Angelo Roncalli không những nổi tiếng là Giáo hoàng «tốt lành» mà còn nổi tiếng vì những l�i tốt lành của ngài. Ngài có óc khôi hài, những l�i tốt lành của ngài đã nhanh chóng bay ra kh�i bốn bức tư�ng Vatican để lan ra khắp thế giới và trở thành những l�i nổi tiếng. Khi còn là Thượng phụ ở Venise, ngài đã van xin, «Xin các con đừng lặp lại các l�i thiếu cẩn thận của cha!».

Chỉ còn vài ngày nữa là ngày phong thánh, hãng Thông tấn Catholic News Service Mỹ có một danh sách mư�i câu nói đùa có tính tự trào của ngài, v� nguồn gốc đơn sơ nông dân, v� tính khôi hài cù không cư�i của ngư�i �.

1. Trong một lần đi thăm bệnh viện, �ức Gioan XXIII h�i một em bé sau này em muốn làm gì. Chú bé trả l�i: «Con sẽ làm cảnh sát hoặc giáo hoàng!». «Nếu cha là con, cha sẽ ch�n ngh� cảnh sát vì ai cũng có thể làm giáo hoàng, con nhìn cha nè!»

2. «Tôi thư�ng hay thức dậy nửa đêm và bắt đầu suy nghĩ đến những vấn đ� nghiêm tr�ng trên thế giới, tôi nghĩ mình phải nói những chuyện này với giáo hoàng. Và ngày hôm sau khi thức dậy, tôi nhớ ra giáo hoàng là tôi».

3. Trả l�i câu h�i của một ký giả: «Có bao nhiêu ngư�i làm việc ở Vatican?», ngài trả l�i: «Gần một nữa!».

4. Khi một hồng y than phi�n v� việc tăng lương không đồng đ�u ở Vatican, một nhân viên tiếp khách lương lại cao hơn hồng y, �ức giáo hoàng trả l�i: «�úng rồi, nhân viên này có mư�i đứa con phải nuôi; tôi hy v�ng hồng y không ở trong trư�ng hợp này».

5. Một buổi chi�u n�, �ức Gioan XXIII đến thăm một ngư�i bạn ở Bệnh viện Chúa Thánh Thần, gần Vatican, nữ tu đón ngài tự giới thiệu: «Tr�ng kính �ức Thánh Cha, con là mẹ b� trên của Chúa Thánh Thần». Và ngài trả l�i: «Con thật may mắn! Con có chức vụ thật cao cả! Cha, cha chỉ là tôi tớ phục vụ cho Chúa».

6. Một ít lâu sau khi được bầu ch�n, �ức Gioan XXIII đi dạo ở đư�ng phố Rôma. Một bà đi gần ngài nói với bà bạn: «Lạy Chúa tôi, nhìn xem ngài mập chưa kìa!» Nghe như vậy, ngài quay lại nói: «Thưa bà, tôi mong bà hiểu cho, mật nghị không phải là nơi thi sắc đẹp».

7. �ức Gioan XXIII: «Có ba cách để tự hủy mình: đàn bà, đánh bài và làm ngh� nông. Cha tôi lựa ch�n cái chán nhất».

8. Khi còn làm Thượng phụ ở Venise, ngài nói với một ông nhà giàu ở đó: «Ông và tôi có một điểm chung là ti�n bạc. Ông có nhi�u và tôi không có gì hết. Cái khác biệt là tôi không lo».

9. Một ký giả h�i ngài khi ngài còn làm Thượng phụ ở Venise rằng ngài sẽ thích làm ngh� gì nếu ngài không đi tu: «Ký giả». Rồi ngài cư�i: «Ông xem đó, nếu bây gi� tôi h�i ông thích làm gì nếu ông không làm ký giả, ông có dám nói làm Thượng phụ không?»

