Angelo Roncalli không những nổi tiếng là Giáo hoà ng «tốt là nh» mà còn nổi tiếng vì những lá»i tốt là nh cá»§a ngà i. Ngà i có óc khôi hà i, những lá»i tốt là nh cá»§a ngà i đã nhanh chóng bay ra khá»i bốn bức tưá»ng Vatican để lan ra khắp thế giá»›i và trở thà nh những lá»i nổi tiếng. Khi còn là Thượng phụ ở Venise, ngà i đã van xin, «Xin các con đừng lặp lại các lá»i thiếu cẩn tháºn cá»§a cha!».
Chỉ còn và i ngà y nữa là ngà y phong thánh, hãng Thông tấn Catholic News Service Mỹ có má»™t danh sách mưá»i câu nói đùa có tÃnh tá»± trà o cá»§a ngà i, vá» nguồn gốc đơn sÆ¡ nông dân, vá» tÃnh khôi hà i cù không cưá»i cá»§a ngưá»i Ã.
- Trong má»™t lần Ä‘i thăm bệnh viện, Äức Gioan XXIII há»i má»™t em bé sau nà y em muốn là m gì. Chú bé trả lá»i: «Con sẽ là m cảnh sát hoặc giáo hoà ng!». «Nếu cha là con, cha sẽ chá»n nghá» cảnh sát vì ai cÅ©ng có thể là m giáo hoà ng, con nhìn cha nè!»
- «Tôi thưá»ng hay thức dáºy ná»a đêm và bắt đầu suy nghÄ© đến những vấn đỠnghiêm trá»ng trên thế giá»›i, tôi nghÄ© mình phải nói những chuyện nà y vá»›i giáo hoà ng. Và ngà y hôm sau khi thức dáºy, tôi nhá»› ra giáo hoà ng là tôi».
- Trả lá»i câu há»i cá»§a má»™t ký giả: «Có bao nhiêu ngưá»i là m việc ở Vatican?», ngà i trả lá»i: «Gần má»™t nữa!».
- Khi má»™t hồng y than phiá»n vá» việc tăng lương không đồng Ä‘á»u ở Vatican, má»™t nhân viên tiếp khách lương lại cao hÆ¡n hồng y, Äức giáo hoà ng trả lá»i: «Äúng rồi, nhân viên nà y có mưá»i đứa con phải nuôi; tôi hy vá»ng hồng y không ở trong trưá»ng hợp nà y».
- Má»™t buổi chiá»u ná», Äức Gioan XXIII đến thăm má»™t ngưá»i bạn ở Bệnh viện Chúa Thánh Thần, gần Vatican, nữ tu đón ngà i tá»± giá»›i thiệu: «Trá»ng kÃnh Äức Thánh Cha, con là mẹ bá» trên cá»§a Chúa Thánh Thần». Và ngà i trả lá»i: «Con tháºt may mắn! Con có chức vụ tháºt cao cả! Cha, cha chỉ là tôi tá»› phục vụ cho Chúa».
- Má»™t Ãt lâu sau khi được bầu chá»n, Äức Gioan XXIII Ä‘i dạo ở đưá»ng phố Rôma. Má»™t bà đi gần ngà i nói vá»›i bà bạn: «Lạy Chúa tôi, nhìn xem ngà i máºp chưa kìa!» Nghe như váºy, ngà i quay lại nói: «Thưa bà , tôi mong bà hiểu cho, máºt nghị không phải là nÆ¡i thi sắc đẹp».
- Äức Gioan XXIII: «Có ba cách để tá»± há»§y mình: đà n bà , đánh bà i và là m nghá» nông. Cha tôi lá»±a chá»n cái chán nhất».
- Khi còn là m Thượng phụ ở Venise, ngà i nói vá»›i má»™t ông nhà già u ở đó: «Ông và tôi có má»™t Ä‘iểm chung là tiá»n bạc. Ông có nhiá»u và tôi không có gì hết. Cái khác biệt là tôi không lo».
- Má»™t ký giả há»i ngà i khi ngà i còn là m Thượng phụ ở Venise rằng ngà i sẽ thÃch là m nghá» gì nếu ngà i không Ä‘i tu: «Ký giả». Rồi ngà i cưá»i: «Ông xem đó, nếu bây giá» tôi há»i ông thÃch là m gì nếu ông không là m ký giả, ông có dám nói là m Thượng phụ không?»
