Gắng g�i để sống trong giây phút hiện tại

Trong những năm cuối đ�i, Thomas Merton đã ẩn cư để cố gắng tìm cô tịch hơn trong đ�i sống. Nhưng cô tịch là một đi�u hết sức khó nắm bắt, và ông nhận thấy rằng nó liên tục chạy trốn ông.

Tuy nhiên, một buổi sáng n�, ông có cảm nhận, ít nhất vào giây phút đó, ông đã tìm thấy nó. Nhưng cái mà ông trực nhận là đi�u hơi bất ng� đối với ông. Hóa ra, sự cô tịch không phải là một trạng thái khác nào đó của sự tỉnh thức hay thậm chí một cảm giác thăng hoa nào đó v� Chúa hay v� tính siêu việt trong đ�i sống chúng ta. Sự cô tịch, như ông trực nhận, là trung thực tr�n vẹn trong chính da thịt mình, trong giây phút hiện tại, cảm nhận tri ân trước sự phong phú bao la chứa đựng trong cuộc sống bình thư�ng của con ngư�i. Cô tịch bao gồm sự hiện diện đủ trong chính đ�i sống của mình để trực nghiệm những gì đang ở đó.

Nhưng nó chẳng dễ dàng. Hiếm khi chúng ta thấy mình thật sự ở trong phút giây hiện tại. Tại sao? Do cái cách chúng ta đã được tạo nên. Chúng ta đã được nạp quá nhi�u năng lượng để sống trong thế giới này. Khi Chúa đặt chúng ta vào thế giới này, như tác giả sách Giảng Viên nói, Ngư�i đã đặt “phi th�i gian tính� vào trái tim chúng ta, vì vậy chúng ta không dễ dàng gì hòa điệu với cuộc sống của chúng ta.

Chúng ta đ�c được đi�u này trong đoạn văn nổi tiếng v� giai điệu các mùa trong sách Giảng Viên. M�i thứ đ�u có một th�i và một mùa để làm, chúng ta được bảo như vậy: Một th�i để chào đ�i, một th�i để lìa thế; một th�i để trồng cây, một th�i để nhổ cây; một th�i để giết chết, một th�i để chữa lành…, và cứ như vậy. Nhưng sau khi liệt kê cái giai điệu tự nhiên v� th�i và các mùa này, tác giả kết thúc với những l�i sau đây: Chúa đã làm m�i sự hợp th�i đúng lúc, nhưng lại đã đặt phi th�i gian tính vào trái tim con ngư�i để cho con ngư�i không đồng điệu với thế gian này từ đầu chí cuối.

Từ trong tiếng Do Thái để diễn tả “phi th�i gian tính� là Ha olam, một từ chỉ “vĩnh hằng� và “siêu việt�. Một số bản dịch tiếng Anh đã diễn đạt như thế này: Chúa đã đặt cảm giác v� quá khứ và tương lai vào trái tim chúng ta. Có lẽ nói như vậy là cách nắm bắt sự việc tốt nhất, ít nhất là xét cái cách chúng ta thư�ng trực nhận đi�u đó trong cuộc sống.

Từ trải nghiệm của mình, chúng ta biết ở trong phút giây hiện tại là khó đến mức nào, bởi vì quá khứ và tương lai không để chúng ta yên. Chúng mãi mãi nhuốm màu lên hiện tại. Quá khứ ám ảnh với những bài hát ru và giai điệu mơ hồ nửa quên nửa nhớ thỉnh thoảng vụt lên trong ký ức, với những tình yêu đã tìm thấy được và đã mất, với những vết thương lòng không bao gi� lành da non, và với những nỗi thao thức hoài niệm, tiếc nuối, và mong m�i níu giữ một đi�u gì đó đã qua. Quá khứ mãi mãi gieo nỗi bất an vào giây phút hiện tại.

Và tương lai lại cũng len l�i vào hiện tại, đổ cái bóng l� m� của hứa hẹn và đe d�a, luôn luôn đòi chúng ta phải chú ý, luôn luôn gieo lo lắng vào đ�i sống, và luôn luôn tước đi của chúng ta cái khả năng đơn giản là đắm mình trong hiện tại. Hiện tại mãi mãi bị nhuốm màu bởi ám ảnh, những cơn đau của tâm hồn và trí óc, những nỗi lo lắng mà hầu như chẳng liên quan gì đến với những ngư�i đang ở bên cạnh chúng ta.

Các triết gia và thi sĩ đã g�i nó bằng nhi�u tên khác nhau: Plato g�i nó là “cơn điên đến từ các thần�; các thi sĩ Hindu g�i nó là “nỗi hoài niệm v� cái vô hạn�; Shakespeare nói v� “những nỗi khát khao bất diệt�, còn Augustin, mà có lẽ nhi�u ngư�i biết tới cách nói này của ông nhất, nói rằng nó là một nỗi bất an vô phương cứu chữa mà Chúa đã đặt vào trái tim con ngư�i để nó không thể tìm thấy bình an trong bất cứ đi�u gì ở thấp dưới cái vô hạn và vĩnh hằng: Chúa đã tạo ra chúng con cho chính Chúa, và trái tim chúng con sẽ không bình an chừng nào nó chưa tìm v� yên nghỉ bên Chúa.

Và như vậy, rất khó để sống bình an cái phút giây hiện tại của đ�i sống chúng ta, bình an trong chính con ngư�i chúng ta. Nhưng sự “day dứt� này, như T.S. Eliot từng nói, là có mục đích của nó. Henri Nouwen, trong một đoạn văn nổi bật vừa nhận diện những nỗ lực gắng g�i này vừa nêu mục đích tối thượng của nó, đã nói như sau: Cuộc sống chúng ta là  khoảng th�i gian ngắn mong ch�, là th�i gian trong đó nỗi buồn và ni�m vui trộn lẫn với nhau trong từng giây phút. Có một tính cách buồn bao phủ m�i khoảnh khắc của đ�i sống chúng ta. Dư�ng như không h� có cái gì là ni�m vui tinh khôi tr�n vẹn, mà thậm chí trong những khoảnh khắc hạnh phúc nhất của cuộc hiện sinh, chúng ta vẫn thấy gợn buồn. Trong m�i nỗi hài lòng, đ�u có sự nhận biết v� các giới hạn. Trong m�i thành công đ�u có nỗi sợ hãi bị tị hi�m. �ằng sau bất cứ nụ cư�i nào đ�u có nước mắt. Trong mỗi vòng tay ôm đ�u có nỗi cô đơn. Trong m�i tình bằng hữu đ�u có khoảng cách. Và trong m�i dạng thể của ánh sáng, đ�u có ý thức v� bóng tối vây quanh. Nhưng khi ý thức sâu xa rằng mỗi mảnh sự sống đ�u có một mảnh của sự chết thì ý thức này có thể hướng chúng ta vượt lên trên những giới hạn của cuộc hiện sinh. Nó có thể làm như vậy bằng cách khiến chúng ta mong tới cái ngày trái tim chúng ta sẽ tràn đầy ni�m vui tr�n vẹn, một ni�m vui mà sẽ không ai tước đi được kh�i chúng ta.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn