Cách ứng xử khi đứng trước Mất mát, �au buồn và �m ảnh

Chúng ta có thể nói gì khi đứng trước các mất mát sâu đậm, đau buồn không thể an ủi hay nỗi ám ảnh không thể nguôi ngoai?

Hồi còn là sinh viên sau đại h�c ở Louvain, một lần n� tôi đặt câu h�i đó với nhà tâm lý h�c nổi tiếng Antoine Vergote: “Khi ông mất một ngư�i thân yêu, vì h� chết hay vì ngư�i đó đối với ông đang chết dần chết mòn theo một cách nào đó, thì ông có thể làm gì? Ông có thể nói gì để giúp h� trong tình cảnh đó?�

Câu trả l�i của ông là những l�i thận tr�ng: “Khi một ngư�i đang đau buồn trước một mất mát sâu đậm, có một khoảng th�i gian mà tâm lý h�c thấy mình khá vô dụng. Nỗi đau trước cái chết hay nỗi đau của việc mất ngư�i thân sâu đậm có thể gây ra tình trạng tê liệt mà ngư�i khác không dễ dàng chạm tới và giải t�a được. Ở đây tâm lý h�c chấp nhận các giới hạn của nó. �ôi khi tôi nghĩ rằng lúc đó các thi sĩ và tiểu thuyết gia có ích hơn tâm lý h�c. Nhưng, kể cả khi đó, các nhà thơ và tiểu thuyết gia có thể đưa ra tri kiến sâu sắc nào đó, nhưng tôi không dám chắc là có ai có thể làm được gì nhi�u để xoa dịu nỗi đau. Trong đ�i có một vài chuyện mà đứng trước nó, chúng ta đơn thuần là bất lực.�

Tôi tin đó là một câu trả l�i thông thái và thực tế. Cái chết của một ngư�i thân yêu, hay thậm chí nỗi đau đớn của ám ảnh không thể nguôi ngoai, có thể khiến chúng ta ngã quỵ, thật sự là như vậy, và như tác giả của sách Than Khóc nói, nó khiến chúng ta không còn lựa ch�n nào khác ngoài “úp miệng vào bụi đất, và ch� đợi!� �ôi khi, trong một th�i gian, nỗi đau mất mát quá sâu đậm và ám ảnh tới nỗi không một cách chữa bệnh nào, không một liệu pháp nào, không một từ ngữ tôn giáo an ủi nào có thể giúp gì được cho chúng ta.

Tôi nhớ, cách đây hai mươi lăm năm, tôi ngồi bên cạnh một ngư�i bạn bị thất tình. Anh ng� l�i cầu hôn và bị từ chối một cách dứt khoát. Anh suy sụp hoàn toàn. Mấy ngày sau đó, anh thật khó khăn để làm các công việc của cuộc sống bình thư�ng, phải gắng gỗ ăn, gắng gỗ ngủ, gắng gỗ làm việc. Một số các bạn bè chúng tôi thay nhau ngồi với anh, nghe nỗi sầu thảm của anh, cố gắng làm anh khuây kh�a bằng cách đưa anh đi coi phim, nhưng cũng chẳng hiệu quả gì trong việc kéo anh ra kh�i cơn trầm cảm và ám ảnh của anh. Cuối cùng, dĩ nhiên, anh bắt đầu từ từ ra kh�i vòng k�m t�a của sự chú tâm quá mức đó, và, dù vẫn còn lúc lên lúc xuống, anh có thể lấy lại tự do và nghị lực của mình. Nhưng đã có một khoảng th�i gian mà chúng tôi, những ngư�i bạn của anh, không thể làm bất kỳ đi�u gì cho anh ngoài việc ở bên cạnh.

