cầu, và khiếu nại má»™t vị giáo hoà ng vế các hà nh động hay không hà nh động cá»§a ngà i, như Thánh Nữ Catarina thà nh Sienna vốn là m, nhưng ta không thể chÃnh thức xỠán ngà i. Chỉ có vị giáo hoà ng má»›i xỠán má»™t vị giáo hoà ng mà thôi. Äức Giáo Hoà ng Phanxicô và  Niá»m Vui Yêu Thương chắc chắn sẽ được má»™t vị giáo hoà ng sau nà y phán kết. Liệu ngà i có được xá» sá»± tốt hÆ¡n Äức Honorius hay không, không ai biết. Chỉ có Thiên Chúa má»›i biết. Chúng ta không biết hết má»i sá»±. Có những lý do mà chúng ta không biết tại sao Äức Giáo Hoà ng Phanxicô từ khước không giải quyết cuá»™c tranh chấp. Và bất chấp má»i Ä‘iá»u đã được nói ra và thá»±c hà nh, rất có thể ngà i sẽ được các vị giáo hoà ng sau nà y xá» sá»± tốt hÆ¡n Äức Honorius.
Âm thầm hay công khai
Äúng là chúng ta không biết hết má»i sá»±. Nhưng việc Äức Phanxicô từ khước minh xác các Ä‘iá»u bị nghi ngại trong tông huấn cá»§a ngà i vẫn tiếp tục gây thắc mắc ngỡ ngà ng.
Äức Ông Nicola Bux, má»™t giáo sư thần há»c và là má»™t cố vấn phụng vụ cá»§a Tòa Thánh gần đây cho rằng các nghi ngại cá»§a bốn vị Hồng Y là dấu chỉ sá»± thừa nháºn thừa tác vụ cá»§a Phêrô vì nó yêu cầu được Äức Giáo Hoà ng minh xác, cá»§ng cố niá»m tin. Thà nh thá» nó chÃnh đáng theo giáo luáºt.
HÆ¡n nữa, nó được sá»± hưởng ứng cá»§a giáo dân và giáo sÄ© khắp nÆ¡i, không phải chỉ cá»§a Âu Châu mà cá»§a quốc tế, những ngưá»i theo giáo luáºt (Ä‘iá»u 212, tiết 3) có quyá»n và bổn pháºn phát biểu ý kiến vá»›i các mục tá».
Thà nh thá» không nên lấy là m chướng tai gai mắt bởi các nghi ngại nà y. Theo Äức Ông Bux, Äức Giáo Hoà ng có thể triệu 4 vị Hồng Y (nay chỉ còn 3) chung quanh má»™t chiếc bà n và nói vá»›i há» má»™t cách huynh đệ, chứ không xúc cảm, vá»›i lý chứng đức tin và lý lẽ. Các phản ứng thù nghịch, đến độ qá»§y quái hóa há» và đe dá»a há», chỉ cho thấy mình đầy xúc cảm, lên mặt dạy Ä‘á»i và tức giáºn.
Äức Ông Bux tá»± há»i: há há» không mong muốn “má»™t Giáo Há»™i đối thoại†đó hay sao? những ngưá»i nhá» có dịp may trở thà nh “những kẻ bảo giáo hoà ng†(papists) trong khi ở quá khứ há» không từ bất cứ lá»i chỉ trÃch nà o đối vá»›i các vị tiá»n nhiệm…
Äối vá»›i việc đáng lẽ nên âm thầm nêu nghi ngại má»›i đúng, Äức Ông Bux cho hay đúng là trong Tin Mừng, Chúa Giêsu có nói tá»›i tiến trình sau khi coram duobus vel tribus testibus (trước sá»± hiện diện cá»§a 2 hay 3 ngưá»i chứng) mà không thà nh thì má»›i nên dic ecclesiae (nói cho cả cá»™ng đồng Giáo Há»™i) (xem Mt 18: 15-17). Nhưng vá»›i má»™t tai tiếng và lạc giáo công khai, thì việc sá»a sai không thể là gì khác hÆ¡n là công cá»™ng. Äó là điá»u hai thánh Phêrô và Phaolô đã tiến hà nh ở Công Äồng Giêrusalem (xem Gl 2:11). Mà nghi ngại đã công khai thì trả lá»i cÅ©ng phải công khai.