10. Một vị có trách nhiệm ở Vatican nói, «dứt khoát không thể tổ chức Công �ồng II vào năm 1963 được. «Tốt, �ức Gioan XXIII trả l�i, nếu không tổ chức được vào năm 1963 thì tổ chức vào năm 1962». Và ngài đã làm thật!Giuse

 

�ức thánh thiện của Giáo hoàng Gioan XXIII

Marco Roncalli: Tôi sẽ kể v� ông bác thánh của tôi.

Roma, 23-4-2014, (Zenit.org) Salvatore Cernuzio

Marco Roncalli, ngư�i cháu h� lỗi lạc của Giáo hoàng Gioan XXIII, một trong những ngư�i viết tiểu sử xuất sắc nhất v� «�ức Giáo hoàng tốt lành», ông kể các ký ức gia đình, những chứng thực và kiến thức của 30 năm nghiên cứu v� ông bác vĩ đại của mình, ngư�i sẽ được phong thánh ngày 27 tháng 4 này.

Marco Roncalli chỉ là một đứa bé khi đức thánh thiện của Angelo Giuseppe, giáo hoàng Gioan XXIII tương lai, ông bác của mình đã lan t�a ra ai cũng biết. �ức thánh thiện này như hương thơm đã ghi sâu đậm vào lòng và định hình cho cả cuộc đ�i của ông. Vì thế, sau khi tốt nghiệp, ông quyết định cống hiến đ�i mình, nghĩa là suốt 30 năm qua, ông say mê nghiên cứu nhân cách vĩ đại của vị giáo hoàng cách mạng này, ngư�i sẽ được phong thánh vào ngày 27 tháng 4 sắp tới cùng với giáo hoàng Gioan Phaolô II. �ến ngày nay, Marco là một trong những ngư�i cháu xuất sắc nhất của �ức Gioan XXIII, là chủ tịch Tổ chức Giáo hoàng Gioan XXIII, là một trong những chuyên gia gi�i nhất v� «Giáo hoàng Tốt lành», ông được hồng y Loris Capovilla, thư ký riêng của giáo hoàng Roncalli và cũng là ngư�i thân cận nhất với ngài hỗ trợ để hoàn thành những nghiên cứu dài kỳ, đã được xuất bản và dịch ra nhi�u ngoại ngữ. Quyển gần nhất, “Giáo hoàng Gioan, Bậc thánh� được nhà xuất bản San Paolo, � phát hành. Quyển sách đã được dịch ra nhi�u thứ tiếng như Pháp, Tây Ban Nha, �ức, và Ba Lan.

Sau đây là bản dịch bài ph�ng vấn của Zenit với ông Marco Roncalli. 

Zenit: Việc có một vị thánh trong gia đình có ý nghĩa thế nào với ông và với gia đình ông?

Marco Roncalli: �ây là giây phút ni�m vui được chia sẻ với gia đình, với giáo xứ, với giáo phận và với tất cả m�i ngư�i … Tôi có thể nhận thấy, hay đúng ra là nên nhận thấy, đó là l�i kêu g�i phải có trách nhiệm hơn. Tuy nhiên, sự thật là nó không ở trong phạm vi của tôi hay của gia đình tôi. Theo Xavier Leon-Dufour, một tu sĩ Dòng Tên cao cả, thánh, tiên quyết phải là l�i kêu g�i, l�i chất vấn: «�ối với ngư�i mà tầm nhìn của h� không dừng lại nơi con ngư�i hay nơi một anh hùng, thì thánh là trở nên l�i của Thiên Chúa. H� là thành quả của Thiên Chúa. Từ địa cầu này, Thiên Chúa đã thành công khi Ngài nhào nặn nên một hữu thể mà nơi h�, ân sủng đã cao hẳn hơn sức mạnh của tự nhiên…� Tôi nghĩ câu này có thể áp dụng rất đúng vào trư�ng hợp của Giáo hoàng Gioan XXIII. 

