Yves Coppens: “Con ngư�i, ngay khi nó làm ngư�i, nó đã là con ngư�i của tôn giáo�

�ối với Yves Coppens, nhà khoa h�c danh tiếng đã khám phá ra vết tích Lucy thì khoa h�c và giáo huấn của Giáo hội không có gì ngược nhau.

Hội đồng Khoáng đại Viện Hàn Lâm giáo hoàng v� Khoa h�c đã h�p từ ngày 24 đến 28-10-2014 v� đ� tài sự “Tiến hóa các khái niệm v� tự nhiên�. Sau khi đ�c bài diễn văn rất được ch� đợi v� lý thuyết tiến hóa, �ức Phanxicô đã trao huy chương cho các tân hội viên của Hội đồng vừa được bổ nhiệm vào ngày 18-10 vừa qua. Trong số các tân hội viên này có khoa h�c gia ngư�i Pháp Yves Coppens, khảo cổ gia, giáo sư danh dự của Collège de France. Năm 1974, chính ông là ngư�i đồng phám phá ra vết tích Lucy, một trong những tổ tiên lâu đ�i nhất của nhân loại ở Êthiopia.

Từ trụ sở của Viện Hàn lâm giáo hoàng, nhà khoa h�c gia đã trả l�i cuộc ph�ng vấn của Radio Vatican v� buổi gặp gỡ thân tình với �ức giáo hoàng, một ngư�i mà ông rất kính tr�ng và ngưỡng phục: “Ngài nói với chúng tôi v� trách nhiệm, đi�u hoàn toàn phù hợp với tôi vì sự biến đổi từ thể chất qua một dạng bất động, từ dạng bất động qua dạng sống động và từ dạng sống động qua dạng suy nghĩ. Và dạng suy nghĩ này là chúng ta. Có nghĩa chúng ta vừa có tự do vừa có trách nhiệm. �ó là đi�u ngài làm cho chúng tôi hiểu. Từ nay, định mệnh là ở trong tay chúng ta. Chúng tôi đã bắt tay nhau rất chặt và rất lâu, đi�u đó nói lên rất nhi�u chuyện. Tôi đã kể cho ngài nghe, bà của tôi, ngư�i theo đạo Công giáo, bà đã nói với tôi: “Còn cháu, cháu của bà, cháu thì từ con khỉ, còn bà thì chưa chắc!� �ương nhiên là bà sai v� mặt khoa h�c tự nhiên nhưng bà có lý trong nghĩa bà muốn giữ phẩm giá của con ngư�i. Khoa h�c và tôn giáo có thể cùng đi chung với nhau. Không phải vì con ngư�i xuất thân từ con vật mà nó mất đi phẩm giá, sự cao cả và tự do của nó.

Nhà khoa h�c gia này cũng là ngư�i của đ�i sống thiêng liêng, vì thế ông được bổ nhiệm vào Viện hàn lâm giáo hoàng Khoa h�c. Chính xác hơn nữa là trong ngành khảo cổ h�c của ông, ngành mà ông ‘lạnh lùng’ nghiên cứu các vấn đ� nguồn gốc và tiến hóa của con ngư�i mà vẫn không loại b� tầm mức thiêng liêng của chúng, đi�u này đã lôi cuốn các bạn đồng nghiệp của ông.

Vậy, nếu tôi hiểu đúng, các khám phá khoa h�c của ông và giáo huấn của Giáo hội thật sự không đi ngược nhau?

Không ngược nhau chút nào! Tôi, tôi tin chắc, con ngư�i, ngay khi nó làm ngư�i, nó đã là con ngư�i của tôn giáo. Thật thích thú dư�ng nào khi thấy thiên nhiên ‘cóc cần’ đến cá thể, tuyệt đối nó chỉ muốn bảo tồn giống loài và thích thú biết dư�ng nào khi con ngư�i thành ngư�i lại có thể xuất hiện với sự cao cả của cá thể và tr�n sự tôn tr�ng của con ngư�i. Tôi nghĩ sức mạnh của khoa h�c tự nhiên, đó là vừa thấy tính đứt đoạn này trong tính liên tục kia. Khi đi từ dạng bất động qua dạng sống động, bỗng chốc có một bước nhảy v�t. Và khi đi từ dạng sống động qua dạng suy nghĩ thì có một bước khác. Và rồi, tại sao lại không có các bước khác sẽ tới, và đương nhiên ngư�i ta không biết.

Khi ông nghiên cứu v� quá khứ, ông nhìn v� tương lai như thế nào?

Như thư�ng lệ, tương lai là thuộc v� hoàn cảnh. Và vì nó là hoàn cảnh nên nó dính với sự kiện… Thực chất, nó là sự việc. Như vậy ngư�i ta không thể nào dự đoán được. Cũng có thể đáng lo trong nghĩa là ngư�i máy sẽ nhân lên rất nhi�u. Nhưng tôi nghĩ đừng sợ khoa h�c; khoa h�c luôn luôn có khía cạnh ngông cuồng và hơi đáng lo ngại. �ừng để cho nó tự do, nhất là không được thành lập những hội đồng các nhà hi�n triết mà duy nhất chỉ có các nhà khoa h�c. Các khoa h�c gia muốn thành công, như thế h� có khả năng làm rất nhi�u chuyện, kể cả những chuyện vô nghĩa lý. Tính chất vừa tự do vừa trách nhiệm thật là phi thư�ng. Cùng lúc là có tự do rõ ràng nhưng lại thư�ng xuyên được kiểm soát bằng tinh thần trách nhiệm, kể cả trách nhiệm trên tự do này. và đó là đi�u �ức Phanxicô nói: định mệnh ở trong tay chúng ta.

Vậy cuối cùng ông hoàn toàn tin tưởng.

�úng vậy. May thay! Nhưng tôi vẫn dè chừng tất cả, kể cả con ngư�i; nhất là con ngư�i săn mồi và lại là ngư�i săn mồi của chính mình. Nhưng tôi không lên án nhân loại gì hết vì tôi đã thấy nhân loại được sinh ra, nếu tôi có thể nói, đó là công việc của tôi, và nhân loại này được sinh ra một cách hoàn toàn tự nhiên như các nhóm sinh vật sống khác. Nó chẳng làm gì để chống sự sống, nên không được ném đá nó mà phải để mắt trông nó. Tôi không thể nào nói gì hơn!

V� việc ông vừa được bổ nhiệm vào Viện Hàn Lâm Khoa h�c: ông mang lại gì cho Viện và ngược lại, đi�u gì Viện Hàn Lâm có thể mang lại cho ông?

Các đồng nghiệp của tôi nói, h� rất hài lòng khi có một nhà khảo cổ h�c nói cho h� nghe v� con ngư�i, v� nguồn gốc, sự tiến hóa theo thuật ngữ lạnh lùng và khoa h�c nhưng lại không b� qua khía cạnh thiêng liêng. Ngược lại, tôi biết Viện Hàn Lâm từ lâu vì tôi thư�ng được m�i tới đây. Viện Hàn Lâm này là một Viện Hàn Lâm lớn. Có rất nhi�u Viện Hàn Lâm trên thế giới, tôi là hội viên của một số Viện trong các Viện này.

Viện Hàn Lâm giáo hoàng v� Khoa H�c rất có uy tín vì Viện rất cẩn thận trong việc lựa ch�n hội viên. Không phải vì tôi mới được vào Viện mà tôi nói như vậy, nhưng Viện đ�u luôn luôn ch�n với tinh thần rất thận tr�ng, khéo léo và suy tư. Viện đã gởi thư chính thức cho tôi từ ngày 15 tháng 7, đó là một hân hạnh lớn cho tôi. Và tôi hạnh phúc được ở trong căn nhà mà tôi đã biết từ lâu này nhưng tôi chỉ được biết ở địa vị khách m�i.

Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn