� Nghĩa Của Sự Phục Sinh Trong Tân Ước: Cội Nguồn Do Thái Giáo

�ể hiểu Tân Ước nói gì v� sự phục sinh, chúng ta cần phải am tư�ng bối cảnh tôn giáo của các bản văn Tân Ước cũng như bối cảnh của những ngư�i đ�c các bản văn này. Chúng ta phải xét đến ngữ cảnh của ngư�i viết lẫn độc giả, nghĩa là thế giới ý nghĩa của ngư�i Do Thái.

SỰ PHỤC SINH TRONG TƯ TƯỞNG DO TH�I

Quan niệm tôn giáo v� sự phục sinh của ngư�i chết hầu như không được ngư�i Do Thái cổ xưa biết đến. Mãi cho đến thế kỷ thứ I và II trước Công nguyên cũng không. Chính xác đây chỉ là hình thức muộn th�i của ni�m tin Do Thái giáo, được Chúa Giêsu và các môn đệ của Ngài chia sẻ. Trong Cựu Ước, chúng ta thấy nhắc đến sự phục sinh trong sách Maccabê 1 và 2, sách Daniel. Hơn nữa, chúng ta cũng biết rằng trong Do Thái giáo th�i ấy, ni�m tin vào sự phục sinh của ngư�i chết không được m�i ngư�i Do Thái đồng tình. Những ngư�i Samaritanô rõ ràng không tin đi�u ấy, ngư�i Sađucêô cũng không. Bởi thế cho nên không mấy ngạc nhiên khi ngư�i Sađucêô không tin vào các thực tại thiêng liêng nói chung như linh hồn, thần khí, ma quỷ, vv…, không tin vào sự phục sinh. Trong khi vấn đ� này đặt ra nhi�u điểm quan tr�ng, cần phải nói rằng ngư�i Do Thái Giêsu và các môn đệ ngư�i Do Thái của Ngài, gồm cả các tác giả Tân Ước, hầu như tin chắc vào sự phục sinh của ngư�i chết.

Những ngư�i Do Thái vào th�i �ức Giêsu thật sự đã hiểu gì v� sự phục sinh của ngư�i chết? H� quan niệm thế nào? �ây thật cũng là mớ bòng bong. Như đã nói, ngư�i Sađucêô và Samaritanô phủ nhận bất kỳ ý niệm nào v� sự phục sinh của ngư�i chết. Cũng chẳng biết ngư�i Essênêô, một nhánh Do Thái giáo th�i ấy, quan niệm thế nào. H� có nghĩ rằng phục sinh ngư�i chết là thân xác sống lại, hay chỉ đó là sự hiện hữu thiêng liêng kéo dài của linh hồn như một bản thảo trong Bản Cuộn Biển Chết (1QS 4:7-8) đã nói: “Ni�m vui vĩnh cửu trong cuộc sống, tri�u thiên vinh quang và vẻ ngoài đư�ng bệ trong ánh sáng khôn cùng�? Thật khó mà nói được. Ngay cả ngư�i Pharisiêu cũng có vài vấn đ�. H� tin rằng ngư�i công chính sẽ chỗi dậy từ cõi chết và sau đó nhập vào thân xác, nhưng sử gia Josephus cho rằng h� chỉ tin đi�u này v� linh hồn và thân xác của ngư�i công chính, còn linh hồn của kẻ tội lỗi vẫn tách biệt kh�i thân xác và chịu hình phạt đ�i đ�i (Josephus, Cuộc chiến tranh Do Thái, 2:163). Tuy nhiên, các nguồn sách vở kinh sư sau này cho thấy rằng chỉ một th�i gian ngắn sau th�i Chúa Giêsu – có lẽ chỉ sau khi ��n Th� Giêrusalem bị ngư�i Roma phá hủy vào năm 70 công nguyên – thì sự phân biệt giữa số phận ngư�i công chính và ngư�i tội lỗi đã biến mất, và ni�m tin rằng m�i ngư�i sẽ sống lại, hợp nhất cả hồn và xác, có ngư�i hưởng hạnh phúc vĩnh cửu, có ngư�i phải chịu hình phạt đ�i đ�i, dư�ng như đã trở thành quan điểm chung.

Sự phục sinh trong Tân Ước cũng được hiểu và phát triển trong cách hiểu của ngư�i Do Thái. Trong toàn bộ các sách Tân Ước, chúng ta thấy rõ sự phát triển này trong bộ hai tác phẩm của Luca: Tin Mừng Luca và Tông �ồ Công Vụ.