�ức Giáo hoàng Tốt Lành, mới đầu là một giáo hoàng chuyển tiếp, rồi là nhà cách mạng, ngư�i mở rộng cánh cửa Giáo hội bằng Công đồng Vatican II, và gi� đây là Thánh giáo hoàng. Bây gi� có còn gì để biết thêm v� �ức Gioan XXIII nữa không?

�ằng sau vẻ ngoài đơn giản của ngài là một sự rất phức tạp. Ngư�i ta chưa biết đủ v� văn hóa của ngài, v� kiến thức lịch sử của ngài, ngoài kiến thức v� Giáo hội. Nhi�u hành vi đại kết của ngài vẫn chưa được biết đến. Và ngư�i ta vẫn chưa biết hết v� nhận thức và lòng dũng cảm khi ngài khi ngài đưa ra những quyết định quan tr�ng mà thư�ng hay bị chỉ trích là ngây thơ. Vẫn còn những quãng đ�i của ngài cần được đào sâu, ví dụ th�i chủng sinh và linh mục. Rồi còn những nghiên cứu th�i trẻ của ngài, như v� chủ nghĩa thực tiễn Mỹ cần phải được xuất bản, hay một vài trao đổi thư tín rất quan tr�ng giữa ngài với các đồng bạn, với hồng y Gustavo Testa chẳng hạn, cũng như các bài giảng th�i Thế chiến I nữa.

Dù vậy, chúng ta cũng đã có rất nhi�u nguồn nói v� ngài rồi. �úng vậy, không một giáo hoàng nào để lại cho chúng ta một “Lữ hành của Tâm hồn�, quyển nhật ký cả đ�i như giáo hoàng Gioan XXIII. Và còn vô số thư từ, bài giảng, nhi�u văn bản khác nữa đã được lưu trữ. Tuy vậy, tôi có thể nói khá chắc rằng, việc xuất bản thêm những văn bản chưa được công bố sẽ cho chúng ta cái nhìn tr�n vẹn hơn v� một con ngư�i, một dụ ngôn thánh thiện với đức tin sắt đá vào Thiên Chúa và một lòng tin tưởng tự nhiên vào con ngư�i.

Không kể những tác phẩm của ông viết v� ngư�i cụ h� vĩ đại của mình. V� phương diện cá nhân, ông khám phá ra đi�u gì v� ngài trong các nghiên cứu của ông? Chẳng hạn, ông vừa xuất bản các trao đổi thư từ giữa �ức Roncalli và �ức Montini (Phaolô VI)…..

�ó là những lá thư nói v� đức tin và tình bạn mà tôi mong muốn nhấn mạnh nơi tựa đ� phụ thêm của quyển sách này (“A.G.  Roncalli e G.B. Montini: Lettere di fede e di amicizia,� ed. Studium). Tuy nhiên, có những thư từ khác tôi đã được đ�c, ví dụ như các thư qua lại với Schuster hay với cha Giuseppe De Luca. Chắc chắn, các mức độ có khác nhau, nhưng  ngài, Angelo Roncalli, đúng là một con ngư�i của gặp gỡ: với Thiên Chúa và với m�i ngư�i.

Là một sử gia v� Giáo hội, vậy theo quan điểm của ông, Giáo hội đang sống trong th�i điểm nào? Và di sản của tri�u giáo hoàng Gioan XXIII để lại là gì?