Äẩy đến cá»±c Ä‘oan, Äức Ông Bux cho rằng cuá»™c khá»§ng hoảng không được giải quyết công khai nà y sẽ dẫn tá»›i ly giáo trên thá»±c tế: má»™t thứ tư duy không Công Giáo sẽ lá»t và o Giáo Há»™i, má»™t tư duy coi Thánh Lá»… chỉ là 1 bữa tiệc chứ chá»§ yếu không phải là 1 lá»… hy sinh, hôn nhân như má»™t hà nh vi nhân bản chứ không còn là má»™t bà tÃch bất khả tiêu, nói tá»›i tá»™i lá»—i và ơn thánh là điá»u lá»—i thá»i, má»™t tư duy rao giảng ná»n luân lý thương xót không cần hồi tâm và thống hối… “Há đây không phải là cách thanh toán Giáo Há»™i hay sao?â€
Nhưng không riêng Äức Phanxicô giữ im lặng, mà Äức BênêđÃctô XVI cÅ©ng Ä‘ang giữ hết sức im lặng. Ký giả Steve Skojec, ngà y 13 tháng Tư năm 2017 cho hay: Äức Tổng Giám Mục Georg Gänswein, thư ký riêng cá»§a Äức Giáo Hoà ng hưu trà và đứng đầu phá»§ Giáo Hoà ng cá»§a Äức Phanxicô, nói rằng Äức Giáo Hoà ng Hưu Trà “đá»c Niá»m Vui Yêu Thương cách thấu đáo, ghi nháºn các tranh cãi chung quanh văn kiện và cách nó được mang ra thi hà nh, nhưng không há» bình luáºn gì vá» nóâ€.
Thá»±c ra, sá»± im lặng cá»§a Äức Phanxicô, theo linh mục de Sousa, trong bà i “Tranh luáºn ‘Niá»m Vui Yêu Thương’: má»™t cái nhìn vá» phÃa trước†(Debating ‘Amoris Laetitia’: A Look Ahead) còn có má»™t phương diện khác đáng lưu ý như sau:
Ai cÅ©ng biết Niá»m Vui Yêu Thương trÃch dẫn rất nhiá»u văn kiện cá»§a huấn quyá»n, nhưng lại phá»›t lá», nghÄ©a là hoà n toà n im lặng đối vá»›i thông Ä‘iệp rất quan trá»ng cá»§a Thánh Gioan Phaolô II là Thông Äiệp Veritatis Splendor. Niá»m Vui Yêu Thương coi Veritatis Splendor như chưa há» hiện hữu!
Khốn ná»—i, 4 trong 5 Ä‘iá»u nghi ngại cá»§a 4 vị Hồng Y là vá»Â Veritatis Splendor! Thà nh thá», đã im lặng, không nhắc gì tá»›i Veritatis Splendor ở Niá»m Vui Yêu Thương, thì lẽ dÄ© nhiên cÅ©ng phải im lặng không trả lá»i trá»±c tiếp các nghi ngại.
Không phải Äức Phanxicô mà thôi, hai Thánh Bá»™ đáng lý ra phải lên tiếng để giải thÃch Niá»m Vui Yêu Thương, nhưng đã không là m thế, đó là Thánh Bá»™ Giáo Lý Äức Tin và Thánh Bá»™ Phụng Thá» Thiên Chúa và Ká»· Luáºt Bà TÃch.
