Tản mạn v� Giáng Sinh

Trong những đi�u ta thư�ng được nghe là ngày lễ Giáng Sinh trước đây vốn là một ngày lễ ngoại giáo, tức ngày th� thần mặt tr�i. Nhưng Thánh Gioan Kim Khẩu cho rằng nói như thế là không đúng vì quả tình ngày 25 tháng Mư�i Hai là ngày sinh của Chúa Giêsu.

Dù Giáo Hội Công Giáo Rôma chỉ chính thức cho mừng Lễ Giáng Sinh vào ngày 25 tháng Mư�i Hai kể từ thế kỷ thứ tư, sau khi �ạo được Hoàng �ế Constantinô cho tự do hoàn toàn, nhưng Thánh Irênê (130-202) vốn đã cho rằng Chúa Giêsu được thụ thai vào tháng Ba, do đó, ngày sinh của Ngư�i là ngày 25 tháng Mư�i Hai. Thánh Hippôlitô thành Rôma (170-235) cũng cùng một chủ trương như thế. Sextus Julius Africanus (160-240) cho rằng Chúa Giêsu được thụ thai vào ngày xuân phân tức ngày 25 tháng Ba của Lịch Rôma, do đó, ngày 25 tháng Mư�i Hai là ngày Chúa Giêsu sinh ra đ�i.

�ạo Công Giáo không bị ám ảnh bởi ngoại giáo

Tìm hiểu sâu xa hơn, có tác giả như Mark P. Sea cho rằng �ạo Công Giáo, ngay từ đầu, không quan tâm bao nhiêu tới ngoại giáo, mà quan tâm hơn tới Cựu Ước, chìm đắm trong các hình ảnh, l�i lẽ, ý niệm của Cựu Ước. Ông cho rằng đ�c Tân Ước với hy v�ng khám phá ra thứ ngoại giáo bí mật coi nó như gốc gác thực sự của Kitô giáo thì cũng giống như ngư�i đ�c Shakespeare để mong tìm thấy dấu vết văn chương �ại Hàn.

Thực sự, Tân Ước tắm mình trong tư tưởng, hình tượng, thi ca, l�i tiên tri, luật lệ và đức khôn ngoan của Do Thái. Các Kitô hữu tiên khởi không lưu tâm bao nhiêu tới ngoại giáo, coi nó đại loại như a) một dấu ấn m� nhạt của những gì ngư�i Do Thái Giáo và Kitô Giáo biết rõ nh� mạc khải của Thiên Chúa; b) một thứ dối trá của ma qủy; c) một nguồn khôn ngoan nhân bản, chứ không phải mạc khải của Thiên Chúa. Bởi thế, h� say mê đến ám ảnh đối với đi�u Thánh Phaolô g�i là “l�i sấm của Thiên Chúa� (Rm 3: các Kitô hữu tiên khởi hướng v� nó để soi sáng bất cứ điểm mù m� nào, như khi Thánh Phaolô trích dẫn các thi sĩ Hy Lạp để t� sự liên hệ với các ngư�i Hy Lạp địa phương, giống như một diễn giả đi vận động hẳn phải nhắc tới đội banh địa phương để tìm cách nối kết với thính giả nơi đó). Cả ngày nay nữa, các Kitô hữu hiện đại cũng thư�ng sử dụng các ngôn từ của n�n văn hóa bình dân như “Chúa Giêsu: Ngư�i là Hàng Thật� (Jesus: He’s the Real Thing), “Chúa Kitô: �ừng R�i Trái �ất Mà Không Có Ngư�i� (Christ: Don’t Leave Earth Without Him)…

Nhưng đi�u các Kitô hữu đó làm là không bao gi� lấy một câu chỉ v� Chúa Giêsu mà áp dụng vào thần Apollo hay một thần minh ngoại giáo nào khác. H� cũng không dùng bất cứ thần minh ngoại giáo nào để nói v� Chúa Giêsu; h� hoàn toàn biết rằng Chúa Giêsu có thể được diễn tả như Mặt Tr�i Công Chính và �nh Sáng Thế Gian trước cả khi Aurelian sáng chế ra ngày lễ ngoại giáo này.

�ặc biệt đối với câu truyện Ba Nhà Chiêm Tinh, Mark Shea cho rằng đây không phải là một mớ dã sử hay huy�n thoại được Thánh Máthhêu đem vào chương hai Tin Mừng của ngài, mà dựa vào nhi�u cơ sở lịch sử và l�i tiên tri của Cựu Ước.

�i�u trước nhất, và là đi�u thư�ng bị nhi�u ngư�i hiện đại, nhất là những ngư�i có thiên kiến vô lý đối với Thánh Kinh, làm ngơ, chính là chương hai Tin Mừng Mátthêu. Chương này nói tới “các hi�n triết (tiếng Hy Lạp: magoi) từ �ông Phương�, một ngày kia, xuất hiện ở Giêrusalem, trên đư�ng đi tìm “vị sinh ra làm vua ngư�i Do Thái�. H� cho rằng mình đã “nhìn thấy ngôi sao của Ngư�i ở �ông Phương� và tới để th� lạy Ngư�i. Thánh Mátthêu cho ta hay: h� mang tới vàng bạc, nhũ hương và mộc dược làm lễ vật và cuộc viếng thăm của h� khiến Vua Hêrốt đầy hoang tưởng sát hại m�i bé trai dưới hai tuổi tại Bêlem. Thánh Mátthêu cũng cho biết các nhà hi�n triết này bí mật r�i Bêlem sau khi được báo mộng đừng trở lại gặp Hêrốt.

Không một đi�u gì trên đây cho thấy dấu chỉ một huy�n thoại. Thánh Mátthêu không cho biết có bao nhiêu nhà hi�n triết cũng như dấu chỉ nào h� là vua cả. Như vậy thì tại sao h� có vương miện và con số ba?

Con số là đi�u dễ hiểu: ba lễ phẩm, tất nhiên ba nhà hi�n triết. Vả lại, khi suy niệm ý nghĩa việc dân ngoại tới th� lạy Chúa Giêsu, tự nhiên các Kitô hữu nối kết các nhà hi�n triết với ba chủng loại ngư�i trong Thánh Kinh vốn là hậu duệ các con trai của Nôê là Shem, Ham và Japheth, và do đó, là đại biểu cho toàn thể nhân loại.

Còn tư cách vua chúa của h�, thì có hơi phức tạp hơn một chút. Ngoài các ghi chép trong Thánh Kinh ra, ta còn chứng cớ khác nữa. Các nhà hi�n triết này xem ra là đẳng cấp tư tế tại các lãnh thổ �ông Phương. Sử gia Hy Lạp Herodotus cho ta hay: các nhà hi�n triết (magoi) là đẳng cấp thánh của ngư�i Medes. Và Tiên Tri Giêrêmia có nhắc tới một trong các tư tế �ông Phương này, Nergal Sharezar, như là Rab-Mag, “Trưởng Hi�n Triết� (Gr 39:3, 13; bản CGKPV dịch là quan chiêm tinh). Các Hi�n Triết Magoi này vốn có liên hệ với nhi�u cuộc tranh chấp tôn giáo và chính trị của Ba Tư và ảnh hưởng của h� vẫn tiếp diễn qua các th�i đế quốc Assyri, Babylon, Ba Tư và Parthia. Tới th�i Chúa Giêsu, h� cung cấp các tư tế cho Ba Tư và gây ảnh hưởng tôn giáo lớn trên các nước trong vùng. Một nhà văn cổ tên là Strabo cho hay: các tư tế hi�n triết tạo nên một trong hai hội đồng của �ế Quốc Parthia.

Magoi, lẽ dĩ nhiên, được liên kết với từ tiếng Anh “magic� (ảo thuật) nhưng nếu coi h� là các ảo thuật gia thì thực sự không chính xác. H� sống vào một th�i đại ngư�i ta chưa phân biệt được giữa cố gắng hiểu biết và kiểm soát thiên nhiên bằng đi�u ta g�i là “khoa h�c� với cố gắng hiểu biết và kiểm soát thiên nhiên bằng đi�u ta g�i là “ảo thuật�. Nên có thể nói các nhà hi�n triết Magoi thực hành những đi�u sơ đẳng của cả khoa thiên văn lẫn khoa chiêm tinh.