Theo tôi, chúng ta đang sống ở mùa xuân thứ nhì của Công đồng Vatican II, như thể Chúa cho chúng ta vị giáo hoàng Ngài muốn và chúng ta đáng lý phải có… Cũng không thể quên ti�n đ� của «sự b� mình» của �ức Bênêđictô XVI, đã một cách cụ thể cho chúng ta thấy những gì đang ở dưới mắt chúng ta: đáp trả cho một nhu cầu cần lòng thương xót, và đó là từ chính yếu của tri�u giáo hoàng Phanxicô. Chắc chắn đây là tri�u giáo hoàng đầy tinh thần mục tử, giống như tri�u giáo hoàng của �ức Gioan XXIII, dư�ng như chuyện này đơn giản dễ thấy hơn các tri�u giáo hoàng khác. Nói cho đúng, đây là tri�u giáo hoàng được trụ bởi một n�n tảng văn hóa tốt đẹp và vững chắc, với một kiến thức v� lịch sử sâu rộng và với sự gặp gỡ của rất nhi�u ngư�i ở xa Rôma. Và một n�n văn hóa thiêng liêng mà �ức Phanxicô thấm nhuần sâu đậm, cũng như �ức Gioan XXIII vậy.

Thực sự là nhi�u ngư�i đang so sánh Giáo hoàng Phanxicô với Giáo hoàng Gioan XXIII v� sự giống nhau trong phong cách giao tiếp, cách tiếp cận với m�i ngư�i, và cả tính nhẹ nhàng nữa. Ông có thấy mối dây trực tiếp nào giữa hai giáo hoàng này không?

�úng, tôi thấy có một liên kết giữa hai vị Giám mục giáo phận Rôma, một liên kết khá rõ ràng. Và đó cũng là ấn tượng đầu tiên của tôi đối với «Bergoglio đáng kinh ngạc» này. Cả hai có nhi�u điểm chung là, nét trầm lặng, yêu mến sự thật và đức ái, lo cho ngư�i nghèo theo tinh thần của Dòng Phan Sinh, h� thực sự là lương y của tình thương. Tôi thấy h� cũng giống nhau trong tinh thần lạc quan của Kitô giáo, với một ni�m vui không dứt khi được gặp Chúa và m�i ngư�i, cả hai đ�u thấy mình gắn chặt với Giáo hội, đ�u ân cần chăm sóc cho những nhu cầu thiêng liêng và vật chất của m�i ngư�i, luôn luôn với một tấm lòng tôn tr�ng sâu sắc.

Gia đình ông và ông có nhận biết được đức thánh thiện của �ức Roncalli không?

Tôi đã nghe nói nhi�u v� nhân đức của ngài. Ở nhà, tôi thư�ng nghe l�i kể của những ngư�i thật sự gần gũi với ngài, làm chứng v� lòng tốt, v� đức ái thầm lặng của ngài, cũng như v� sự tín thác không ngừng vào Thiên Chúa. Tôi còn nhớ khi còn bé, tôi đến ở cùng ông nội Giuseppe của mình, ông là em út của Giáo hoàng, tôi ở lại cả ban đêm vì bà tôi mất sớm lâu rồi. Ban đêm, ông quỳ trên bàn quỳ kê cạnh giư�ng để cầu nguyện, và khi đến gi� ngủ, ông thư�ng kể cho tôi nghe chuyện ngư�i anh Giáo hoàng, v� th�i gian cùng nhau lớn lên, v� những buổi gặp nhau trước và sau khi ngài làm giáo hoàng. Cho đến tận bây gi�, cha tôi vẫn không ngừng kể lại rất nhi�u chuyện v� ngư�i bác, �ức ông rồi Hồng y của mình. Cha tôi đến thăm ngài nhi�u lần trong th�i gian ngài làm việc ở Venice, vì th�i đó ông đang làm lính ở Tiểu đoàn thánh Máccô, đặc biệt ông hay đến thăm ngài vào buổi tối. Cả hai ăn cơm tối với nhau, cha tôi giúp ngài vài việc vặt. Và cha tôi cũng kể là ông bác Roncalli là một thượng phụ vô cùng đi�m đạm.