- Má»™t vị có trách nhiệm ở Vatican nói, «dứt khoát không thể tổ chức Công Äồng II và o năm 1963 được. «Tốt, Äức Gioan XXIII trả lá»i, nếu không tổ chức được và o năm 1963 thì tổ chức và o năm 1962». Và ngà i đã là m tháºt!Giuse
Äức thánh thiện cá»§a Giáo hoà ng Gioan XXIII
Marco Roncalli: Tôi sẽ kể vỠông bác thánh của tôi.
Roma, 23-4-2014, (Zenit.org) Salvatore Cernuzio
Marco Roncalli, ngưá»i cháu há» lá»—i lạc cá»§a Giáo hoà ng Gioan XXIII, má»™t trong những ngưá»i viết tiểu sá» xuất sắc nhất vỠ«Äức Giáo hoà ng tốt là nh», ông kể các ký ức gia đình, những chứng thá»±c và kiến thức cá»§a 30 năm nghiên cứu vỠông bác vÄ© đại cá»§a mình, ngưá»i sẽ được phong thánh ngà y 27 tháng 4 nà y.
Marco Roncalli chỉ là má»™t đứa bé khi đức thánh thiện cá»§a Angelo Giuseppe, giáo hoà ng Gioan XXIII tương lai, ông bác cá»§a mình đã lan tá»a ra ai cÅ©ng biết. Äức thánh thiện nà y như hương thÆ¡m đã ghi sâu Ä‘áºm và o lòng và định hình cho cả cuá»™c Ä‘á»i cá»§a ông. Vì thế, sau khi tốt nghiệp, ông quyết định cống hiến Ä‘á»i mình, nghÄ©a là suốt 30 năm qua, ông say mê nghiên cứu nhân cách vÄ© đại cá»§a vị giáo hoà ng cách mạng nà y, ngưá»i sẽ được phong thánh và o ngà y 27 tháng 4 sắp tá»›i cùng vá»›i giáo hoà ng Gioan Phaolô II. Äến ngà y nay, Marco là má»™t trong những ngưá»i cháu xuất sắc nhất cá»§a Äức Gioan XXIII, là chá»§ tịch Tổ chức Giáo hoà ng Gioan XXIII, là má»™t trong những chuyên gia giá»i nhất vỠ«Giáo hoà ng Tốt là nh», ông được hồng y Loris Capovilla, thư ký riêng cá»§a giáo hoà ng Roncalli và cÅ©ng là ngưá»i thân cáºn nhất vá»›i ngà i há»— trợ để hoà n thà nh những nghiên cứu dà i kỳ, đã được xuất bản và dịch ra nhiá»u ngoại ngữ. Quyển gần nhất, “Giáo hoà ng Gioan, Báºc thánh†được nhà xuất bản San Paolo, à phát hà nh. Quyển sách đã được dịch ra nhiá»u thứ tiếng như Pháp, Tây Ban Nha, Äức, và Ba Lan.
Sau đây là bản dịch bà i phá»ng vấn cá»§a Zenit vá»›i ông Marco Roncalli.Â
Zenit: Việc có một vị thánh trong gia đình có ý nghĩa thế nà o với ông và với gia đình ông?
Marco Roncalli: Äây là giây phút niá»m vui được chia sẻ vá»›i gia đình, vá»›i giáo xứ, vá»›i giáo pháºn và vá»›i tất cả má»i ngưá»i … Tôi có thể nháºn thấy, hay đúng ra là nên nháºn thấy, đó là lá»i kêu gá»i phải có trách nhiệm hÆ¡n. Tuy nhiên, sá»± tháºt là nó không ở trong phạm vi cá»§a tôi hay cá»§a gia đình tôi. Theo Xavier Leon-Dufour, má»™t tu sÄ© Dòng Tên cao cả, thánh, tiên quyết phải là lá»i kêu gá»i, lá»i chất vấn: «Äối vá»›i ngưá»i mà tầm nhìn cá»§a há» không dừng lại nÆ¡i con ngưá»i hay nÆ¡i má»™t anh hùng, thì thánh là trở nên lá»i cá»§a Thiên Chúa. Há» là thà nh quả cá»§a Thiên Chúa. Từ địa cầu nà y, Thiên Chúa đã thà nh công khi Ngà i nhà o nặn nên má»™t hữu thể mà nÆ¡i há», ân sá»§ng đã cao hẳn hÆ¡n sức mạnh cá»§a tá»± nhiên…†Tôi nghÄ© câu nà y có thể áp dụng rất đúng và o trưá»ng hợp cá»§a Giáo hoà ng Gioan XXIII.Â
Äức Giáo hoà ng Tốt Là nh, má»›i đầu là má»™t giáo hoà ng chuyển tiếp, rồi là nhà cách mạng, ngưá»i mở rá»™ng cánh cá»a Giáo há»™i bằng Công đồng Vatican II, và giỠđây là Thánh giáo hoà ng. Bây giá» có còn gì để biết thêm vá» Äức Gioan XXIII nữa không?
