Nhiá»u năm trước, tôi có khuyên má»™t thanh niên, anh có cuá»™c đấu tranh chống lại ná»—i cô đơn gần như ngược Ä‘á»i. Thay vì cố gắng thoát ra, anh lại sợ mất nó. Anh khoảng hÆ¡n hai mươi tuổi, yêu má»™t cô gái trẻ tuyệt vá»i, nhưng cảm thấy bị giằng xé vá» việc cưới cô ấy, vì anh sợ hôn nhân gây trở ngại cho sá»± cô đơn cá»§a anh, và theo lá»i anh, nó sẽ là m cho anh trở thà nh “ngưá»i há»i hợt hÆ¡n và mất Ä‘i những gì có thể dâng tặng Chúa và thế giá»›i nà yâ€.
“Tôi bước và o má»™t căn phòng,†anh nói, và “má»™t cách phản xạ, tôi nhìn quanh để tìm má»™t gương mặt buồn rầu, tìm má»™t ngưá»i nà o đó có dáng vẻ gợi cho thấy cuá»™c sống có nhiá»u Ä‘iá»u hÆ¡n là tiệc tùng và những tin tức nóng hổi vá» những ngưá»i nổi tiếngâ€. Sẽ nguy hiểm nếu ngắn gá»n xem trạng thái nặng ná» là biểu hiệu cá»§a sâu sắc, nhưng trong trưá»ng hợp cá»§a anh thì Ä‘iá»u đó không đúng.
“Có hai hình ảnh đôi co trong lòng tôi,†anh nói. “Cha tôi mất khi tôi mưá»i lăm tuổi. Gia đình tôi sống ở miá»n quê, ông bị lên cÆ¡n Ä‘au tim. Chúng tôi vá»™i và ng đưa ông lên xe, mẹ tôi ngồi ôm ông ở băng ghế sau, còn tôi lái xe, má»›i mưá»i lăm tuổi, và sợ run lên. Cha tôi mất trên đưá»ng tá»›i bệnh viện, nhưng ông chết trong vòng tay mẹ tôi. Mặc dù chuyện đó rất buồn, nhưng có má»™t cái gì đó rất đẹp. Lúc nà o tôi cÅ©ng muốn chết theo kiểu đó, được ngưá»i tôi yêu ôm trong vòng tay. Dù hình ảnh đó hút tôi má»™t cách mạnh mẽ vá» phÃa hôn nhân, nhưng tôi cÅ©ng nhìn hình ảnh chúa Giê-su chết đơn độc, bị ruồng bá», chẳng trong vòng tay cá»§a ai, chỉ trong vòng má»™t Ä‘iá»u gì đó cao hÆ¡n, và tôi cÅ©ng bị thu hút vá» hướng đó. Hình ảnh đó có má»™t vẻ thanh cao mà tôi không muốn từ bá». Äó cÅ©ng là má»™t cách chết hay.
Anh sợ sẽ mất Ä‘i sá»± cô đơn cá»§a mình dù anh khao khát má»™t cách là nh mạnh tình cảm thân máºt. Anh không thể nà o lý giải được trá»n vẹn tại sao anh bị thu hút trước sá»± cô đơn cá»§a chúa Giê-su trên tháºp giá, trừ việc cảm thấy rằng Ä‘iá»u nà y cách nà o đó là má»™t Ä‘iá»u cao đẹp, má»™t Ä‘iá»u sâu sắc, và là điá»u sẽ Ä‘em lại cho anh chiá»u sâu và thanh cao.
Trước anh, cÅ©ng có nhiá»u ngưá»i khác có kinh nghiệm nà y, kể cả chúa Giê-su. Chẳng hạn triết gia Soren Kierkegaard, khi còn trẻ, cÅ©ng vá»›i lý do lo sợ như ngưá»i bạn trẻ cá»§a tôi, ông từ chối hôn nhân. Dù đúng dù sai, anh cảm thấy những gì anh có để mang tặng cho thế giá»›i nà y bắt rá»… sâu thẳm trong ná»—i Ä‘au cô đơn cá»§a mình, và chỉ có thể tá»a ra từ cốt lõi đó mà thôi, và , nếu anh bá»›t cô đơn, thì anh cÅ©ng sẽ bá»›t Ä‘i những gì có thể trao tặng. Liệu anh có đúng không?
Hoa trái cá»§a Ä‘á»i má»™t ngưá»i, và dụ những ngưá»i như cha Henri Nouwen, rút ra sức mạnh và khả năng hồi phục từ những tác phẩm cá»§a há», xác nháºn cho sá»± tháºt cá»§a trá»±c giác cá»§a há». Nhìn hoa trái cá»§a há», bạn sẽ hiểu há». Kierkegaard là vị thánh bảo trợ cho những ngưá»i cô đơn. Nhưng, như anh bạn trẻ cá»§a tôi, ông cÅ©ng bị giằng xé bởi những gì Ä‘iá»u đó gây ra cho ông. Quá Ãt ngưá»i hiểu được, và điá»u nà y dìm ông và o “ná»—i buồn cá»§a việc đã hiểu ra má»™t Ä‘iá»u gì đó chân thá»±c – và rồi thấy mình bị hiểu lầm.†Ông cÅ©ng tá»± nháºn là ông sống trong lá»i thỠ“không bao giá» cho phép ai Ä‘i và o sâu thẳm trong ná»™i tâm và kết hợp ná»™i tâm sâu sắc vá»›i tôiâ€. Thomas Merton, khi bà n vá» vấn đỠnà y, đã nói rằng sá»± thiếu vắng tình cảm thân máºt cá»§a Ä‘á»i sống hôn nhân trong Ä‘á»i ông đã tạo thà nh “má»™t khiếm khuyết trong sá»± khiết tịnh cá»§a tôi.†Loại sâu sắc nà y có được cÅ©ng bắt nguồn từ má»™t cái giá nà o đó.
Tại sao, bất chấp bất lợi rõ rà ng như váºy, mà cô đơn vẫn thu hút nhiá»u ngưá»i như Kierkegaard cá»§a thế giá»›i chúng ta, vá»›i niá»m tin rằng đó là chìa khóa dẫn tá»›i sá»± sâu sắc, lòng lân mẫn, và minh triết? Cô đơn là m gì cho chúng ta?
Äiá»u mà cô đơn là m cho chúng ta, đặc biệt ná»—i cô đơn tá»™t cùng, là lay chuyển bản ngã và khiến bản ngã mong manh đến mức không thể duy trì chúng ta theo cách thông thưá»ng được nữa. Những gì xảy ra sau đó là chúng ta bắt đầu buông bá», cảm thấy chúng ta trở nên không còn vướng mắc, hiểu ra sá»± nhá» bé cá»§a mình, và biết từ trong sâu xa cá»§a bản thể rằng chúng ta cần phải kết liên vá»›i má»™t Ä‘iá»u gì đó lá»›n lao hÆ¡n chÃnh bản thân mình thì má»›i sống sót. Nhưng đó là má»™t trải nghiệm rất Ä‘au đớn, và chúng ta có khuynh hướng trốn chạy khá»i nó.
Tuy nhiên, và đây chÃnh là nghịch lý to lá»›n, trải nghiệm ná»—i cô đơn tá»™t cùng nà y là má»™t trong những đặc cách để tìm ra câu trả lá»i sâu thẳm cho cuá»™c Ä‘i tìm bản thể và ý nghÄ©a cá»§a chúng ta. Bởi vì nó lay chuyển bản ngã và khiến chúng ta mất phương hướng, ná»—i cô đơn khiến chúng ta chạm đến những gì nằm bên dưới bản ngã, đó là tâm hồn, bản thể sâu sắc nhất cá»§a chúng ta. Hình ảnh Chúa và sá»± tương đồng vá»›i Chúa nằm ở đó, cÅ©ng như năng lượng thanh cao nhất và thiêng liêng nhất cá»§a chúng ta cÅ©ng ở đó. Äó chÃnh là sá»± tháºt trong niá»m tin rằng trong ná»—i cô đơn có chiá»u sâu.
Và như thế, bà i há»c là , dù láºp gia đình hay không: Äừng chạy trốn cô đơn. Äừng coi đó là kẻ thù. Äừng tìm kiếm ai khác để chữa chạy ná»—i cô đơn cá»§a mình. Hãy coi ná»—i cô đơn là đặc cách dẫn tá»›i chiá»u sâu và lòng lân mẫn.
Äây là lá»i khuyên cá»§a Hafiz, má»™t nhà thÆ¡ Ba-tư xưa:
Äừng hà ng phục ná»—i cô đơn
Nhanh đến váºy
Hãy để nó cứa sâu hơn
Äể nó á»§ men và thêm hương vị
Vì rất Ãt ngưá»i phà m
Và ngay cả hương vị thần thánh là m được
Äiá»u trái tim tôi thiếu vắng đêm nay
Äã là m đôi mắt tôi thêm dịu dà ng
Giá»ng nói tôi
thêm trìu mến,
Nhu cầu có Chúa của tôi
Tuyệt đối
Rõ rà ng.Â
J.B. Thái Hòa dịch
Phanxicovn