SỰ PHỤC SINH CỦA CHÚA GIÊSU

Hẳn nhiên, trong Tân Ước, biến cố định hình và trở thành chuẩn mực cho ni�m tin Kitô giáo vào số phận của ngư�i chết là sự phục sinh của Chúa Giêsu. Các tác giả Tin Mừng chia sẻ vài đồng thuận nào đó v� vấn đ� này. Sự phục sinh của �ức Giêsu là biến cố có thực, một biến cố lịch sử không tranh cãi, nhưng chính ý nghĩa của biến cố này mới là đi�u quan tr�ng đối với các tác giả Tân Ước. Sự phục sinh của �ức Giêsu khai mạc tiến trình cánh chung, chương cuối cùng trong lịch sử nhân loại, và nh� đó mà vận mệnh cánh chung của các tín hữu được bảo đảm. “Nếu chúng ta đã cùng chết với �ức Ki-tô, chúng ta cũng sẽ cùng sống với Ngư�i� (Rm 6, 8). Hơn nữa, phục sinh của �ức Giêsu là sự xác minh cho căn tính cứu thế của Ngài và cho thấy sự tưởng thưởng của Thiên Chúa cho sự đau khổ và cái chết nhục nhã của Ngài. Cái nhìn này v� sự phục sinh của �ức Giêsu được tìm thấy trong khắp cuốn Tân Ước.

Trong số những đ� cập đến sự phục sinh và ý nghĩa của nó trong Tân Ước thì các nguồn quan tr�ng nhất là các thư của Thánh Phaolô, các sách Tin Mừng, và cuốn Tông �ồ Công Vụ. Ở đây chúng ta sẽ bàn đến những nguồn này theo trật tự: trước hết là Thánh Phaolô, rồi đến các Tin Mừng – đặc biệt là Tin Mừng Luca – và cuối cùng là sách Tông �ồ Công Vụ.

PHỤC SINH THEO TH�NH PHAOLÔ

Thánh Phaolô không quan tâm đến trình thuật v� sự phục sinh của �ức Giêsu cho bằng ý nghĩa của biến cố này đối với các Kitô hữu. �ối với Thánh Phaolô, biến cố lịch sử mà �ức Giêsu chỗi dậy từ cõi chết chỉ là một sự kiện. Giống như những tác giả Tân Ước khác, Thánh Phaolô tin rằng thực tại thể lý và lịch sử của biến cố �ức Giêsu phục sinh là đi�u không thể chối cãi:

Trước hết, tôi đã truy�n lại cho anh em đi�u mà chính tôi đã lãnh nhận, đó là: �ức Kitô đã chết vì tội lỗi chúng ta, đúng như l�i Kinh Thánh, rồi Ngư�i đã được mai táng, và ngày thứ ba đã trỗi dậy, đúng như l�i Kinh Thánh. Ngư�i đã hiện ra với ông Kêpha, rồi với Nhóm Mư�i Hai. Sau đó, Ngư�i đã hiện ra với hơn năm trăm anh em một lượt, trong số ấy phần đông hiện nay còn sống, nhưng một số đã an nghỉ. Tiếp đến, Ngư�i hiện ra với ông Giacôbê, rồi với tất cả các Tông �ồ. Sau hết, Ngư�i cũng đã hiện ra với tôi, là kẻ chẳng khác nào một đứa trẻ sinh non. (Rm 15, 3-8)

Là ngư�i sáng lập và phát triển các cộng đoàn Kitô giáo, Thánh Phaolô đã có hướng nhìn của một nhà giảng thuyết và là chủ chăn, phải cố gắng làm sao để mở bật ra ý nghĩa của biến cố này cho các Kitô hữu. Khi rao giảng, Thánh Phaolô đã phải khó khăn nối kết biến cố lịch sử của sự phục sinh thân xác nơi Chúa Giêsu với sự phục sinh của m�i ngư�i đã chết khi �ức Kitô trở lại. Vì thế, trong thư thứ nhất gởi giáo đoàn Thessalônica, Thánh Phaolô dùng sự phục sinh của Chúa như là một bảo đảm rằng số phận của Chúa Giêsu cũng được chia sẻ với những ai tin vào Ngài: “Vì nếu chúng ta tin rằng �ức Giêsu đã chết và đã sống lại, thì chúng ta cũng tin rằng những ngư�i đã an giấc trong �ức Giêsu, sẽ được Thiên Chúa đưa v� cùng �ức Giêsu� (1 Tx 4, 14). Thánh Phaolô là tác giả đầu tiên trong Tân Ước đã nối kết ni�m hy v�ng cánh chung đã được bảo đảm của sự phục sinh nơi Chúa Giêsu và nơi các tín hữu với nghi thức rửa tội.