Và ngoại trừ má»™t số giám mục ở Malta, à Căn Äình, Äức Quốc và Hoa Kỳ giải thÃch Niá»m Vui Yêu Thương nghiêng vá» phÃa cho phép những ngưá»i Công Giáo ly dị và tái hôn rước lá»…, phần đông các giám mục thế giá»›i cÅ©ng im lặng, như thể chương 8 cá»§a Niá»m Vui Yêu Thương không há» hiện hữu.
Trong khi ấy, những cá»™ng sá»± viên thân tÃn cá»§a Äức Phanxicô không ngại lá»›n tiếng chỉ trÃch những ngưá»i muốn được soi sáng. Linh mục Dòng Tên Antonio Spadaro dùng twitter (sao giống Trump váºy, dù Sparado chẳng mấy thÃch Trump!) hót rằng những ngưá»i nêu nghi ngại là “nhằm gây khó khăn và chia rẽâ€, chứ không hẳn “tìm các câu trả lá»i vá»›i lòng thà nh thá»±câ€.
Austen Ivereigh, ngưá»i viết tiểu sá» Äức Phanxicô, Ä‘i xa hÆ¡n, gá»i những ngưá»i nêu câu há»i không biết Niá»m Vui Yêu Thương có mâu thuẫn vá»›i Veritatis Splendor không là “những kẻ bất đồng… dám nghi vấn tÃnh hợp pháp cá»§a triá»u giáo hoà ngâ€.
Nhưng hỠđâu có nêu được luáºn Ä‘iểm thuyết phục nà o để cho rằng Niá»m Vui Yêu Thương không Ä‘i ngược lại Veritatis Splendor mà chỉ biết nại tá»›i thẩm quyá»n, chứng tá» má»™t chiến thuáºt chÃnh trị cáºn thị.
Thá»±c ra, các nghi ngại cá»§a 4 vị Hồng Y không thể bị coi là “thiếu thà nh thá»±câ€. Ngà y 14 tháng Giêng năm 2017, nói vá»›i tá» báo àIl Foglio, Äức Hồng Y Caffarra, má»™t trong 4 vị Hồng Y nà y cho biết: “chúng được suy nghÄ© rất lâu, cả hà ng tháng trá»i… Riêng tôi, chúng còn là đỠtà i cho lá»i cầu nguyện dà i cá»§a tôi trước Bà TÃch Cá»±c Thánhâ€.
Vá» lý do ra công khai, Äức Hồng Y Caffarra cho hay: vì lòng kÃnh trá»ng Äức Giáo Hoà ng, các vị đã âm thầm đệ trình các nghi ngại lên Äức Phanxicô; các ngà i chỉ phổ biến chúng công khai “khi chúng tôi biết chắc Äức Thánh Cha sẽ không trả lá»i. Chúng tôi giải thÃch sá»± im lặng nà y như việc cho phép tiếp tục cuá»™c thảo luáºn thần há»c. Và , hÆ¡n nữa, vấn đỠnà y liên hệ cách sâu xa tá»›i cả huấn quyá»n cá»§a các giám mục lẫn Ä‘á»i sống cá»§a tÃn hữuâ€.
Nhân dịp nà y Äức Hồng Y Caffarra quả quyết rằng sá»± chia rẽ trong Giáo Há»™i “là nguyên nhân cá»§a lá thư, chứ không phải hiệu quả cá»§a nóâ€.
Muốn nắm vững Ä‘iểm vừa kể, nên Ä‘á»c bà i “Cha Murray nói vá» 1 năm sau ‘Niá»m Vui Yêu Thương’: tình thế cá»§a vấn Ä‘á»â€ cá»§a Linh Mục John Zuhlsdorf. Bà i nà y mô tả tình hình như sau: “Ta có sá»± im lặng cá»§a Äức Giáo Hoà ng đối vá»›i các nghi ngại; Äức Giáo Hoà ng chấp thuáºn bản nháp lá»i tuyên bố cá»§a má»™t nhóm giám mục à Căn Äình thuá»™c vùng Rio de la Plata nhằm cho phép các ngưá»i Công Giáo ly dị và tái hôn dân sá»± được rước lá»…; lá»i quả quyết cá»§a Äức Hồng Y Müller rằng những ngưá»i Ä‘ang sống trong trạng thái ngoại tình không thể rước lá»…; tá» báo riêng cá»§a Äức Giáo Hoà ng, tức L’Osservatore Romano, cho đăng tuyên bố cá»§a các giám mục Malta nói rằng các cặp Ä‘ang sống trong cuá»™c hôn nhân bất thà nh sá»± thứ hai có thể rước lá»… nếu lương tâm há» bình an vá»›i quyết định đó; lá»i tái khẳng định cá»§a các giám mục Ba Lan rằng giáo huấn và ká»· luáºt công bố trong Familiaris Consortio cá»§a Äức Giáo Hoà ng Gioan Phaolô II không thay đổi, và chỉ những cặp hôn nhân dân sá»± nà o chịu sống như anh trai em gái má»›i được rước lá»…; Äức Tổng Giám Mục Philadelphia cÅ©ng đồng ý như thế; trong khi các giám mục Bỉ và Äức đồng ý vá»›i các giám mục Malta và Rio del La Plata, à Căn Äìnhâ€.
Tóm lại, không phải chỉ là chia rẽ mà còn là má»™t há»—n độn phi thần thánh (unholy mess): Ä‘iá»u là tá»™i ở Ba Lan đã trở thà nh tốt ở Äức, Ä‘iá»u bị cấm ở Philadelphia đã thà nh được phép ở Malta.
Diá»…n trình sá»a sai công khai
ChÃnh vì thế, Äức Hồng Y Burke công khai tuyên bố sẽ “sá»a sai†Äức Phanxicô. Ngà y 16 tháng Tám vừa qua, trong má»™t cuá»™c phá»ng vấn má»›i cá»§a tá»Â The Wanderer, ngà i cho rằng: vì Äức Giáo Hoà ng Phanxicô quyết định không trả lá»i câu há»i rằng liệu tông huấn Niá»m Vui Yêu Thương cá»§a ngà i có phù hợp vá»›i giáo huấn Công Giáo hay không, nên “má»™t sá»± sá»a sai†vá» cách giáo huấn cá»§a ngà i Ä‘i trệch ra ngoà i đức tin Công Giáo là “điá»u cần thiếtâ€.
CÅ©ng trong cuá»™c phá»ng vấn trên, ngà i cho biết diá»…n trình sá»a sai rất đơn giản: “má»™t đà ng, ta sẽ trình bầy rõ giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i; đà ng khác, ta sẽ xác định Ä‘iá»u Äức Giáo Hoà ng thá»±c sá»± dạy. Nếu có sá»± mâu thuẫn, Äức Giáo Hoà ng sẽ được má»i gá»i là m cho giáo huấn riêng cá»§a ngà i phù hợp trong sá»± vâng lá»i Chúa Kitô và Huấn Quyá»n Giáo Há»™iâ€.
Ngưá»i ta tin rằng khi sá»a sai như trên, các vị Hồng Y “nghi ngại†sẽ trả lá»i 5 câu há»i cá»§a các ngà i như sau:
1. Theo các quả quyết cá»§a Niá»m Vui Yêu Thương (các số 300-305), má»™t cặp thưá»ng xuyên ngoại tình có được ban Æ¡n xá tá»™i và được rước lá»… không? KHÔNG.
2. Vá»›i việc công bố Niá»m Vui Yêu Thương, (xem số 304), ngưá»i ta có còn phải coi là có giá trị giáo huấn cá»§a Thánh Gioan Phaolô II trong Veritatis Splendor rằng có “những qui phạm luân lý tuyệt đối ngăn cấm các hà nh vi xấu từ trong ná»™i tại và có tÃnh trói buá»™c, không há» có luáºt trừ?â€Â CÓ.