Äằng sau vẻ ngoà i đơn giản cá»§a ngà i là má»™t sá»± rất phức tạp. Ngưá»i ta chưa biết đủ vá» văn hóa cá»§a ngà i, vá» kiến thức lịch sá» cá»§a ngà i, ngoà i kiến thức vá» Giáo há»™i. Nhiá»u hà nh vi đại kết cá»§a ngà i vẫn chưa được biết đến. Và ngưá»i ta vẫn chưa biết hết vá» nháºn thức và lòng dÅ©ng cảm khi ngà i khi ngà i đưa ra những quyết định quan trá»ng mà thưá»ng hay bị chỉ trÃch là ngây thÆ¡. Vẫn còn những quãng Ä‘á»i cá»§a ngà i cần được đà o sâu, và dụ thá»i chá»§ng sinh và linh mục. Rồi còn những nghiên cứu thá»i trẻ cá»§a ngà i, như vá» chá»§ nghÄ©a thá»±c tiá»…n Mỹ cần phải được xuất bản, hay má»™t và i trao đổi thư tÃn rất quan trá»ng giữa ngà i vá»›i các đồng bạn, vá»›i hồng y Gustavo Testa chẳng hạn, cÅ©ng như các bà i giảng thá»i Thế chiến I nữa.
Dù váºy, chúng ta cÅ©ng đã có rất nhiá»u nguồn nói vá» ngà i rồi. Äúng váºy, không má»™t giáo hoà ng nà o để lại cho chúng ta má»™t “Lữ hà nh cá»§a Tâm hồnâ€, quyển nháºt ký cả Ä‘á»i như giáo hoà ng Gioan XXIII. Và còn vô số thư từ, bà i giảng, nhiá»u văn bản khác nữa đã được lưu trữ. Tuy váºy, tôi có thể nói khá chắc rằng, việc xuất bản thêm những văn bản chưa được công bố sẽ cho chúng ta cái nhìn trá»n vẹn hÆ¡n vá» má»™t con ngưá»i, má»™t dụ ngôn thánh thiện vá»›i đức tin sắt đá và o Thiên Chúa và má»™t lòng tin tưởng tá»± nhiên và o con ngưá»i.
Không kể những tác phẩm cá»§a ông viết vá» ngưá»i cụ há» vÄ© đại cá»§a mình. Vá» phương diện cá nhân, ông khám phá ra Ä‘iá»u gì vá» ngà i trong các nghiên cứu cá»§a ông? Chẳng hạn, ông vừa xuất bản các trao đổi thư từ giữa Äức Roncalli và Äức Montini (Phaolô VI)…..
Äó là những lá thư nói vỠđức tin và tình bạn mà tôi mong muốn nhấn mạnh nÆ¡i tá»±a đỠphụ thêm cá»§a quyển sách nà y (“A.G. Roncalli e G.B. Montini: Lettere di fede e di amicizia,†ed. Studium). Tuy nhiên, có những thư từ khác tôi đã được Ä‘á»c, và dụ như các thư qua lại vá»›i Schuster hay vá»›i cha Giuseppe De Luca. Chắc chắn, các mức độ có khác nhau, nhưng ngà i, Angelo Roncalli, đúng là má»™t con ngưá»i cá»§a gặp gỡ: vá»›i Thiên Chúa và vá»›i má»i ngưá»i.
Là má»™t sá» gia vá» Giáo há»™i, váºy theo quan Ä‘iểm cá»§a ông, Giáo há»™i Ä‘ang sống trong thá»i Ä‘iểm nà o? Và di sản cá»§a triá»u giáo hoà ng Gioan XXIII để lại là gì?
Theo tôi, chúng ta Ä‘ang sống ở mùa xuân thứ nhì cá»§a Công đồng Vatican II, như thể Chúa cho chúng ta vị giáo hoà ng Ngà i muốn và chúng ta đáng lý phải có… CÅ©ng không thể quên tiá»n đỠcá»§a «sá»± bá» mình» cá»§a Äức Bênêđictô XVI, đã má»™t cách cụ thể cho chúng ta thấy những gì Ä‘ang ở dưới mắt chúng ta: đáp trả cho má»™t nhu cầu cần lòng thương xót, và đó là từ chÃnh yếu cá»§a triá»u giáo hoà ng Phanxicô. Chắc chắn đây là triá»u giáo hoà ng đầy tinh thần mục tá», giống như triá»u giáo hoà ng cá»§a Äức Gioan XXIII, dưá»ng như chuyện nà y đơn giản dá»… thấy hÆ¡n các triá»u giáo hoà ng khác. Nói cho đúng, đây là triá»u giáo hoà ng được trụ bởi má»™t ná»n tảng văn hóa tốt đẹp và vững chắc, vá»›i má»™t kiến thức vá» lịch sá» sâu rá»™ng và vá»›i sá»± gặp gỡ cá»§a rất nhiá»u ngưá»i ở xa Rôma. Và má»™t ná»n văn hóa thiêng liêng mà Äức Phanxicô thấm nhuần sâu Ä‘áºm, cÅ©ng như Äức Gioan XXIII váºy.
Thá»±c sá»± là nhiá»u ngưá»i Ä‘ang so sánh Giáo hoà ng Phanxicô vá»›i Giáo hoà ng Gioan XXIII vá» sá»± giống nhau trong phong cách giao tiếp, cách tiếp cáºn vá»›i má»i ngưá»i, và cả tÃnh nhẹ nhà ng nữa. Ông có thấy mối dây trá»±c tiếp nà o giữa hai giáo hoà ng nà y không?
Äúng, tôi thấy có má»™t liên kết giữa hai vị Giám mục giáo pháºn Rôma, má»™t liên kết khá rõ rà ng. Và đó cÅ©ng là ấn tượng đầu tiên cá»§a tôi đối vá»›i «Bergoglio đáng kinh ngạc» nà y. Cả hai có nhiá»u Ä‘iểm chung là , nét trầm lặng, yêu mến sá»± tháºt và đức ái, lo cho ngưá»i nghèo theo tinh thần cá»§a Dòng Phan Sinh, há» thá»±c sá»± là lương y cá»§a tình thương. Tôi thấy há» cÅ©ng giống nhau trong tinh thần lạc quan cá»§a Kitô giáo, vá»›i má»™t niá»m vui không dứt khi được gặp Chúa và má»i ngưá»i, cả hai Ä‘á»u thấy mình gắn chặt vá»›i Giáo há»™i, Ä‘á»u ân cần chăm sóc cho những nhu cầu thiêng liêng và váºt chất cá»§a má»i ngưá»i, luôn luôn vá»›i má»™t tấm lòng tôn trá»ng sâu sắc.
Gia đình ông và ông có nháºn biết được đức thánh thiện cá»§a Äức Roncalli không?
Tôi đã nghe nói nhiá»u vá» nhân đức cá»§a ngà i. Ở nhà , tôi thưá»ng nghe lá»i kể cá»§a những ngưá»i tháºt sá»± gần gÅ©i vá»›i ngà i, là m chứng vá» lòng tốt, vỠđức ái thầm lặng cá»§a ngà i, cÅ©ng như vá» sá»± tÃn thác không ngừng và o Thiên Chúa. Tôi còn nhá»› khi còn bé, tôi đến ở cùng ông ná»™i Giuseppe cá»§a mình, ông là em út cá»§a Giáo hoà ng, tôi ở lại cả ban đêm vì bà tôi mất sá»›m lâu rồi. Ban đêm, ông quỳ trên bà n quỳ kê cạnh giưá»ng để cầu nguyện, và khi đến giá» ngá»§, ông thưá»ng kể cho tôi nghe chuyện ngưá»i anh Giáo hoà ng, vá» thá»i gian cùng nhau lá»›n lên, vá» những buổi gặp nhau trước và sau khi ngà i là m giáo hoà ng. Cho đến táºn bây giá», cha tôi vẫn không ngừng kể lại rất nhiá»u chuyện vá» ngưá»i bác, Äức ông rồi Hồng y cá»§a mình. Cha tôi đến thăm ngà i nhiá»u lần trong thá»i gian ngà i là m việc ở Venice, vì thá»i đó ông Ä‘ang là m lÃnh ở Tiểu Ä‘oà n thánh Máccô, đặc biệt ông hay đến thăm ngà i và o buổi tối. Cả hai ăn cÆ¡m tối vá»›i nhau, cha tôi giúp ngà i và i việc vặt. Và cha tôi cÅ©ng kể là ông bác Roncalli là má»™t thượng phụ vô cùng Ä‘iá»m đạm.
Nhưng, còn hÆ¡n là các chuyện kể, ngà y qua ngà y khi tôi nghiên cứu quyển nháºt ký «Lữ hà nh Tâm hồn» và các quyển sổ ghi chú hà ng ngà y cá»§a ngà i, tôi nháºn ra và lần theo rất dá»… ước nguyện nên thánh cá»§a ngà i. Xét đủ má»i mặt, tôi luôn nghe ngưá»i ta nói vá» ngà i là má»™t ngưá»i Ä‘Ãch thá»±c, má»™t «Giáo hoà ng bằng xương bằng thịt» theo lá»i cá»§a Mazzolari, và tôi cÅ©ng muốn ngưá»i ta nhá»› vá» ngà i như thế. Thá»±c sá»±, tôi nghÄ© thần thoại hóa, hay ‘thá» phượng hóa’ thì không tốt cho bất kỳ giáo hoà ng nà o. Theo tôi, cÅ©ng như má»i ngưá»i khác, Gioan XXIII cÅ©ng có những bất toà n và những sai lầm. Chắc chắn lòng chân tÃn, tÃnh đơn sÆ¡, cÅ©ng như đức dÅ©ng cảm cá»§a ngà i, đã đánh động cả thế giá»›i mà ngà y hôm nay há» Ä‘ang chuẩn bị nâng ngà i lên báºc hiển thánh. Mặt khác, nhà thÆ¡ Ungaretti có viết vá» ngà i, «Ngà i đã là m cho thấy rõ nét thánh thiện nà y, vừa có tÃnh cách riêng vừa có tÃnh cách chung».
Theo ông, thì ông bác vÄ© đại cá»§a ông có hình dung mình có ngà y được phong lên báºc hiển thánh không?
Bản thân ngà i, khi còn là linh mục trẻ ở Bergamo, đã viết, ngà i muốn Ä‘i tìm trong các đức hạnh cá»§a các thánh «cái thá»±c chất chứ không phải các chuyện phụ», và ngà i đã ghi chú lại những câu như «bằng má»i giá phải trở nên thánh, nó phải là mối báºn tâm liên tục cá»§a tôi: nhưng là má»™t mối báºn tâm thanh thản và bình lặng, không nặng ná» và hung bạo.» Nói cách khác, đó là mối báºn tâm cá»§a má»™t ngưá»i luôn sống «vá»›i Thiên Chúa và vá»›i những sá»± cá»§a Thiên Chúa», cÅ©ng như gắn chặt trá»n vẹn vá»›i Lá»i Chúa. Äó là mối báºn tâm cá»§a má»™t Giáo hoà ng, ngưá»i mà má»™t ngà y ná» khi suy niệm má»™t Ä‘oạn trong sách Phụng vụ giá» kinh nói vá» thánh giáo hoà ng Eugene (là ngưá»i ‘nhân từ, hiá»n là nh và dá»… bảo, nhưng Ä‘iểm chÃnh yếu nhất là m nên Ä‘á»i sống thánh thiện cá»§a ngà i’), đã viết: «không tốt sao nếu Ãt nhất là m được như váºy?».
Tại sao tiến trình phong thánh cho giáo hoà ng Gioan XXIII quá cháºm, và rồi bất ngá» lại được xác nháºn mà không cần chỠđợi má»™t phép lạ thứ hai xảy ra?
Äúng là vá»›i Äức Gioan XXIII thì không cần đến phép lạ thứ hai. Tuy nhiên, hồng y Angelo Amato, trưởng Ban Phong thánh đã nói cách đây không lâu, việc phong thánh không do đặc ân, miá»…n trừ hay rút ngắn giai Ä‘oạn, nhưng tháºt ra Äức Phanxicô muốn rút ngắn thá»i gian để cho toà n thể Giáo há»™i có dịp trá»ng đại mừng lá»… phong thánh cá»§a hai Thánh Giáo hoà ng. Gioan XXIII, ngưá»i khởi xướng Công đồng Vatican II, và Gioan Phaolô II, ngưá»i thá»±c hiện chất men mục vụ, linh đạo, và giáo lý cho Công đồng nà y. à cá»§a giáo hoà ng Phanxicô rất rõ rà ng. Việc thay đổi tiến trình phong thánh đã có từ thá»i giáo hoà ng Wojtyla khi ngà i phong chân phước cho Äức Piô IX và Äức Gioan XXIII và o năm 2000 rồi. Chắc chắn, hai Äức giáo hoà ng khác nhau vá» cá tÃnh, cÅ©ng như vá» bối cảnh lịch sá». Nhưng nếu chúng ta nhìn rõ và o các chá»§ đỠnhư Công đồng hay hòa bình, thì sẽ thấy ngay Ä‘iểm chung cá»§a há», tôi chỉ đưa ra đây hai và dụ thôi…. Thá»±c sá»± cả hai là những ngưá»i mang má»™t trá»ng trách lá»›n lao, trên tư cách cá nhân cÅ©ng như hoà n vÅ©, đã là m thay đổi lịch sá».
J.B. Thái Hòa dịch
Phanxicovn