Mình có thể nói gì đối với ngư�i đang vật lộn với nỗi đớn đau sâu đậm hay đang ở trong vòng thao túng của cơn ám ảnh tình cảm không được đáp đ�n? Chúng ta có những câu châm ngôn không phải không giá trị: Cuộc sống phải tiếp tục. Mỗi buổi sáng sẽ mở ra một ngày mới và cuối cùng th�i gian sẽ chữa lành m�i chuyện. Hãy cũng nhớ rằng bạn, anh, chị, em… không đơn độc; bạn, anh, chị, em… có gia đình và bạn bè làm chỗ dựa. Vượt lên trên tất cả, bạn còn có đức tin. Chúa sẽ giúp bạn vượt qua chặng đư�ng này.

Tất cả đi�u đó đ�u đúng và quan tr�ng, nhưng không đặc biệt có tác dụng an ủi hay giúp ích trong giai đoạn quá sức đau buồn. Tôi nhớ đã viết một loạt nhi�u lá thư liên tiếp cho một phụ nữ có chồng tự tử, bà hoàn toàn suy sụp trước cái chết đó, nghĩ rằng mình sẽ không bao gi� có hạnh phúc nữa. Lúc nào tôi cũng nhắc đi nhắc lại những l�i này với bà: “Rồi tình hình sẽ tốt đẹp hơn – nhưng không phải ngay bây gi�! Th�i gian sẽ chữa lành, nhưng không thể vội vàng đẩy nhanh nhịp độ. Chị sẽ thấy tốt đẹp hơn, nhưng sẽ mất th�i gian!�

Ngoài đi�u đó ra, liệu có cái gì thực tế mà chúng ta có thể đem lại cho ngư�i đang đau buồn vô hạn hay đang trong vòng thao túng của cơn ám ảnh tình cảm cay đắng không?

Năm 1936, khi em gái Marguerite-Marie mất, trong một bức thư, Pierre Teilhard de Chardin viết những dòng sau đây: “Tôi cảm thấy từ đây có một khoảng trống lớn lao trong cuộc đ�i tôi – hay đúng hơn là trong thế giới xung quanh tôi – một khoảng trống lớn mà tôi sẽ ngày càng cảm nhận rõ hơn… Cách duy nhất để khiến cuộc sống trở lại mức có thể chịu đựng được là thương yêu và tôn th� tha thiết cái đi�u mà, nằm bên dưới m�i thứ, chỉ đạo và dẫn dắt cuộc sống

Antoine Vergote cho rằng đôi khi th�i gian, chỉ duy nhất th�i gian, mới có thể chữa lành, và trong khi chưa lành được thì lựa ch�n thực sự duy nhất là gắng chịu đựng cái không thể chịu đựng, gắng nhấc bàn chân này lên trước bàn chân kia, một cách vững mạnh, một cách nhẫn nại, cắn răng chịu đựng nỗi đau một cách đúng đắn tới th�m chúng ta có thể cắn răng chịu được, trong khi ch� th�i gian rốt cuộc làm được phép màu của nó, với tâm thế rằng không gì có thể rút ngắn được quy trình này.

Nhưng Teilhard cho rằng có đôi đi�u có thể giúp khiến cái không thể chịu đựng thành có thể chịu đựng được, đó là nỗ lực cố ý, có ý thức để thương yêu và tôn th� tha thiết.

Chúng ta làm vậy bằng cách nào? Không dễ dàng gì. Nhưng chúng ta làm vậy khi mà, bất chấp nỗi ám ảnh đang làm chúng ta què quặt, bất an, hụt hẫng, cay đắng, lo lắng, chúng ta để khía cạnh cao quý và rộng lượng của mình làm tiếng nói sâu thẳm bên trong nỗi cảm thông và hành động của chúng ta. Khi chúng ta bị ngã quỵ vì mất mát và hụt hẫng, thì đi�u tốt nhất, đi�u duy nhất có ích mà chúng ta có thể làm là quỳ gối trong tâm thế xuôi tay bất lực trước một vị Chúa có thể giúp chúng ta, và thổ lộ nỗi lòng mình với bất kỳ ai có thể nâng đỡ chúng ta.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn