TUẦN LỄ CẦU NGUYỆN CHO HIỆP NHẤT KITÔ GI�O

Trong các ngày từ ngày 18 tới 25 tháng giêng là tuần cầu nguyện cho hiệp nhất các kitô hữu với đ� tài “�ược m�i g�i để loan báo cho tất cả m�i ngư�i các kỳ công của Chúa�. Nhân dịp này kính m�i quý vị cùng chúng tôi truy tầm nguồn gốc các vụ ly giáo khiến cho Kitô giáo bị chia rẽ lớn trong dòng lịch sử của mình. Có ba vụ ly giáo trầm tr�ng nhất: trước hết là vụ ly giáo giữa giáo Hội Công Giáo và Giáo Hội Chính Thống năm 1054, rồi vụ ly giáo của Giáo Hội Tin Lành do Martin Luther khởi xướng năm 1517, và vụ ly khai của Anh giáo do vua Henry VIII quyết định năm 1534.

Kitô giáo đã do Chúa Kitô thành lập tại Palestina trong ba năm rong ruổi rao truy�n Tin Mừng, xua trừ quỷ dữ và chữa lành tật bệnh. Chúa Giêsu đã tuyển ch�n �oàn Mư�i Hai Tông �ồ và các môn đệ để các vị cộng tác với Ngài, và truớc khi v� Tr�i Ngài đã truy�n cho các vị “ra đi làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho h� nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, dậy bảo h� tuân giữ m�i đi�u Thầy đã truy�n cho anh em. Và đây Thầy ở cùng anh em m�i ngày cho đến tận thế� (Mt 2819-20). Sau khi nhận được Chúa Thánh Thần trong ngày lễ Ngũ Tuần, các vị bắt đầu thi hành sứ mệnh này, như kể trong chương 2 sách Tông �ồ Công Vụ. Từ đó Kitô giáo bắt đầu lan nhanh, không chỉ trong đất Palestina, nhưng cả trong nhi�u vùng khác nữa bên Tiểu �, và lan sang cả Roma thủ đô của đế quốc.

Năm 313 sau khi hoàng đế Costantino ký sắc lệnh Milano hủy b� bắt đạo, Kitô giáo bắt đầu phát triển mạnh và nhanh hơn. Năm 330 hoàng đế Costantino xây thành phố mang tên mình là Costantinopoli và tuyên bố nó là thủ đô thứ hai của đế quốc với tước hiệu là “Roma mới�. Năm 395 sau khi hoàng đế Teodosio qua đ�i, đế quốc Roma bị chia thành hai mi�n �ông và Tây. Nhưng ngay trong các năm cuối cùng của �ế quốc, quy�n bính chính trị, văn hóa và tôn giáo bắt đầu ngày càng di chuyển sang phiá �ông. Thế rồi khi �ế quốc bên Tây sụp đổ năm 476, �ế quốc bên �ông và đặc biệt là Costantinopoli ngày càng chiếm địa vị quan tr�ng. Sự chia rẽ cũng ngày càng gia tăng, vì bên Tây nói tiếng Latinh, trong khi bên �ông nói tiếng Hy lạp. Tất cả các yếu tố này khiến nảy sinh ra 8 cuộc ly khai trong 8 thế kỷ giữa Roma và Costantinopoli.

Thật ra, ngay trong các thế kỷ đầu đã xảy ra các chia rẽ giữa các kitô hữu. Năm 451 sau Công �ồng Chung Calcedonia đã xảy ra sự chia rẽ đầu tiên, bởi vì vài Giáo Hội �ông Phương không chấp nhận các kết luận của Công �ồng này. Thế là nảy sinh ra các Giáo Hội �ông Phương Cổ gồm Giáo Hội Sirô chính thống Siria, Giáo Hội Assirrô hay Caldea bên Ba Tư, tức Iran ngày nay, Giáo Hội Sirô chính thống bên Ấn �ộ, Giáo Hội Armeni bên Armenia, Giáo Hội Copte bên Ai Cập và Giáo Hội Etiopi bên Etiopia.

Năm 691-692 Giáo Hội Bisantin cử hành Công �ồng Trullano đưa ra 102 khoản luật và thực hiện một cuộc cải cách, nhưng không được Giáo Hội Tây Phương chấp nhận. Lễ Giáng Sinh năm 800 khi hoàng đế Carlomagno, vua ngư�i Franc bên Pháp từ năm 768 và vua ngư�i Longobardi bên Italia từ năm 774, được �ức Giáo Hoàng Leo III đội tri�u thiên đăng quang hoàng đế của �ế Quốc Thánh Roma trong đ�n th� thánh Phêrô, thì �ông Phương mất dần quy�n tối thượng bênh vực Kitô giáo của mình, và như�ng chỗ cho Tây Phương. Vào khoảng năm 1.000 các hiểu lầm ngày càng trở nên sâu đậm, đến độ �GH Leo X đã phải gửi một phái đoàn sang Costantinopoli để tái lập các liên lạc giữa Giáo Hội Roma và Giáo Hội �ông Phương. Phái đoàn Roma do �HY Umberto da Silva Candida hướng dẫn. Nhưng trong thực tế cuộc gặp gỡ giữa các sứ bộ của �ức Giáo Hoàng và �ức Thượng Phụ Costantinopoli Michele Cerulario, đã có các hiệu quả trái nghịch dẫn đưa tới thất bại.

Ngày 16 tháng 7 năm 1054 hai phái đoàn Roma và Costanttinopoli ra vạ tuyệt thông cho nhau. Thế là xảy ra cuộc chia rẽ lớn nhất trong lịch sử của Kitô giáo. Kể từ đó Kitô giáo chia thành hai nhánh: Giáo Hội Công Giáo, tức đại đồng, bên Tây Phương và Giáo Hội Chính Thống, tức trung thành với giáo lý đích thật, bên �ông Phương.

Có hai lý do chính dẫn tới sự chia rẽ này: thứ nhất là vấn đ� “Quy�n tối thượng của �ức Giáo Hoàng� và thứ hai là từ “Filioque� thêm vào Kinh Tin Kính Niceno-Costantinopoli. Trong hai Công �ồng Chung Nicea năm 325 và Costantinopoli năm 381 Giáo Hội đã đưa công thức Kinh Tin Kinh. Công �ồng Chung thứ ba nhóm tại Êphêxô đã thiết định rằng Kinh Tin Kính không thể được thay đổi nữa. Tại Toledo bên Tây Ban Nha, tức bên Tây Phương, vào năm 587 các kitô hữu đã thêm vào từ “Filioque� để ám chỉ rằng Chúa Thánh Thần bởi �ức Chúa Cha và �ức Chúa Con mà ra, và được phụng th� và tôn vinh cùng với �ức Chúa Cha và �ức Chúa Con. Mục đích của việc thêm vào này là để chống lại lạc thuyết của Ario là đan sĩ, Giám Mục và thần h�c gia, sống giữa các năm 256-336, cho rằng bản tính thiên chúa của Chúa Con thấp hơn bản tính thiên Chúa của Thiên Chúa Cha, và vì thế đã có một th�i trong đó Ngôi L�i của Thiên Chúa đã không hiện hữu, và vì vậy đã được tạo dựng sau đó. Chỉ vào năm 1014 từ này mới được dùng trong Kinh Tin Kính và chỉ vào năm 1274 trong Công �ồng Lyon nó mới được chính thức đưa vào trong Kinh Tin Kính.

Liên quan tới “quy�n tối thượng của �ức Giáo Hoàng, ngư�i kế vị Thánh Phêrô, các văn bản phúc âm cho thấy rõ ràng tông đồ Phêrô đã có một vai trò hàng đầu so với mư�i một tông đồ khác. Sau khi Chúa Giêsu v� Tr�i các tông đồ đã hướng tới Phêrô để có một hướng dẫn trong vài th�i điểm quan tr�ng.

Trước khi qua đ�i các tông đồ đã ch�n các ngư�i kế vị là các Giám Mục. Trong tất cả các Giám Mục, ngư�i kế vị tông đồ Phêrô đã tiếp tục có quy�n bính cao hơn và được g�i là Giáo Hoàng để phân biệt với các Giám Mục khác. Như thế Giáo Hoàng là thủ lãnh của Giáo Hội, vì là ngư�i kế vị tông đồ Phêrô. �ối với các kitô hữu đông phương trong th�i gian trước khi xảy ra vụ ly khai lớn, �ức Giáo Hoàng đã không được coi là đầu của toàn thể Giáo Hội, kể cả Giáo Hội �ông Phương. �ối với h�, nếu phải có một vị lãnh đạo, thì vị đó phải là �ức Thượng Phụ của thành phố quan tr�ng nhất, nơi hoàng đế sinh sống, tức là �ức Thượng Phụ Costantinopoli. Vì thế h� cho việc �ức Giáo Hoàng đòi có quy�n trên 4 toà Thượng Phụ khác là không đúng.

