Bệnh tay chân miệng vào mùa: Những đi�u cần biết

Bệnh tay chân miệng là một nhiễm trùng do vi rút xảy ra ở trẻ nh� rất dễ gây thành dịch lớn song chưa có thuốc đặc trị. Trẻ nh� không đi�u trị kịp th�i có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm.

Biểu hiện nốt ph�ng ở lòng bàn chân trong bệnh tay chân miệng. (Ảnh: Sức kh�e đ�i sống)

Triệu chứng của bệnh

Các triệu chứng của bệnh tay chân miệng thư�ng xuất hiện trong vòng 3-5 ngày sau khi tiếp xúc với nhiễm trùng. Th�i gian này được g�i là giai đoạn ủ bệnh.

Những triệu chứng sớm của bệnh tay chân miệng gồm:

• Sốt cao – thÆ°á»�ng khoảng 38-39°C.
• Chán ăn.
• Ho.
• Ä�au bụng.
• Ä�au há»�ng.

�ôi khi, bệnh tay chân miệng có thể gây nôn, nhất là nếu do chủng enterovirus 71 gây ra.

Những triệu chứng sớm này có thể kéo dài 12-48 gi�.

Loét miệng: Sau 1 hoặc 2 ngày, các nốt đ� bắt đầu xuất hiện trong miệng, nhất là quanh lưỡi, lợi và mặt trong má.

�ầu tiên, những nốt này có kích thước bằng chiếc cúc áo nh�. Sau đó chúng nhanh chóng phát triển thành những vết loét lớn có màu vàng-xám, bao quanh là một vòng tròn đ�. Thư�ng sẽ có từ 5-10 vết trong miệng.

Những vết này có thể rất đau khiến trẻ khó ăn, uống và nuốt, khiến trẻ rất khó chịu và quấy khóc.

Những vết loét miệng này sẽ hết trong vòng 5-7 ngày.

Nổi ban trên da: Rất nhanh sau khi các nốt loét trong miệng xuất hiện, sẽ thấy nổi những nốt nh� màu đ� trên da của trẻ.

Những vị trí hay gặp những nốt này nhất là ở ngón tay, lòng bàn tay, lòng bàn chân và thỉnh thoảng gặp ở mông và háng.

Những nốt này có kích thước khoảng 2-5mm, ở giữa có màu xám sẫm và có hình bầu dục.

Những nốt này thư�ng không đau và không ngứa, mặc dù chúng có thể trở thành những mụn nước nh�, đôi khi gây đau và tức. �i�u quan tr�ng là không được làm vỡ những nốt này, vì có thể khiến bệnh lây lan.

Các nốt ban trên da và mụn nước có thể kéo dài tới 10 ngày.

Không được làm vỡ những nốt này, vì có thể khiến bệnh lây lan

Nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng gây ra bởi một số týp enterovirus khác nhau, nhưng tất cả đ�u thuộc nhóm enterovirus A. Những týp hay gặp nhất là coxsackievirus A16, A6, A10 và enterovirus 71.

�ầu tiên virus lan đến mô trong miệng, gần amiđan, và xuống hệ tiêu hóa.

Sau đó virus có thể lan tới các hạch bạch huyết lân cận và qua máu đi khắp cơ thể. Hệ miễn dịch sẽ chống trả lại virus để ngăn nó lan tới những cơ quan tr�ng yếu, như não.

Bệnh lây như thế nào?

Các virus gây bệnh tay chân miệng có thể lây theo 2 cách:

• Qua những giá»�t dịch tiết từ Ä‘Æ°á»�ng hô hấp – gần giống Ä‘Æ°á»�ng lây của cảm cúm.
• Qua các bá»� mặt nhiá»…m bẩn hoặc chất thải (phân).

Thông thư�ng bệnh lây lan do tay bị dính virus từ những đồ vật nhiễm bẩn, sau đó đưa tay lên gần miệng hoặc mũi. Bệnh cũng có thể lây do hít phải virus qua những gi�t lơ lửng trong không khí.

Virus sẽ không lây lan theo cách này một khi ngư�i bệnh đã hết triệu chứng.

Tuy nhiên, vi rút cũng có thể có mặt với số lượng lớn ở trong phân của ngư�i nhiễm, và có thể tồn tại ở đó trong tới 4 tuần sau khi các triệu chứng đã hết.

Bệnh tay chân miệng nếu tiếp xúc với dịch từ các nốt mụn nước hoặc nước b�t của ngư�i bệnh.

3. Phân biệt bệnh tay chân miệng với các bệnh khác

Nhi�u virus có thể gây các nốt đ� và loét trong miệng – chứ không chỉ riêng những vi rút gây bệnh tay chân miệng.