Trong thư gởi các tín hữu Roma, Thánh Phaolô đã chứng minh nh� bí tích rửa tội mà các Kitô hữu được chia sẻ số phận này của Chúa Phục Sinh: “Anh em không biết rằng: khi chúng ta được dìm vào nước thanh tẩy, để thuộc v� �ức Kitô Giêsu, là chúng ta được dìm vào trong cái chết của Ngư�i sao? Vì được dìm vào trong cái chết của Ngư�i, chúng ta đã cùng được mai táng với Ngư�i. Bởi thế, cũng như Ngư�i đã được sống lại từ cõi chết nh� quy�n năng vinh hiển của Chúa Cha, thì chúng ta cũng được sống một đ�i sống mới� (Rm 6, 3-4). Sau này, Thánh Basiliô, một trong những giáo phụ đầu tiên của Giáo Hội, đẫ nối kết cách sinh động hơn nữa: “Qua bí tích rửa tội, chúng ta bắt chước cuộc mai táng của �ức Kitô. Thân xác của ngư�i chịu phép rửa tội được chôn vùi trong nước …� (Basil, V� Chúa Thánh Thần).

Như vậy, Thánh Phaolô đã dùng sự kết hiệp với �ức Kitô trong bí tích rửa tội như một n�n tảng cơ bản cho nhi�u giáo huấn phát sinh của ngài. Chẳng hạn, trong 1 Côrintô, Thánh Phaolô đã rút ra một vài tiêu chuẩn luân lý cho đ�i sống ngư�i Kitô hữu như là hệ quả của sự thâm nhập vào �ức Kitô nh� bí tích rửa tội, Vì đã được tháp nhập vào thân thể �ức Kitô (en Christo trong tiếng Hy Lạp) qua bí tích rửa tội nên ngư�i đã được rửa tội không thể kết hợp thân xác này với gái điếm cũng như không thể mang thân xác này vào các đ�n đài th� cúng ngẫu tượng ngoại giáo. Trong 1 Thessalônica, Thánh Phaolô dạy rằng ngư�i Kitô hữu được kết hiệp với �ức Kitô qua bí tích rửa tội, khi qua đ�i thì h� cũng không chia lìa với m�i ngư�i khác, ngay cả chính sự chết. Sự chia lìa với những Kitô hữu thân yêu đã qua đ�i của chúng ta chỉ là vẻ b� ngoài, không phải là thực sự, cho nên chúng ta không cần phải buồn sầu thái quá. Như vậy, Thánh Phaolô đã gởi sứ điệp an ủi đến những ngư�i Thessalônica, dựa vào phép rửa của h� với �ức Kitô Phục Sinh: “Chúng tôi không muốn để anh em chẳng hay biết gì, hầu anh em kh�i buồn phi�n như những ngư�i khác, là những ngư�i không có ni�m hy v�ng� (1 Tx 4, 13). Do đó, đối với Thánh Phaolô, chính cái ý nghĩa của sự phục sinh nơi �ức Kitô mới là đi�u quan tr�ng đối với Kitô hữu chứ không phải trình thuật v� biến cố phục sinh hay ngôi mộ trống. Chính thần h�c v� bí tích rửa tội của Thánh Phaolô, dựa trên ni�m tin chắc chắn của ngài v� sự phục sinh, mà Giáo Hội đã đặt n�n tảng cho những giáo huấn quan tr�ng v� sự sống đ�i sau, v� Giáo Hội h�c, hành vi luân lý của ngư�i Kitô hữu cũng như ni�m tin các thánh thông công.

PHỤC SINH THEO C�C TIN MỪNG

Các trình thuật Tin Mừng v� biến cố phục sinh của Chúa Giêsu phản ánh quá trình phát triển v� ý nghĩa của sự phục sinh trong Giáo Hội sơ th�i, một sự phát triển chịu ảnh hưởng đặc biệt của Thánh Phaolô hoặc qua đó nói lên rằng Thánh Phaolô và các tin mừng cùng chia sẻ chung với nhau các truy�n thống sơ th�i v� sự phục sinh. Từ Tin Mừng đầu tiên của Thánh Marcô cho đến Tin Mừng cuối cùng của Thánh Gioan, chúng ta thấy rằng những trình thuật chi tiết v� việc khám phá ngôi mộ trống đã có sự khác biệt – không có những chứng nhân trực tiếp v� sự phục sinh của Chúa Giêsu, chỉ là những gì xảy ra sau này. Có một số chi tiết khác nhau: khác nhau v� căn tính của chứng nhân, cả con ngư�i lẫn thiên thần; l�i chứng cũng khác nhau và sự gặp gỡ của các nhân chứng với Chúa Giêsu phục sinh cũng khác nhau. Nó thay đổi từ Tin Mừng này đến Tin Mừng khác. Dù rằng xét tổng thể thì trình thuật v� sự phục sinh của mỗi Tin Mừng xem ra giống nhau, nhưng ý nghĩa được gán cho sự phục sinh trong Tin Mừng Luca và Tông �ồ Công Vụ đáng chúng ta để ý vì nó đặt n�n trên Sách Thánh của Do Thái giáo.