Nhưng, còn hơn là các chuyện kể, ngày qua ngày khi tôi nghiên cứu quyển nhật ký «Lữ hành Tâm  hồn» và các quyển sổ ghi chú hàng ngày của ngài, tôi nhận ra và lần theo rất dễ ước nguyện nên thánh của ngài. Xét đủ m�i mặt, tôi luôn nghe ngư�i ta nói v� ngài là một ngư�i đích thực, một «Giáo hoàng bằng xương bằng thịt» theo l�i của Mazzolari, và tôi cũng muốn ngư�i ta nhớ v� ngài như thế. Thực sự, tôi nghĩ thần thoại hóa, hay ‘th� phượng hóa’ thì không tốt cho bất kỳ giáo hoàng nào. Theo tôi, cũng như m�i ngư�i khác, Gioan XXIII cũng có những bất toàn và những sai lầm. Chắc chắn lòng chân tín, tính đơn sơ, cũng như đức dũng cảm của ngài, đã đánh động cả thế giới mà ngày hôm nay h� đang chuẩn bị nâng ngài lên bậc hiển thánh. Mặt khác, nhà thơ Ungaretti có viết v� ngài, «Ngài đã làm cho thấy rõ nét thánh thiện này, vừa có tính cách riêng vừa có tính cách chung».

Theo ông, thì ông bác vĩ đại của ông có hình dung mình có ngày được phong lên bậc hiển thánh không?

Bản thân ngài, khi còn là linh mục trẻ ở Bergamo, đã viết, ngài muốn đi tìm trong các đức hạnh của các thánh «cái thực chất chứ không phải các chuyện phụ», và ngài đã ghi chú lại những câu như «bằng m�i giá phải trở nên thánh, nó phải là mối bận tâm liên tục của tôi: nhưng là một mối bận tâm thanh thản và bình lặng, không nặng n� và hung bạo.» Nói cách khác, đó là mối bận tâm của một ngư�i luôn sống «với Thiên Chúa và với những sự của Thiên Chúa», cũng như gắn chặt tr�n vẹn với L�i Chúa. �ó là mối bận tâm của một Giáo hoàng, ngư�i mà một ngày n� khi suy niệm một đoạn trong sách Phụng vụ gi� kinh nói v� thánh giáo hoàng Eugene (là ngư�i ‘nhân từ, hi�n lành và dễ bảo, nhưng điểm chính yếu nhất làm nên đ�i sống thánh thiện của ngài’), đã viết: «không tốt sao nếu ít nhất làm được như vậy?».

Tại sao tiến trình phong thánh cho giáo hoàng Gioan XXIII quá chậm, và rồi bất ng� lại được xác nhận mà không cần ch� đợi một phép lạ thứ hai xảy ra?

�úng là với �ức Gioan XXIII thì không cần đến phép lạ thứ hai. Tuy nhiên, hồng y Angelo Amato, trưởng Ban Phong thánh đã nói cách đây không lâu, việc phong thánh không do đặc ân, miễn trừ hay rút ngắn giai đoạn, nhưng thật ra �ức Phanxicô muốn rút ngắn th�i gian để cho toàn thể Giáo hội có dịp tr�ng đại mừng lễ phong thánh của hai Thánh Giáo hoàng. Gioan XXIII, ngư�i khởi xướng Công đồng Vatican II, và Gioan Phaolô II, ngư�i thực hiện chất men mục vụ, linh đạo, và giáo lý cho Công đồng này. � của giáo hoàng Phanxicô rất rõ ràng. Việc thay đổi tiến trình phong thánh đã có từ th�i giáo hoàng Wojtyla khi ngài phong chân phước cho �ức Piô IX và �ức Gioan XXIII vào năm 2000 rồi. Chắc chắn, hai �ức giáo hoàng khác nhau v� cá tính, cũng như v� bối cảnh lịch sử. Nhưng nếu chúng ta nhìn rõ vào các chủ đ� như Công đồng hay hòa bình, thì sẽ thấy ngay điểm chung của h�, tôi chỉ đưa ra đây hai ví dụ thôi…. Thực sự cả hai là những ngư�i mang một tr�ng trách lớn lao, trên tư cách cá nhân cũng như hoàn vũ, đã làm thay đổi lịch sử.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn