V� Nhân �ức và Tội Lỗi

Linh mục Ron Rolheiser, OMI

Có một câu châm ngôn nói rằng: Không gì cho ta cảm giác tốt đẹp hơn nhân đức. �ây là chân lý sâu sắc, nhưng còn một khía cạnh ẩn giấu nữa. Khi làm việc tốt, chúng ta thấy bản thân mình tốt đẹp. Nhân đức thực sự là phần thưởng cho chính nó rồi, và như thế là tốt. Nhưng cảm giác mình công chính có thể sớm biến thành cảm giác tự đại. Không gì cho ta cảm giác tốt đẹp hơn nhân đức, nhưng sự tự đại có vẻ cũng cho ta cảm giác tốt đẹp nữa.

Chúng ta thấy đi�u này được biểu lộ rõ trong dụ ngôn của Chúa Giêsu v� ngư�i thu thuế và ngư�i Pharisiêu. Ngư�i Pharisiêu thực hành nhân đức, ông hành động đúng theo những đi�u được dạy, nhưng trong ông không có khiêm nhượng, cũng không thấy cần Thiên Chúa và lòng thương xót, mà chỉ có thái độ tự đại và xét đoán ngư�i khác. Tất cả chúng ta cũng thế, cũng dễ trở thành ngư�i Pharisiêu này. Mỗi khi thấy ngư�i khác đang phải đấu tranh để sống đẹp, chúng ta nói: Nh� ơn Chúa tôi mới được thế này. Thái độ có vẻ khiêm nhượng đó có thể mang hai ý nghĩa rất khác nhau. Nó có thể là một l�i tạ ơn chân thành vì đã được những ơn mình không xứng đáng, hoặc có thể dễ dàng là một thái độ tự đại v� sự vượt trội của mình so với ngư�i khác.

Những ngòi bút thiêng liêng kinh điển như Gioan Thánh Giá, khi nói v� những thử thách chúng ta gặp phải trên con đư�ng môn đệ, đã nói v� một thứ g�i là: Lỗi của những ngư�i nằm ngoài hoán cải ban đầu. � nghĩa của câu này là: Chúng ta không bao gi� thoát được cuộc đấu tranh với tội lỗi. Khi chúng ta trưởng thành, thì tội lỗi càng tinh vi hơn. Ví dụ như, trước khi trưởng thành, chúng ta xác định được bảy mối tội đầu, và chúng thể hiện nơi chúng ta một cách nguyên sơ và rõ ràng. Chúng ta thấy đi�u này nơi trẻ con, thanh thiếu niên. Với h�, kiêu ngạo rõ ràng là kiêu ngạo, ghen tỵ rõ ràng là ghen tỵ, ích kỷ rõ ràng là ích kỷ, tham lam rõ ràng là tham lam, và nóng giận rõ ràng là nóng giận. Chẳng có gì tinh vi hay ẩn giấu cả, cái lỗi nằm rành rành ra đó.

Nhưng khi chúng ta vượt qua được dạng nguyên sơ của những tội này, thì chúng lại đội những lốt khác tinh vi hơn trong cuộc đ�i chúng ta. Vì thế, chẳng hạn như, khi chúng ta khiêm nhượng, thì chúng ta lại trở nên kiêu ngạo và tự đại vì sự khiêm nhượng của mình. Và tôi thấy từ chính kinh nghiệm của mình rằng: Không một ai thiển cận và xét đoán hơn một ngư�i mới trở lại đạo hay một ngư�i mang ng�n lửa nhiệt thành ban đầu.

Tội có những phức tạp của nó.  Một số khái niệm ngây thơ của chúng ta v� tội và sự khiêm nhượng cũng cần được xem xét lại. Ví dụ như, chúng ta thư�ng nuôi một khái niệm lãng mạn hóa rằng, ngư�i có tội thì khiêm nhượng, nhận thức mình cần được tha thứ, và mở lòng ra với Chúa. Và chúng ta có thể thấy đi�u này trong Phúc âm. Khi Chúa Giêsu rao giảng, những ngư�i Pharisiêu đương cự với Chúa và thông điệp của Chúa, còn những ngư�i thu thuế và gái điếm lại mở lòng hơn với Ngài. Vậy từ đó chúng ta có thể đặt một câu h�i: Có phải tội lỗi còn khiến chúng ta nhận ra mình cần Chúa hơn cả nhân đức nữa?

�úng, khi tội đó thành thật, khiêm nhượng, biết thú nhận và sám hối, hoặc là khi hành động sai trái của chúng ta bắt nguồn từ việc bị tổn thương, bị lợi dụng.  Không phải m�i tội lỗi đ�u như nhau. Có tội ngay thẳng và tội bất lương.

Là con ngư�i, chúng ta yếu đuối và thiếu sức mạnh để luôn luôn làm theo những gì tốt đẹp nhất trong con ngư�i mình. �ôi khi chúng ta chịu thua cám dỗ và yếu đuối. �ể giải thích v� việc chúng ta phạm tội, chỉ cần nói đi�u này thôi. Chúng ta là con ngư�i! Và đôi khi, ngư�i ta rơi vào tình trạng tội lỗi vốn không thật sự do tay h� gây ra. H� bị lợi dụng, bị bắt sống trong hoàn cảnh tội lỗi không do h� ch�n lựa, h� là nạn nhân của nạn buôn ngư�i, là nạn nhân của hoàn cảnh bất công trong xã hội hay gia đình, hoặc h� bị tổn thương quá nặng. Trong những hoàn cảnh đó, một hành động sai lầm, là vấn đ� sống còn chứ không phải vấn đ� ch�n lựa tự do. Một bà đã giải thích cho tôi rằng: “Tôi đơn giản là một con chó, cắn để kh�i bị cắn thôi.� Trong những trư�ng hợp này, thư�ng thì dưới lớp v� chai đá có một tâm hồn vẫn ngây thơ vô tội biết mình cần lòng thương xót Chúa. Có tội ngay thẳng.

Và có tội không ngay thẳng, là thứ tội biện luận, luôn chìm trong kiêu ngạo nên không thể thú nhận mình tội lỗi. Kết quả là, nó trở thành một tâm hồn đầy xét đoán, cay đắng, và chai đá. Khi tội biện luận, thì sự cay đắng tiếp vào, kéo theo sự ghét b� với nhân đức mà nó đã không giữ được.  Khi chúng ta biện luận, thì bản năng luân lý của chúng ta không bị lừa phỉnh đâu. Nó phản ứng lại và trừng phạt bằng cách khiến chúng ta ghét b� mình. Và khi ai đó ghét b� mình, thì sự căm ghét đó sẽ lớn lên và trở thành ghét b� ngư�i khác, và nhất là ghét b� nhân đức mà mình đã không giữ được. Ví dụ như, không phải ngẫu nhiên mà rất nhi�u ngư�i ngoại tình thư�ng cay độc vô cùng khi nói đến đức khiết tịnh.

Thấy mình yếu đuối và tội lỗi, có thể khiến chúng ta cúi mình khiêm nhượng, và mở lòng chúng ta đón nhận lòng thương xót Chúa. Nhưng nó cũng có thể biến tâm hồn chúng ta chai đá, cay đắng và xét đoán. Không phải m�i ngư�i có tội đ�u cầu nguyện như ngư�i thu thuế trong Phúc âm.

Nhân đức khiến chúng ta biết ơn. Tội lỗi khiến chúng ta khiêm nhượng.

�úng là thế. Nhưng không phải lúc nào cũng thế.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch

Phanxicovn