3. Sau Niá»m Vui Yêu Thương (số 301), ta còn có thể quả quyết rằng việc thưá»ng xuyên ngoại tình là “má»™t hoà n cảnh khách quan cá»§a tá»™i nặng thưá»ng xuyên không?â€. CÓ.
4. Sau các quả quyết cá»§a Niá»m Vui Yêu Thương (số 302), các giáo huấn cá»§a Äức Gioan Phaolô II trong Veritatis Splendor có còn giá trị không khi dạy rằng “các hoà n cảnh hay ý hướng không bao giá» có thể biến đổi má»™t hà nh vi xấu từ trong ná»™i tại, nhỠđối tượng cá»§a nó, thà nh má»™t hà nh vi tốt hay có thể bảo vệ như má»™t chá»n lá»±a ‘vá» phương diện chá»§ quan’?â€. CÓ.
5. Sau Niá»m Vui Yêu Thương (số 303), ngưá»i ta có còn cần coi là có giá trị giáo huấn cá»§a Thánh Gioan Phaolô II trong thông Ä‘iệp Veritatis Splendor khi nó “loại bá» lối giải thÃch có tÃnh sáng tạo vá» vai trò cá»§a lương tâm và nhấn mạnh rằng lương tâm không bao giỠđược phép hợp pháp hóa các trưá»ng hợp trừ thà nh những qui phạm luân lý tuyệt đối ngăn cấm các hà nh vi xấu từ trong ná»™i tại căn cứ và o đối tượng cá»§a chúng?â€. CÓ.
Nhân dịp nà y, Äức Hồng Y Burke bác bỠý niệm ly giáo. Ngà i bảo “Ngưá»i ta nói tá»›i má»™t ly giáo trên thá»±c tế. Tôi tuyệt đối chống lại bất cứ loại ly giáo chÃnh thức nà o, ly giáo không bao giỠđúng cảâ€.
“Tuy nhiên, ngưá»i ta có thể sống trong má»™t trạng thái ly giáo nếu giáo huấn cá»§a Chúa Kitô bị bác bá». Chữ thÃch đáng hÆ¡n có thể là chữ được Äức Mẹ dùng trong Sứ Äiệp Fatima: bỠđạo (apostasy). Có thể có việc bỠđạo trong Giáo Há»™i và việc nà y, thá»±c sá»±, là điá»u Ä‘ang diá»…n ra. Vá» việc bỠđạo, Äức Mẹ cÅ©ng nói tá»›i sá»± thất bại cá»§a các mục tá» trong việc Ä‘em Giáo Há»™i tá»›i sá»± hợp nhấtâ€.
Thay đổi giáo luáºt để sá»a sai các sai lầm cá»§a Äức Giáo Hoà ng
Cùng lúc vá»›i lá»i phát biểu trên đây cá»§a Äức Hồng Y Burke, má»™t nhà thần há»c nổi tiếng đã đưa ra đỠnghị cải tổ bá»™ giáo luáºt để có thể xác định các sai lầm tÃn lý cá»§a má»™t vị giáo hoà ng.
Äó là linh mục Aidan Nichols, Dòng Äa Minh, má»™t tác giả viết rất nhiá»u và hiện giảng dạy tại Oxford và Cambridge cÅ©ng như Angelicum ở Rôma. Cha cho rằng tông huấn Niá»m Vui Yêu Thương cá»§a Äức Phanxicô dẫn ta tá»›i má»™t tình thế “cá»±c kỳ nghiêm trá»ngâ€.
Cha Nichols đỠnghị: vì các tuyên bố cá»§a Äức Giáo Hoà ng vá» các vấn đỠhôn nhân và luáºt luân lý, Giáo Há»™i cần “má»™t thá»§ tục để Ä‘em má»™t vị giáo hoà ng giảng dạy các sai lạc và o tráºt tá»±â€.
