Ý nghĩa những lần hiện ra của Đức Mẹ ở Fatima

Năm nay Giáo hội kỷ niệm 100 năm Đức Mẹ hiện ra tại Fatima (Bồ Đào Nha). Sự kiện này thuộc điều được gọi là các “mạc khải riêng” hay hiện tượng ngôn sứ trong Kitô giáo.

MẠC KHẢI RIÊNG LÀ GÌ ?

Những lần Đức Mẹ hiện ra ở Lourdes (Lộ Đức), La Salette, Fatima và những thị kiến của Hildegarde de Bingen (1098-1179), Catherine de Sienne (1347-1380), Anne-Catherine Emmerick (1774-1824), Marcel Van (1928-1959) hay Marthe Robin (1902-1981)… đều là những hiện tượng qua đó Thiên Chúa thông tri cho con người cách lạ thường; Giáo hội gọi là những mạc khải riêng. “Riêng”, để phân biệt với Mạc khải “chung” trong Kinh Thánh và chuyển giao cho tất cả mọi người qua Truyền thống của Giáo hội (Thánh truyền).

Đối với các Kitô hữu, Mạc khải – nghĩa là Thiên Chúa hành động để tỏ mình ra cho nhân loại một cách tiệm tiến và qua Con của Người, đã nhập thể để cứu chúng ta; Mạc khải đó đã kết thúc qua Tân Ước. Đức Kitô là “Lời duy nhất và chung cuộc đã được ban cho nhân loại” (1). Qua Người, Thiên Chúa “đã phán với chúng ta mọi điều cùng lúc, dứt khoát và không cần thêm thắt gì nữa. Bởi lẽ, những gì Người đã phán từng phần cho các ngôn sứ, Người đã diễn đạt hết qua người Con”, Thánh Gioan Thánh giá khẳng định (2).

Tuy nhiên, Giáo hội công nhận Thiên Chúa có thể tiếp tục gởi các thông điệp cho một số người, không phải để bổ sung Mạc khải của Người, nhưng để “giúp họ sống và thể hiện Mạc khải ấy trọn vẹn hơn vào một thời đại nhất định trong lịch sử” (3). Đó cũng là một hiện tượng thông thường trong lịch sử Giáo hội, cha Gilles Berceville, tu sĩ dòng Đa Minh và cũng là nhà thần học chuyên nghiên cứu về hiện tượng ngôn sứ trong giới Công giáo đương đại nhắc lại (4). “Bên cạnh đặc sủng ngôn sứ thông thường – khi lãnh nhận Thần Khí Thánh (Chúa Thánh Thần), mỗi Kitô hữu đều thông hưởng nguồn sáng, soi dẫn họ về thực tại các sự việc và những dấu chỉ các thời đại – lại có đặc sủng ngôn sứ lạ thường được ban cho một số tín hữu. Nhiều thần học gia xem thường hay không thích nghiên cứu hiện tượng ấy, tuy nhiên nó vẫn hiện hữu trong đạo Kitô. Bởi vì Chúa không chỉ phán ngang qua huấn quyền và các nhà thông thái, nhưng còn qua các ngôn sứ của Người”.

Như thế, việc tôn sùng Thánh Tâm Chúa đã hàm chứa trong việc giảng dạy cổ truyền của Giáo hội, và cũng được lan tỏa nhờ các thị kiến Thánh nữ Marguerite-Marie Alacoque (1647-1690) nhận được do Chúa Giêsu Kitô ban cho, tại Paray-le-Monial. Cũng vậy, việc sùng kính Lòng Chúa thương xót đã được cổ võ bởi Nữ thánh Faustina (1905-1938).

LÀM SAO PHÂN BIỆT THỰC HƯ ?

Cách đây chưa đầy một tháng, ông Joachim Bouflet, nhà sử học chuyên nghiên cứu các hiện tượng huyền bí (5), “đã nghe nói đến hiện tượng Đức Mẹ mới hiện ra trên thế giới. Giáo hội luôn rất cẩn trọng. Vì về mặt khoa học, các hiện tượng này không thể kiểm chứng và có thể là hiệu ứng của việc quá hưng phấn, hay do tâm bệnh, hoặc tạo nên những lệch hướng của các giáo phái”. Sử gia nhấn mạnh và đơn cử trường hợp lạc giáo Montanis, thế kỷ thứ II, sai lệch từ một trong các mạc khải riêng đầu tiên trong Kitô giáo.

Quả thật, qua lịch sử, đạo Kitô đã phát triển nhiều hiện tượng huyền bí, và do đó, sớm thiết lập được các tiêu chuẩn biện phân. Đặc biệt Công đồng Bâle (1431) đã nghiên cứu các thị kiến của Thánh nữ Brigitte de Suède, và nhà thần học Torquemada đã thiết lập các nguyên tắc cơ bản.

Một mặt, về phương diện nội dung giáo lý, các mạc khải riêng không được mâu thuẫn với Mạc khải (chung). Nhưng chúng phải được định hướng “về chính Chúa Kitô: Khi mạc khải riêng khiến chúng ta xa cách Người, chắc chắn lúc ấy nó không xuất phát từ Chúa Thánh Thần; vì Ngài dẫn chúng ta đến với, chứ không ra ngoài Phúc Âm” (1).

Mặt khác, các phẩm chất của người mang thông điệp (hay thị nhân) rất quan trọng: họ phải quân bình về mặt tâm lý và tư cách đạo đức thật hoàn hảo; “khiêm tốn thực sự, có lòng tuân phục, không tìm tư lợi, và dũng cảm trong các thử thách và nghịch cảnh” (6).

Thật ra, các tiêu chí này (tóm kết trong các quy chuẩn 1978) không đủ để chứng minh tính trung thực của các mạc khải riêng. Ngay cả khi công nhận các mạc khải riêng, Giáo hội vẫn rất cẩn trọng và “không tỏ ra mình đảm bảo chân lý của sự việc” (Đức Piô X, Thông điệp Pascendi). Đúng hơn, “sau khi cứu xét kỹ lưỡng, Giáo hội cho phép quảng bá mạc khải riêng này nhằm giáo dục và vì lợi ích của tín hữu”, Đức Bênêđictô XIV ghi nhận. Nhưng không vì thế, buộc chúng ta phải tin.

Trong khi Giáo hội chưa phán quyết về Medjugorje (Mễ Du), một số tín hữu cho rằng các việc hoán cải và chữa lành đã diễn ra cũng là các tiêu chí, các “dấu chỉ” cho tính trung thực của những lần Đức Mẹ hiện ra. Sử gia Joachim Bouflet vẫn giữ lập trường ôn hòa hơn: “Những ân sủng được ban cho tại một nơi nào đó, không liên quan đến sự xác nhận việc Đức Maria hiện ra. Các ơn ấy luôn nhưng không, do Lòng Chúa thương xót ban cho các khách hành hương đến nơi đó với lòng thành”.

NGUỒN GỐC SIÊU NHIÊN CỦA CÁC MẠC KHẢI RIÊNG

Có nhiều mức độ để thừa nhận các mạc khải riêng tư. Trong trường hợp các mạc khải không có việc hiện ra, Giáo hội cũng khẳng định chúng “không có gì mâu thuẫn với giáo lý và đạo đức”, nhà sử học Joachim Bouflet phân tích một cách chi tiết. Đối với những việc hiện ra, sau khi cứu xét, Giáo hội cho rằng nguồn gốc siêu nhiên: hoặc bị bác bỏ (điều này dẫn đến việc lên án), như ở San Damiano, Garabandal, Kerezinen…; hoặc không được thiết lập (Giáo hội vẫn hoài nghi); hoặc được thiết lập ( tức thừa nhận). Ở mức độ giữa hoài nghi và công khai thừa nhận, Giáo hội có thể cho phép tín hữu tôn sùng hay hành hương, như tại Ile-Bouchard hoặc Pellevoisin.

MẠC KHẢI RIÊNG ĐỂ LÀM GÌ ?

Mạc khải riêng hỗ trợ đời sống tâm linh, và mời gọi tín hữu hoán cải. Chuyên gia sử học Joachim Bouflet xác nhận: “Mạc khải riêng đảm bảo cho Giáo hội rằng Chúa đồng hành với Giáo hội, Người hiện hữu giữa dân Người. Chúng ta ý thức điều này qua đức tin, nhưng những người dân thường cần các dấu chỉ cụ thể”.

Thông điệp các mạc khải riêng mang lại, có thể rất nghiêm khắc, như tại La Salette, nơi đây tín thư Đức Trinh nữ gởi đến các thị nhân trẻ, ghi lại các tội lỗi của hàng giáo sĩ. Hay tại Fatima, khi các cô cậu nhỏ chăn chiên trông thấy hỏa ngục, để cảnh tỉnh những người từ khước Thiên Chúa về những nỗi đau khổ của những ai sống xa cách Người đời đời.

Các mạc khải riêng thường can dự vào một thời khắc đặc biệt của lịch sử: “Cách riêng trong một bối cảnh đầy khó khăn, nơi đó nhiều người bị mất phương hướng. Và vị ngôn sứ đến chỉ cho họ đường ngay nẻo chính”. Đó là trường hợp điển hình Đức Mẹ hiện ra tại Pontmain (Pháp) năm 1871, hay tại thị trấn nhỏ Kibeho thuộc Rwanda (châu Phi) trước nạn diệt chủng, và các thị kiến của chị Thérèse Neumann, người Đức, giữa cao trào Đức quốc xã …

VIẾT HIỆP (theo La Croix)

CGVDT

_____________________________________________________________

(1) Thượng Hội đồng Giám mục về Lời Chúa, Verbum Domini.

(2) Lên núi Carmel (Montée du Carmel).

(3) Giáo lý Hội Thánh Công giáo số 66-67.

(4) “Làm sao tin các mạc khải riêng? Bản chất đức tin và thần học theo Y. Congar”, (Comment croire aux révélations privées? Nature de la foi et de la théologie selon Y.Congar, Transversalités 98 (avril-juin 2006).

(5) Những kẻ giả Thiên Chúa (Faussaires de Dieu, NXB Presses de la Renaissance, 727 p.)

(6) Điển ngữ về linh đạo (Dictionnaire de spiritualité, vol. XIII, Beauchesne.)