Chính xác h� thấy ngôi sao nào, hay việc thực ra đó là một biến cố tự nhiên hay một biến cố siêu nhiên, là đi�u ta không biết. Nhưng ta biết rằng Sao Mộc (Jupiter) tới gần Sao Thổ (Saturn) ba lần trong 7 tháng của năm thứ 7 trước CN. Ta cũng biết Sao H�a (Mars) tới gần hai sao vừa kể và tạo ra một hình tượng hết sức lạ lùng cũng vào khoảng th�i gian vừa kể. Ngoài ra, có suy đoán cho rằng Sao Bêlem rất có thể là hiện tượng mặt trăng che khuất Sao Mộc vào năm thứ 6 trước CN, và Sao Mộc tái hiện đàng sau mặt trăng. Ta còn có biên niên sử Trung Hoa xưa g�i là Ch’ien-han-shu, nhắc tới một vật, có thể là tân tinh (nova) hay sao mới, xuất hiện vào tháng Ba năm thứ 5 trước CN và kéo dài trong 70 ngày.

Những ai cho rằng bất cứ tiếp xúc nào giữa các ni�m tin của Thánh Kinh và các ni�m tin của ngoại giáo đ�u chỉ dẫn tới việc ngoại giáo hóa giáo huấn của Thánh Kinh, thì h� nên nhớ rằng ta có đủ lý lẽ để nghĩ rằng các ni�m tin của các Nhà Hi�n Triết magoi là một tổng hợp khoa chiêm tinh của Ba Tư với các ý niệm v� �ấng Mêxia (messianic) rất phổ biến lúc đó tại đấy, nh� sự hiện diện của khá nhi�u ngư�i Do Thái sống tại đó từ th�i Nêbucađônôxa (Nebuchadnezzar), trước đó 5 thế kỷ. Một th�i gian dài như thế đủ làm cho câu truyện thánh thiêng của ngư�i Do Thái được giới ưu tú của xã hội Ba Tư biết đến. Hơn nữa, kiến thức của các hi�n triết magoi đối với các bản văn thánh Do Thái cũng khá ăn khớp với tác phong của Hêrốt trong việc hạ sát các trẻ thơ vô tội của Bêlem.

Một số nhà phê bình coi câu truyện dã man của Hêrốt là đi�u phi lý. Nhưng nh� các nguồn không phải Thánh Kinh, ta biết Hêrốt thực sự là con ngư�i hoang tưởng sâu xa đối với các địch thủ muốn tranh ngôi báu của ông ta. Ông ta sẵn sàng giết cả con mình để bảo vệ ngôi báu đó, đến nỗi Augustus, ngư�i vốn trao vương quy�n bù nhìn cho ông ta, từng nhận xét rằng vì Hêrốt tuân giữ luật kosher (không ăn thịt heo) để làm vui lòng thần dân Do Thái của ông ta, “nên thà làm heo của Hêrốt còn hơn làm con của ông ta�. Nhưng ngoài chứng cớ tâm lý h�c này, trong Thánh Kinh, còn có gợi ý rất khả tín cho thấy tại sao Hêrốt đã phản ứng một cách dữ dằn đến thế trước tin một vị vua mới của Do Thái vừa hạ sinh, một lý do rất tương hợp với những gì ta biết v� các hi�n triết magoi.

Ta biết Hêrốt, “vua dân Do Thái�, thực ra không phải là ngư�i Do Thái. Ông ta là ngư�i Ê-đôm hay I-đu-mê như ai cũng biết vào th�i Chúa Kitô. Ngư�i Ê-đôm vốn thuộc dòng dõi Êsau, anh trai Giacóp. Như ai cũng biết, Giacóp nhận được sự chúc lành và quy�n trưởng nam từ cha ông là Ixaác, mà đáng lẽ ra phải là của Êsau (St 27). Từ đó trở đi, hận thù xuất hiện giữa hai anh em và dòng dõi của h�. Nhi�u thế kỷ sau Giacóp và Êsau, khi ngư�i Do Thái thoát kh�i Ai Cập và đang trên hành trình tới �ất Hứa, Môsê từng yêu cầu được băng qua lãnh thổ Môáp, một sắc dân có quan hệ gần gũi với ngư�i Ê-đôm, nhưng bị từ khước. Trên thực tế, ngư�i Môáp còn tìm cách tiêu diệt Dân Do Thái. Một phần trong kế hoạch của h� là Balắc, vua ngư�i Môáp, thuê tiên tri Balaam nguy�n rủa ngư�i Do Thái (Ds 22-24). Tuy nhiên, càng cố gắng bao nhiêu, Balaam càng chúc lành cho dân Chúa Ch�n.

�i�u đáng lưu ý là trong l�i chúc thứ ba, Balaam tuyên bố một đi�u vẫn được coi là l�i tiên tri v� �ấng Mêxia, được thể hiện vào th�i Hêrốt:

“Tôi thấy nó, nhưng bây gi� chưa phải lúc,
tôi nhìn, nhưng chưa thấy nó k� bên;
một vì sao xuất hiện từ Gia-cóp,
một vương trượng trỗi dậy từ �t-ra-en
sẽ đập vào màng tang Mô-áp, đánh vỡ s� tất cả con cái Sết,
và xâm chiếm Ê-đôm,
cả Xê-ia cũng bị xâm chiếm nữa.
�t-ra-en sẽ biểu dương sức mạnh,
Gia-cóp sẽ thống trị quân thù,
và tiêu diệt kẻ trốn khá»�i thành phố.” (Ds 24:17-19).

“Một vì sao…từ nhà Giacóp� sẽ “xâm chiếm Ê-đôm�. Liệu một ông vua Ê-đôm nào với thành tích tâm lý hoang tưởng như Hêrốt mà không bồn chồn lo âu trước thông tin của các nhà hi�n triết v� ngôi sao và câu h�i của h� “vua dân Do Thái mới sinh ra ở đâu?�. Liệu có ông vua nào như thế, ngư�i từng chứng t� sẵn sàng sát hại con mình để giữ vững ngôi báu mà còn do dự không dám giết những đứa con của nông dân vô danh tại căn làng cũng vô danh không kém nếu ông ta cho rằng làm thế đủ để giữ vững ngôi báu. Nói theo Augustus, thì trong hoàn cảnh ấy, thà làm heo của Hêrốt hơn làm thần dân của ông ta. Cho nên có đủ lý do, cả Thánh Kinh lẫn không, để nghĩ rằng các chiêm tinh gia Ba Tư có thể đã thấy các dấu hiệu và đi�m báo như thế trong các vì sao và các sách thánh của ngư�i Do Thái và Hêrốt chắc chắn hành động như ông ta đã hành động.

Còn việc sinh hạ đồng trinh?

Kimberly Winston của Sở Tin Tức Tôn Giáo thì cho rằng việc một thiếu nữ “chưa cưới xin� mang bầu, nhưng cha đứa nh� không phải là một ngư�i đàn ông mà là chính Thiên Chúa là đi�u “khá khó bán�. Lại còn chuyện này nữa, thiếu nữ ấy là một ngư�i đồng trinh, và không thiếu ngư�i tin rằng, cô vẫn còn đồng trinh sau khi hạ sinh bé trai kháu khỉnh.

Nhưng đó chính là câu truyện Hạ Sinh �ồng Trinh, một trong các tín đi�u chính của 2 tỷ Kitô Hữu khắp thế giới. Câu truyện này được tôn kính bởi m�i hệ phái Kitô Giáo, từ Chính Thống �ông Phương tới �ạo Mormon, �ạo Công Giáo và Thệ Phản.

Tuy nhiên, không thiếu thần h�c gia, mục tử và Kitô hữu cho rằng việc Hạ Sinh �ồng Trinh ít được ai chú ý vào dịp Lễ Giáng Sinh. Thực vậy, thấy ý niệm ấy “khó nhá�, phần đông tín hữu lưu ý tới bé trai kháu khỉnh nằm trong máng c� chứ không lưu ý tới cách Ngư�i được hạ sinh ra sao.

Còn đối với phần đông Kitô hữu, việc Hạ Sinh �ồng Trinh là đi�u không thể b� qua. Bạn có thể lưỡng lự đối với một số phép lạ trong Thánh Kinh, nhưng việc Hạ Sinh �ồng Trinh thì phải được chấp nhận là Tin Mừng. H� cho rằng không có nó, Kitô Giáo sẽ tan tành.

Gary Burge, giáo sư Tân Ước tại Wheaton College, cho rằng “loại b� phép lạ kh�i Lễ Giáng Sinh là loại b� câu truyện chính của Kitô Giáo. Việc này sẽ hủy diệt chính tâm điểm của tư tưởng Kitô Giáo và lấy đi viên đá chính của tòa nhà thần h�c Kitô Giáo�.

Tại sao việc Hạ Sinh �ồng Trinh lại là cột trụ của Kitô Giáo? Nó là một phép lạ hay chỉ là một phúng dụ? Và bạn có thể vẫn là Kitô hữu dù không chấp nhận ý niệm này được không?

�ối với Burge, một ngư�i tin lành và tác giả cuốn “Các Câu H�i Thần H�c Mà Ai Cũng H�i�, thì việc Hạ Sinh �ồng Trinh là đi�u chủ yếu. Ông lý luận như sau: Nếu không sinh hạ đồng trình, Chúa Giêsu không phải là Con Thiên Chúa; nếu Ngư�i không phải là Con Thiên Chúa, thì Ngư�i chỉ là một ngư�i chịu đóng đính nữa mà thôi chứ không phải là hy lễ có thể chuộc tội thế giới�.

Ông bảo: “Nơi Chúa Giêsu, ta không có vị tiên tri chỉ nói v� Thiên Chúa như một con ngư�i. Ta có Con Thiên Chúa đem Chúa Cha tới cho ta. Có sự khác biệt rất lớn ở đây, tuyệt đối rất lớn. �ặt việc Hạ Sinh �ồng Trinh vào thế hiểm nghèo… thì Kitô Giáo chỉ còn là một việc phàm nhân, chứ không phải một mạc khải của Thiên Chúa�.

Suy nghĩ của Burge được nhi�u ngư�i theo. Cuộc thăm dò của Trung Tâm Nghiên Cứu Pew cho thấy: gần 3/4 ngư�i Mỹ cho rằng việc Hạ Sinh �ồng Trinh chính xác v� lịch sử. Nơi ngư�i Tin Lành, tỷ số này còn cao hơn, lên tới 96%.

Nhưng việc Hạ Sinh �ồng Trinh chỉ tìm thấy trong hai sách Tin Mừng. Trong Tin Mừng theo Thánh Mátthêu, thiên thần nói với Thánh Giuse “đừng sợ nhận Maria làm vợ, vì con trẻ được thụ thai trong bà là do Chúa Thánh Thần�. Trong Tin Mừng theo Thánh Luca, thiên thần nói với �ức Maria: “Chúa Thánh Thần sẽ đến với bà, và quy�n năng �ấng Tối Cao sẽ bao phủ bà; nên con trẻ sinh ra sẽ được g�i là thánh, Con Thiên Chúa�.

Câu trả l�i th�i danh của �ức Maria: “đi�u ấy xẩy ra thế nào được?� đã được cả kẻ hoài nghi lẫn ngư�i tin lặp lại từ đó. Một số bản dịch đã dịch l�i �ức Maria nói tới đức đồng trinh của mình trong tư cách một thiếu nữ độc thân, hay, một cách bí ẩn, “tôi không biết tới đàn ông�.

Một số h�c giả coi việc không nhắc tới sự Sinh Hạ �ồng Trinh trong hai Tin Mừng Máccô và Gioan như là chứng cớ cho thấy câu truyện này có nguồn gốc sau khi Chúa Giêsu qua đ�i, để biến Ngư�i thành một ngư�i đặc biệt, để minh chứng rằng Ngư�i là �ấng Ngư�i nói Ngư�i là với một thế giới hoài nghi.

Nhưng Ben Witherington, một giáo sư Tân Ước tại Chủng Viện Thần H�c Asbury, tìm được chứng cớ cho việc Hạ Sinh �ồng Trinh v� phương diện siêu nhiên. Ông bảo thánh Mátthêu và thánh Luca cảm thấy bó buộc phải kể lại câu truyện vì các ngài hoàn toàn xác tín đi�u thực sự đã xẩy ra. Không ai tin các ngài nếu không có chứng cớ rõ ràng, thuyết phục cho thấy việc ấy thực sự xẩy ra.

Nhi�u h�c giả khác dựa vào các trước tác của Thánh Phaolô. Thánh Phaolô sống gần cùng th�i với Chúa Giêsu, tuy chưa bao gi� gặp Ngư�i, ấy thế mà không bao gi� Thánh Nhân nhắc tới việc Hạ Sinh �ồng Trinh cả, chỉ nói rằng Chúa Giêsu “sinh ra từ một ngư�i đàn bà� và Ngư�i sinh ra “dưới l� luật�. Căn cứ vào đó, một số h�c giả cho rằng ngài không nói tới việc này có nghĩa là nó không có. Nhưng nhi�u vị khác cho hay l�i của ngài ám chỉ Chúa Giêsu không có cha phàm trần.

Dù câu truyện này phát xuất từ đâu đi nữa, thì tới năm 381, ni�m tin vào nó đã được chính thức hóa trong Kinh Tin Kính Nixêa, tức hình thức tuyên xưng đức tin được m�i ngành Kitô Giáo sử dụng, trừ �ạo Mormon.

Dù có nhi�u bản văn khác nhau đôi chút, nhưng kinh tin kính này nói rõ rằng Chúa Giêsu “từ tr�i xuống thế, và nhập thể bởi Chúa Thánh Thần từ Trinh Nữ Maria, và đã làm ngư�i�.

Một số Kitô hữu hiện đại coi đó là một phúng dụ, chứ không phải là một phép lạ. �ối với John Shelby Spong, một giám mục Tin Lành đã v� hưu và là tác giả cuốn “Sinh bởi một Ngư�i �àn Bà�, câu truyện sẽ trở nên mạnh mẽ hơn nếu loại b� các yếu tố siêu nhiên.

Spong cho rằng việc hạ sinh đồng trinh “bôi l� nhân tính của ta. Sinh h�c là một thứ kỳ điệu: một ngư�i đàn ông và một ngư�i đàn bà yêu nhau rồi tạo ra một đứa con tượng trưng cho cả hai; theo tôi đó là một biểu tượng mạnh mẽ và là một biểu tượng kỳ diệu�.

Nhưng đối với Christian Smith, một nhà xã hội h�c v� tôn giáo của �H Notre-Dame, nghĩ v� �ức Maria kiểu đó là đi quá xa. Ông bảo: “Nếu Thiên Chúa không có khả năng thực hiện một phép lạ như việc Hạ Sinh �ồng Trinh, thì Ngư�i là thứ Thiên Chúa gì đây? Nếu bạn bác b� tín lý Chúa Giêsu là Thiên Chúa tr�n vẹn và là con ngư�i tr�n vẹn, thì Ngư�i chỉ còn là một vĩ nhân. Nhưng nếu thế đâu là tr�ng điểm của cái chết trên thánh giá nếu nó không được liên kết với vị Thiên Chúa nhập thể, vị Thiên Chúa ở với chúng ta?�

Gay Byron, một mục sư của phái Trưởng Lão và là giáo sư Tân Ước tại �H Howard, nói rằng một lý do khiến một số Kitô hữu tra vấn việc Hạ Sinh �ồng Trinh là vì Giáo Hội nói chung rất nghèo nàn trong việc giải thích v� nó.

Nói như thế chỉ có thể đúng đối với các Giáo Hội Tin Lành và Thệ Phản. Các Giáo Hội này không thích nói tới bất cứ đi�u gì có thể nâng �ức Maria lên kh�i hàng tạo vật, nên dù tín lý Hạ Sinh �ồng Trinh là cột trụ của Kitô Giáo, h� vẫn sợ không dám nhấn mạnh. Chứ các Giáo Hội Chính Thống và Công Giáo thì lúc nào cũng nhấn mạnh tới tín đi�u này như Kinh Tin Kính Nixêa đã xác nhận, dựa vào chính Thánh Kinh. Do đó, đối với hai Giáo Hội này, khó có thể là Kitô hữu mà lại không tin vào việc Hạ Sinh �ồng Trinh. Không những thế, hai Giáo Hội này còn nhấn mạnh tới mầu nhiệm �ức Mẹ đồng trinh trước, trong khi và sau khi sinh con.