Tuy nhiên, bác sĩ có thể phân biệt bệnh tay chân miệng với các nhiễm virus khác bằng:

• Tuổi của ngÆ°á»�i bệnh – bệnh tay chân miệng hay gặp nhất ở trẻ dÆ°á»›i 10 tuổi.
• Mô hình triệu chứng – các triệu chứng bắt đầu bằng sốt cao và Ä‘au há»�ng; sau đó các vết loét phát triển trong miệng của trẻ, tiếp theo là các nốt phát ban ở bàn tay và bàn chân.
• Biểu hiện của các nốt – những nốt này nhá»� hÆ¡n nốt thủy đậu và thÆ°á»�ng có màu sắc, kích thÆ°á»›c và hình dạng khác biệt.

Có thể khẳng định (hoặc loại trừ) bệnh tay chân miệng bằng cách dùng tăm bông quệt vùng da, h�ng hoặc trực tràng của ngư�i bệnh và mang xét nghiệm. �ối với trẻ em có thể dùng mẫu phân.

Bệnh thủy đậu và tay chân miệng có biểu hiện bóng nước khá giống nhau (Ảnh minh h�a: Internet)

Biến chứng

Bệnh tay chân miệng thư�ng nhẹ và tự kh�i mà không cần đi�u trị. Biến chứng thư�ng hiếm gặp, nhưng có thể gồm:

Mất nước

Những nốt loét trong h�ng và miệng có thể gây khó uống và khó nuốt, dẫn đến mất nước. �i�u quan tr�ng là trẻ phải được uống đủ nước. Khuyến khích trẻ uống nước và sữa thay vì những loại đồ uống có tính a xít như nước trái cây.

Có thể sẽ dễ hơn nếu khuyến khích trẻ uống từng ít một nhi�u lần thay vì cố uống thật nhi�u một lúc.

Hãy liên hệ với bác sĩ nếu trẻ không thể hoặc không muốn uống bất kỳ loại đồ uống nào, hoặc nếu trẻ có những dấu hiệu mất nước, bao gồm:

• Da khô, nhăn, khi véo da chá»— véo lâu hết.
• Không thể Ä‘i tiểu, hoặc không có nÆ°á»›c tiểu trong 8 giá»�.
• Quấy khóc.
• Mắt trÅ©ng.
• Trẻ có vẻ mệt má»�i và lá»� Ä‘á»� bất thÆ°á»�ng.
• Thóp trÅ©ng (ở trẻ nhá»�).

Những trư�ng hợp mất nước nhẹ có thể đi�u trị bằng dung dịch bù nước đư�ng uống, có bán sẵn tại phần lớn các hiệu thuốc. Những trư�ng hợp nặng hơn có thể cần đi�u trị trong bệnh viện.

Bá»™i nhiá»…m

Cũng có nguy cơ các nốt trên da bị nhiễm trùng, nhất là nếu những nốt này bị trầy xước.

Các triệu chứng của nhiễm trùng da gồm:

• Ä�au, Ä‘á»�, sÆ°ng và cảm giác nóng ở chá»— nhiá»…m trùng.
• Da rỉ nÆ°á»›c hoặc có mủ.

Hãy cho trẻ đi khám nếu nghi ng� bị bội nhiễm ở da, vì trẻ có thể cần đi�u trị bằng kháng sinh bôi hoặc uống.

Viêm màng não do virus

Trong một số hiếm trư�ng hợp, bệnh tay chân miệng có thể dẫn đến viêm màng não do virus. Viêm màng não virus ít nặng n� hơn viêm màng não vi khuẩn và không gây đe d�a nghiêm tr�ng tới sức kh�e.

Phần lớn các trẻ sẽ phục hồi hoàn toàn trong vòng 2 tuần.

Các triệu chứng bao gồm:

• Sốt cao 38°C hoặc hÆ¡n.
• Li bì.
• Ä�au đầu.
• Cứng gáy.
• Sợ ánh sáng.

Không có cách đi�u trị đặc hiệu cho viêm màng não virus ngoài việc dùng thuốc giảm đau để giảm triệu chứng.

Viêm não

Biến chứng nặng nhất nhưng hiếm gặp nhất của bệnh tay chân miệng là viêm não, có thể gây tổn thương não và đe d�a tính mạng.

Những dấu hiệu sớm của viêm não là những triệu chứng giống như cúm, có thể diễn ra trong vài gi� hoặc vài ngày.

Các triệu chứng khác gồm:

• Mệt má»�i.
• Thá»� Æ¡, li bì hoặc lú lẫn.
• Co giật chân tay.
• Yếu hoặc liệt các chi.
• Sợ ánh sáng.
• Các triệu chứng thần kinh đặc hiệu khác.

Trẻ vị viêm não cần được nhập viện để đi�u trị.

Phần lớn các trư�ng hợp viêm não có liên quan đến bệnh tay chân miệng xảy ra trong những vụ dịch lớn do enterovirus 71.

Biến chứng nặng nhất nhưng hiếm gặp nhất của bệnh tay chân miệng là viêm não

�i�u trị

Không có thuốc đặc trị cho bệnh tay chân miệng. Bệnh thư�ng tự kh�i sau 7-10 ngày.

Bệnh do virus gây ra, nghĩa là không thể đi�u trị bằng kháng sinh. Các thuốc chống virus cũng không hiệu quả trong đi�u trị bệnh tay chân miệng.