Cha Nichols nói như trên tại má»™t há»™i nghị thưá»ng niên ở Cuddesdon cá»§a má»™t há»™i đại kết, tức Há»™i Giao Hảo Thánh Alban và Thánh Sergius, mà thÃnh giả Ä‘a số không phải Công Giáo.
Ngà i nói: diá»…n trình luáºt pháp sẽ “cản ngăn các vị giáo hoà ng không có bất cứ xu hướng ương ngạnh tÃn lý hay xao lãng nà o†và các ngà i phải trả lá»i má»™t số “lo lắng đại kết†cá»§a ngưá»i Anh Giáo, ChÃnh Thống và những ngưá»i khác, những ngưá»i vốn sợ vị giáo hoà ng có toà n quyá»n áp đặt bất cứ giáo huấn nà o.
Cha nói thêm: “Quả thá»±c, rất có thể cuá»™c khá»§ng hoảng hiện nay cá»§a huấn quyá»n Rôma được Chúa Quan Phòng dùng để kêu gá»i ngưá»i ta lưu ý tá»›i các giá»›i hạn cá»§a tối thượng quyá»n vá» phương diện nà yâ€.
Trước đây, Cha Nichols là má»™t trong số 45 linh mục ký lá thư gá»i Hồng Y Ä‘oà n yêu cầu có sá»± minh xác cá»§a Äức Giáo Hoà ng để loại bá» các lối giải thÃch lạc giáo và sai lầm đối vá»›i tông huấn cá»§a ngà i.
Dịp nà y, cha bác bá» nháºn định cho rằng Äức Phanxicô xao lãng nhiệm vụ vì có tưá»ng trình cho hay Thánh Bá»™ Giáo Lý Äức Tin có đỠnghị má»™t số sá»a sai đối vá»›i Niá»m Vui Yêu Thương, nhưng bị là m ngÆ¡.
Vá» mưu toan chÃnh thức sá»a sai cá»§a Äức Hồng Y Raymond Burke, Cha Nichols cho hay: cả Bá»™ Giáo Luáºt Tây Phương cÅ©ng như Bá»™ Giáo Luáºt Äông Phương Ä‘á»u không có thá»§ tục nà o “để tìm hiểu trưá»ng hợp má»™t vị giáo hoà ng bị nghi ngá» dạy Ä‘iá»u sai lầm vá» tÃn lý, cà ng không có dá»± liệu xỠán nà oâ€.
Cha Nichols cho rằng giáo luáºt vốn có truyá»n thống nói rằng “tòa thứ nhất không bị ai phán kết cảâ€. Nhưng ngà i nói Công Äồng Vatican I đã giá»›i hạn quyá»n vô ngá»™ cá»§a Äức Giáo Hoà ng giúp “Giáo Há»™i Công Giáo Rôma không có chá»§ trương cho rằng vị giáo hoà ng không có khả năng dẫn ngưá»i ta ra sai lạc bằng giáo huấn sai lầm trong tư cách 1 tiến sÄ© công cá»™ng”.
“Ngà i có thể là chánh án thượng thẩm tối cao cá»§a Thế Giá»›i Kitô Giáo… nhưng Ä‘iá»u nà y không là m ngà i được miá»…n khá»i việc phạm các sai lầm lá»›n vá» tÃn lý…†ChÃnh vì váºy, giáo luáºt nên được phép đưa ra má»™t thá»§ tục chÃnh thức để tìm hiểu xem liệu má»™t vị giáo hoà ng có giảng dạy sai lầm hay không.
Cha Nichols cho rằng có nguy cÆ¡ ly giáo, nhưng khó xẩy ra và dù sao chưa tức khắc bằng nguy cÆ¡ lạc giáo luân lý. Quan Ä‘iểm cá»§a Niá»m Vui Yêu Thương, nếu không được sá»a sai, “cà ng ngà y cà ng được coi Ãt nhất như má»™t ý kiến thần há»c có thể chấp nháºn được. Và điá»u nà y gây nhiêu tai hại không dá»… gì sá»a chữa đượcâ€.