Tưởng cũng nên ghi nhận rằng vào th�i hai Giáo Hội �ông Tây ra vạ tuyệt thông cho nhau, �GH Leo III đã qua đ�i, quy�n bính của �HY Umberto, đặc sứ của �GH cũng suy giảm, và vì thế đã không thể ra vạ tuyệt thông cho �ức Thượng Phụ Cerulario. Hơn nữa đã không có Công �ồng Chung nào đã ra vạ tuyệt thông cho Giáo Hội kia. Nhi�u Giáo Hội �ông Phương khẳng định rằng h� vẫn hiệp thông với Giáo Hội Tây Phương, mặc dù các Giáo Hội này không là thành phần của Giáo Hội Chính Thống. Các biến cố tiếp theo như các các cuộc thập tự chinh lại càng làm cho �ông và Tây xa nhau hơn nữa. �ặc biệt cuộc thập tự chinh năm 1204 đã gia tăng sự chia rẽ này giữa hai bên, vì các binh sĩ thập tự quân công giáo đã đánh chiếm thành Costantinopoli, cướp bóc và tàn sát các kitô hữu chính thống. Sau cùng biến cố Costantinopoli rơi vào tay quân hồi Ottoman Thổ Nhĩ Kỳ năm 1453 đã không cho phép các cuộc tiếp cận giữa Roma và Costantinopoli, nghĩa là giữa các tín hữu công giáo và các tín hữu chính thống. Vì thế bắt đầu từ thế kỷ XV hai Giáo Hội ngày càng xa r�i nhau hơn.

Thế rồi từ năm 1917 trở đi, và nói chung từ năm 1944, chế độ cộng sản Liên Xô đã khiến cho các Giáo Hội chính thống của Nga và của vùng Tây Âu châu phải sống dưới sự kìm kẹp và bị đi�u kiện hóa trầm tr�ng. Sự kiện này xem ra đã khiến cho ngư�i ra nghĩ rằng đông phương đã trở thành vô thần, và đã khiến cho Giáo Hội Công Giáo coi đông phương là đất truy�n giáo, đến độ năm 1992 các Thượng Phụ nhóm h�p tại Costantinopoli đã phản đối chống lại các hoạt động truy�n giáo, cho rằng Giáo Hội Công Giáo tìm chiêu dụ tín đồ gây thiệt hại cho lộ trình hoà giải các kitô hữu đông phương và các kitô hữu tây phương.

Sự kiện đó là cho tới nay Giáo Hội Tây Phương và Giáo Hội �ông Phương vẫn còn chia rẽ và mỗi Giáo Hội tự định nghĩa là “Giáo Hội duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truy�n�. �i�u này gợi ý rằng với cuộc Ly giáo chính phía bên kia đã b� Giáo Hội đích thật. Do đó các tín hữu công giáo g�i cuộc Ly giáo là “Cuộc ly giáo lớn của �ông Phương�, trong khi các tín hữu chính thống thì nói đó là “Cuộc Ly giáo của ngư�i Latinh�.

Sau đây là các nét chính yếu diễn tả bản chất của Giáo Hội Công Giáo: Các điểm quy chiếu của Giáo Hội là Thánh Kinh, Truy�n Thống, trung thành với các lễ nghi, việc tôn kính �ức Maria và các Thánh, và Huấn quy�n của �ức Giáo Hoàng diễn tả quy�n tối thượng của thánh Phêrô, quy�n giáo huấn của các Giám Mục và các linh mục. Giáo Hội có các cộng đoàn tu sĩ, các đan sĩ và giáo dân nam nữ. Hàng giáo sĩ và tu sĩ sống độc thân. Có Bẩy bí tích: Rửa Tội, Thánh Thể, Thêm Sức, Giải Tội hay Hoà Giải, Truy�n chức thánh, Hôn Phối và Xức dầu bệnh nhân. Tín hữu công giáo tin và sùng kính �ức Maria như là Mẹ Thiên Chúa. Lễ nghi phụng vụ là Thánh Lễ ngày thư�ng và lễ tr�ng. Tham dự lễ tr�ng là đi�u luật, quy chiếu Mư�i �i�u Răn dậy thánh hóa các ngày lễ. Trong Thánh lễ việc thánh hóa hay truy�n Phép bánh và rượu được cử hành trước tín hữu, và bánh thánh là bánh không men. Phụng vụ được tất cả m�i tín hữu tham dự tích cực. Các nhà th� có nhi�u ảnh tuợng và hình vẽ diễn tả các chuyện Thánh Kinh, �ức Mẹ và các Thánh.

Và sau đây là các đặc thái của Giáo Hội Chính Thống. Các điểm quy chiếu của Giáo Hội là Thánh Kinh, Truy�n Thống, trung thành với các lễ nghi, việc tôn kính �ức Maria và các Thánh. Thánh công đồng quy tụ các Thượng phụ và các Giám Mục. Các linh mục có quy�n lập gia đình, nhưng không được làm Giám Mục. Các linh mục nào muốn làm Giám Mục phải sống độc thân. Các cộng đoàn đan sĩ rất đông đảo và quan tr�ng, các vị không được lập gia đình. Giáo Hội Chính Thống cũng có 7 bí tích như Giáo Hội Công Giáo. Tín hữu cũng tin và sùng kính �ức Maria như Mẹ Thiên Chúa. Thánh lễ chỉ được cử hành ngày Chúa Nhật và không có luật buộc tham dự. Lễ nghi thánh thể rất dài và phức tạp. Trong thánh lễ việc truy�n phép được thực thi sau một bức màn, giống như các tư tế do thái khi h� cầu nguyện trước Hòm Bia Giao Ước. Bánh dùng là bánh có men thư�ng. Các nhà th� chính thống có các ảnh Icone vẽ trên gỗ.

Như thế đâu là những khác biệt chính giữa Giáo Hội Công Giáo và Giáo Hội Chính Thống?.

Liên quan tới quy�n tối thượng của �ức Giáo Hoàng, Giáo Hội Công Giáo dựa trên việc kế vị thánh Phêrô và tin vào quy�n này của ngư�i kế vị thánh nhân. Giáo Hội Chính thông không chấp nhận sự kiện này. Mỗi Giáo Hội Chính Thống tự quản trị mình. Liên quan tới quy�n không thể sai lầm của �ức Giáo Hoàng Giáo Hội Công Giáo chấp nhận khi �GH tuyên bố các tín đi�u. Giáo Hội Chính thống không chấp nhận quy�n này. Liên quan tới từ “Filioque� Giáo Hội Công Giáo đã thêm vào Kinh Tin Kính trong Công �ồng Toledo năm 587. Trong Kinh Tin Kính cùa Giáo Hội Chính Thống không có từ “Filioque�. Ngôn ngữ sử dụng trong phụng vụ của Giáo Hội Công Giáo là tiếng Latinh hay các tiếng bản xứ. Giáo Hội Chính Thống dùng tiếng Hy Lạp trong phụng vụ.

Trong Giáo Hội Công Giáo hàng giáo sĩ bắt buộc phải sống độc thân. Trong Giáo Hội Chính Thống các linh mục được quy�n lập gia đình, ngoại trừ các Giám Mục và các đan sĩ phải sống độc thân. Giáo Hội Công Giáo không chập nhận ly dị. Giáo Hội Chính Thống chấp nhận ly dị. Các linh mục công giáo có thể để râu, các linh mục chính thống thư�ng để râu dài. Trong các nhà th� công giáo có các tượng ảnh thánh và hình vẽ, trong các nhà th� chính thống chỉ có các icone, tức các hình vẽ trên gỗ là các cửa sổ mở lên tr�i. Giáo Hội Công Giáo có tín đi�u �ức Maria vô nhiễm nguyên tội và �ức Mẹ hồn xác lên Tr�i, Giáo Hội Chính Thống không chấp nhận hai tín di�u này. Giáo Hội Công Giáo thừa nhận có Luyện ngục, Giáo Hội Chính Thống không thừa nhận Luyện ngục. Giáo Hội Công Giáo có tất cả 21 Công �ồng. Giáo Hội Chính Thống chỉ có 7 Công �ồng đầu tiên. Giáo Hội Công Giáo cử hành Thánh Thể với bánh không men, Giáo Hội Chính Thống cử hành Thánh Thể với bánh mì, tức bánh có men.

Tưởng cũng nên ghi nhận rằng ngay từ trước vụ ly khai năm 1054 các Giáo Hội �ông Phương đã không thừa nhận quy�n tối thượng của �ức Giáo Hoàng, ngư�i kế vị thánh Phêrô, từ “Filioque� trong Kinh Tin Kính, Luyện ngục trong giáo lý và bánh không men trong việc cử hành Thánh Lễ.

Mỗi giáo hội chính thống tự quản gồm Công Nghị các Giám Mục do một thượng phụ lãnh đạo của một Giáo Hội quan tr�ng chủ sự. Các Giáo Hội Chính Thống chính gồm Giáo Hội Chính Thống Costantinopoli với �ức Thượng Phụ là thủ lãnh danh dự của Chính Thống giáo toàn thế giới, Giáo Hội Chính Thống Alesandira, Hy lạp, Rumania, Serbia, Nga và Bulgaria.
—————————
Linh Tiến Khải
Nguồn: R. Vatican