Có thể giảm nhẹ triệu chứng ở trẻ bằng cách:

• Khuyến khích trẻ nghỉ ngÆ¡i và uống nhiá»�u nÆ°á»›c (tốt nhất là nÆ°á»›c thÆ°á»�ng hoặc sữa; tránh những đồ uống có tính a xít nhÆ° cô ca hay nÆ°á»›c cam)
• Cho trẻ ăn thức ăn má»�m nhÆ° khoai tây nghiá»�n và súp, vì việc ăn và nuốt sẽ khá khó khăn.
• Dùng thuốc Ä‘iá»�u trị triệu chứng.

Thuốc

Các thuốc không cần đơn như paracetamol và ibuprofen, có thể giúp giảm đau h�ng và hạ sốt. Với phụ nữ có thai, paracetamol được ưa chuộng hơn ibuprofen. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.

Có nhi�u loại gel, thuốc xịt và nước súc miệng để đi�u trị loét miệng, mặc dù chưa rõ hiệu quả thực sự của chúng. Những thuốc này bao gồm:

• Gel lidocaine – có thể dùng cho trẻ má»�i lứa tuổi.
• Xịt miệng benzydamine – dùng cho trẻ từ 5 tuổi trở lên.
• Súc miệng benzydamine – dùng cho trẻ từ 12 tuổi trở lên.
• Gel choline salicylate – chỉ phù hợp cho ngÆ°á»�i lá»›n từ 16 tuổi trở lên và không nên dùng cho phụ nữ có thai hoặc Ä‘ang cho con bú.

Cần đ�c kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng vì có thể chỉ dùng thuốc một vài lần trong ngày.

Một cách khác là súc miệng bằng nước muối ấm – pha nửa thìa cà phê muối (2,5g) với 1/4 lít nước. �i�u quan tr�ng là không được nuốt, vì thế cách này không được khuyên dùng cho trẻ nh�.

Nếu trẻ có mụn nước, tránh làm vỡ mụn vì dịch bên trong làm bệnh lây lan. Các nốt mụn nước sẽ khô và hết trong vòng 7 ngày.

Khi nào cần đi khám?

Phần lớn các trư�ng hợp bệnh tay chân miệng không cần vào viện vì triệu chứng sẽ hết trong vòng 7 ngày mà không cần đi�u trị.

Tuy nhiên, nếu không chắc trẻ có đúng là bị bệnh tay chân miệng hay không, có thể đưa trẻ đi khám bác sĩ.

Cũng nên liên hệ với bác sĩ nếu:

• Trẻ không thể hoặc không chịu uống bất kỳ đồ uống gì.
• Trẻ có các dấu hiệu mất nÆ°á»›c, bao gồm không Ä‘i tiểu nhiá»�u nhÆ° bình thÆ°á»�ng.
• Các triệu chứng của trẻ không cải thiện hoặc nặng lên sau 7 ngày.
• Trẻ có những triệu chứng phụ, nhÆ° thay đổi tình trạng tâm thần, co giật, thay đổi tính cách và hành vi.

Vệ sinh cá nhân sạch sẽ giúp phòng bệnh tay chân miệng.

Phòng ngừa bệnh lây lan

Bệnh tay chân miệng rất dễ lây. Cách tốt nhất để tránh mắc bệnh và lây lan bệnh là tránh tiếp xúc gần với ngư�i bệnh và

• Luôn rá»­a tay sau khi Ä‘i vệ sinh hoặc sau khi thay tã cho trẻ, và trÆ°á»›c khi chuẩn bị thức ăn.
• Khuyến khích trẻ bị bệnh rá»­a tay thÆ°á»�ng xuyên.
• Tránh dùng chung vật dụng vá»›i ngÆ°á»�i nhiá»…m bệnh.
• Ä�ảm bảo các bá»� mặt làm việc luôn sạch sẽ.
• Giặt chăn ga gối hoặc quần áo có thể dính nÆ°á»›c bá»�t, dịch từ mụn nÆ°á»›c hoặc phân bằng nÆ°á»›c nóng.

Với nơi làm việc, trư�ng h�c và nhà trẻ

Nếu trẻ bị bệnh tay chân miệng, cần cho trẻ nghỉ h�c trong khi trẻ thấy mệt.

Trẻ có thể đi h�c trở lại ngay khi thấy kh�e hơn. Không cần bắt trẻ nghỉ h�c cho đến khi nốt mụn nước cuối cùng li�n hằn, vì rồi tất cả nốt mụn nước sẽ li�n.

Tuy nhiên, đây chỉ là l�i khuyên. Từng trư�ng và cơ sở nuôi dạy trẻ có thể từ chối không nhận trẻ cho đến khi bệnh kh�i hoàn toàn.

Những l�i khuyên này cũng áp dụng cho ngư�i lớn bị bệnh tay chân miệng muốn biết khi nào có thể đi làm trở lại.

Dân Trí