Nhà giáo luáºt há»c ngưá»i Mỹ Edward Peters, tuy ca ngợi sá»± uyên bác cá»§a Cha Nichols, nhưng dè chừng trước đỠnghị cá»§a ngà i. Theo ông, dù Bá»™ Giáo Luáºt là công trình cá»§a con ngưá»i, nhưng má»™t số Ä‘iá»u khoản cá»§a nó đặt ná»n trên thiên luáºt, nên khó có thể tu chÃnh, đó là trưá»ng hợp Ä‘iá»u 331 vá» thẩm quyá»n trá»n vẹn và tối cao cá»§a Giám Mục Rôma và điá»u 1404 vá» việc Tòa Thánh được miá»…n nhiá»…m không bị phán kết. Các Ä‘iá»u khoản nà y là tuân theo quyết định cá»§a Chúa muốn để Phêrô và các vị kế nhiệm ngà i được tá»± do hà nh động theo nháºn định cá»§a các ngà i trong việc hướng dẫn Giáo Há»™i, nghÄ©a là các Ä‘iá»u khoản nà y, vì há»— trợ cho má»™t quyá»n tá»± do được chÃnh Thiên Chúa qui định, nên không thể bị há»§y bá» dù các vị giáo hoà ng lạm dụng quyá»n tá»± do nà y.
Nhưng lẽ dÄ© nhiên, theo Peters, quyá»n tá»± do cá»§a Phêrô có giá»›i hạn vì nó được ban không phải để vị giáo hoà ng có thể là m những việc như ăn cắp tà i sản cá»§a Giáo Há»™i hay ve vãn các lý thuyết thần há»c nguy hại, mà đúng hÆ¡n để phục vụ nhu cầu cá»§a Giáo Há»™i và quyá»n cá»§a tÃn hữu được có sá»± chắc chắn và liên tục trong việc Äạo Công Giáo là m chứng cho các giáo huấn cá»§a Chúa Kitô.
Chứng cá»› giáo luáºt cho thấy sá»± giá»›i hạn trên có thể là điá»u 336 là điá»u thừa nháºn giám mục Ä‘oà n cÅ©ng là chá»§ thể cá»§a thẩm quyá»n trá»n vẹn và tối cao trong Giáo Há»™i. Äây là má»™t Ä‘iá»u mầu nhiệm, khó hiểu vì là m thế nà o trong Giáo Há»™i lại có đến hai thẩm quyá»n trá»n vẹn và tối cao. Tuy nhiên đây là má»™t dữ kiện Giáo Há»™i há»c mà ta phải tÃnh đến chứ không thể bị bá» qua.
Ngoà i ra, theo Peters còn má»™t định chế khác không kém phần quan trá»ng là Thánh Truyá»n. Mà truyá»n thống, như chÃnh Cha Nichols từng nói, vốn coi: Các vị Giáo Hoà ng là Nhà Là m Luáºt cá»§a giáo luáºt, nên cÆ¡ may có má»™t nhà là m luáºt nà o đó viết ra má»™t đạo luáºt chống lại ngà i quả là điá»u hết sức mong manh. Nhưng truyá»n thống cÅ©ng đã có trưá»ng hợp Äức Honorius. Nhưng Äức Honorius chỉ bị má»™t vị giáo hoà ng sau đó kết án mà thôi. Thà nh thá», chÃnh Cha Nichols cÅ©ng nghÄ© là việc Ä‘iá»u tra các sai lầm cá»§a má»™t vị giáo hoà ng chỉ nên diá»…n ra sau khi ngà i đã qua Ä‘á»i!
Vũ Văn An
Thanlinh