� NGHĨA CỦA SỰ PHỤC SINH TRONG LUCA VÀ TÔNG �Ồ CÔNG VỤ

Mặc dù các trình thuật Nhất Lãm giống nhau, nhưng nhãn quan của Luca khác biệt đáng kể. Trong Tin Mừng của mình, Thánh Luca nhấn mạnh rằng cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu là cần thiết (dei trong tiếng Hy Lạp). Nó cần thiết để Sách Thánh được “ứng nghiệm� (Lc 4, 21; 9, 51; 18, 31; 21, 22; 23, 37; 24, 44). �ối với Thánh Luca, cả trong Tin Mừng lẫn Tông �ồ Công Vụ, phục sinh được hiểu như là sự ứng nghiệm cần thiết của ni�m hy v�ng và l�i tiên tri trong Do Thái giáo thưở xưa. �i�u này thật rõ ràng trong câu chuyện làng Emmau, khi Chúa Giêsu phục sinh h�i: “Chẳng phải là đi�u cần thiết khi �ấng Cứu Thế phải chịu khổ hình như thế, rồi mới vào trong vinh quang của Ngư�i sao?� và rồi “bắt đầu từ ông Môisê và tất cả các ngôn sứ, Ngư�i giải thích cho hai ông những gì liên quan đến Ngư�i trong tất cả Sách Thánh� (Lc 24, 26-27). Như Luke Timothy Johnson đã viết trong chú giải Tin Mừng Thánh Luca (Sacra Pagina 3, 405), Thánh Luca gắng sức chứng minh rằng cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu đã được Sách Thánh tiên báo: sách Torah, sách Các Tiên Tri và những bản văn khác. V� sự phục sinh của Chúa Giêsu, Thánh Luca luôn nhất quán trong Tin Mừng của mình cũng như khi viết v� lịch sử Giáo Hội sơ th�i trong Tông �ồ Công Vụ. Trong cả hai cuốn sách, “Thánh Luca sử dụng “l�i tiên tri và sự ứng nghiệm� nhi�u hơn hết trong tất cả các bản văn khác của Tân Ước� (Luke Timothy Johnson, Tông �ồ Công Vụ, Sacra Pagina, 5, 12).

Không giống như các Tin Mừng, Tông �ồ Công Vụ không có trình thuật ngay sau khi Chúa Giêsu phục sinh. Nhưng như trong Thánh Phaolô, nh� Tông �ồ Công Vụ mà chúng ta biết được ý nghĩa của sự phục sinh trong Giáo Hội sơ th�i cũng như nó được rao giảng như thế nào. Như đã nói trên, một phát triển quan tr�ng trong Tông �ồ Công Vụ là trình bày cách hiểu của Giáo Hội sơ th�i v� sự phục sinh của Chúa Giêsu như là một phần ứng nghiệm các l�i tiên báo của Cựu Ước được hoàn tất trong Chúa Giêsu (Cv 1, 16; 13, 27). Trong bài đại diễn từ đầu tiên của Tông �ồ Công Vụ (Cv 2, 14-36), Thánh Phêrô trình bày cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu như là “áp dụng chú giải midrash các bản văn v� �ấng cứu thế trong sách Torah� (Johnson, Tông �ồ Công Vụ, 54). Trong diễn từ này, Thánh Phêrô trích dẫn ngôn sứ Gioel và Thánh Vịnh 15, chủ đ� này cũng được tiếp nối trong các diễn từ khác của Thánh Phêrô và Thánh Phaolô trong Tông �ồ Công Vụ. Như vậy, Thánh Luca “thành công cách thuyết phục trong việc làm cho câu chuyện v� �ức Giêsu của mình và bước khởi đầu của ngư�i Kitô hữu như là sự nối dài của lịch sử Thánh Kinh� (Ibid., 12). Sự phục sinh của Chúa Giêsu là một phần của kế hoạch lớn lao hơn của Thiên Chúa, được khai mạc trước hết nơi dân Do Thái, được Sách Thánh của h� tiên báo, và cuối cùng ứng nghiệm và có hiệu lực trong sự phục sinh của Chúa Giêsu.

William L. Burton, OFM
The Bible Today,
Vol. 49, số 45, September/October 2011, tr. 285-290
Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính chuyển ngữ