Há»i :
Xin cha giải thÃch rõ hai thắc mắc sau đây:
-
 vì sao trong quá khứ Tòa Thánh lại ở Avignon, Nước  Pháp?
-
Nguyên nhân nà o đã gây ra cuộc ly giáo Tây Phương .( Western Schism) ?
Trả lá»i :
-
Giáo Há»™i  mà Chúa Kitô thiết láºp trên ná»n tảng Tông Äồ dã trải  qua nhiá»u biến cố từ buổi  ban đầu cho đến ngà y nay.Vá» mặt tÃn lý, đã có những tà thuyết ( heresies) và bá»™i giáo (Apostacies)  xuất hiện khiến Giáo Há»™i phải chiến đấu để vượt qua hầu giữ vững đức tin Kitô Giao tinh tuyá»n. Thêm và o đó là sá»± rạn nứt trong sá»± hiệp  thông  và hiệp  nhất (  communion, unity) gá»i chung là ly giáo ( schism) đã xảy ra và còn kéo dà i cho đến ngà y nay, khiến Giáo Há»™i cá»§a Chúa bị phân chia thà nh hai nhánh chÃnh là Công Giáo La Mã ( Roman Catholicism) và ChÃnh Thống Giáo Äông Phương ( Eastern Orthodox Churches) không còn hiệp thông và hiệp nhất  vá»›i nhau từ năm 1054  đến nay.Ngoà i ra, còn phải kể thêm các nhóm khác đã tách ra khá»i hiệp thông và hiệp nhất vá»›i Giáo Há»™i , như các nhóm Tin Là nh( Protestantism) và Anh Giáo ( Anglican Communion)  đã tách ra khá»i Giáo Há»™i Công Giáo La Mã từ thế ká»· 16 cho đến nay.
Vá» việc Toà Thánh có lần đã “di cư†sang Avignon, thì đây là biến cố duy nhất trong lịch sá» Giáo Há»™i, xảy ra việc  Tòa Thánh La Mã  đã “di cư† sang Pháp, đóng tại thà nh phố Avignon  trong   má»™t thá»i gian khá lâu dà i là 68 năm, kể  từ năm 1309  đến năm 1377 . Các sá» gia đã gá»i thá»i kỳ nà y  là “ cuá»™c lưu đầy Babilone cá»§a Ngôi vị Giáo Hoà ng (The  Babilonian captivity  of  the papacy) .
Nguyên nhân của “ cuộc lưu đầy†nà y có thể được  tóm tắt như sau :
Và o thá»i kỳ  cuối thế ká»·  12 và trong  thế ká»· 13 , các phe phái chÃnh trị và tôn giáo ở à và Pháp đã  muốn tranh dà nh ảnh hưởng đối vá»›i Giáo Há»™i Công Giáo La Mã,  nên đã là nguyên nhân chÃnh  khiến   Ngai Tòa  Phêrô  bị  di chuyển từ Rôma sang Avignon, Pháp,  từ năm 1309  dưới triá»u Äức Giáo Hoà ng Clement V  ( ngưá»i Pháp ) ( 1305- 1316).
Ngà i  được Hồng Y Ä‘oà n bầu lên năm 1309  vá»›i hy vá»ng là m dịu bá»›t căng thẳng giữa các phe ngưá»i Pháp và à đang muốn dà nh ảnh hưởng đối vá»›i Giáo Hôi sau những năm sóng  gió  dưới triá»u Äức cố  Giáo Hoà ng Boniface VIII ( 1294- 1303).
Vì là ngưá»i Pháp, nên Äức Clement V  đã mang Tòa Thánh từ Rome  vá» Avignon, má»™t thà nh phố phÃa nam nước Pháp,  năm 1309  để tránh  phải đương đầu vá»›i gia đình Colonna, đầy quyá»n lá»±c  ở à , Ä‘ang muốn nắm quyá»n cai trị vá» má»i phương diện  chÃnh trị, xã há»™i và tôn giáo ở Rôma thá»i đó. Ngà i được Hồng Y Ä‘oà n bầu lên ngôi Giáo Hoà ng năm 1309 như má»™t nhượng bá»™ nhằm hòa giải  giữa hai phe ngưá»i à và Pháp Ä‘ang có ảnh hưởng lá»›n trong Giáo Há»™i Công Giáo Tây phương lúc bấy giá», nhưng đã không đạt được mục Ä‘Ãch mong muốn .Vì thế,  Äức Giáo Hoà ng Clement V đã  mang Tòa Thánh vá» Avignon để tránh  áp lá»±c cá»§a các  thế lá»±c ngưá»i à  đang muốn dà nh quyá»n chi phối Giáo Há»™i trong gian Ä‘oạn khó khăn đó.
Tuy nhiên, khi cư trú trên đất Pháp, thì  7  Giáo Hoà ng  kế tiếp nhau lên ngôi ở đây  cÅ©ng không tránh được  bị  chi phối và ảnh hưởng   cúa các  nhà vua trị vì Nước Pháp trong  suốt thá»i kỳ đó. Dầu váºy, truyá»n thống Tông Äồ ( Apostolic succession) vẫn được  tôn trá»ng  trong việc chá»n Giáo Hoà ng  cÅ©ng như   sứ vụ  tông đồ  vẫn được tiếp tục theo truyá»n thống  trong việc cai quản Giáo Há»™i, mặc dù có bị thế quyá»n Pháp  chi phối  phần nà o do việc  Giáo Há»™i nằm trên  lãnh thổ cá»§a Nước Pháp  trong suốt  68 năm, vá»›i 7 Giáo Hoà ng  được bầu lên cách hợp pháp  và có tên  sau đây :
-
Clement  V ( 1305-1316)
-
Joan XXII ( 1316-1334)
-
Benedict XII ( 1334-1342)
-
Clement VI Â Â Â ( 1342-1352
-
Innocent  VI   ( 1352-1362)
-
Urbano  V         ( 1362-1370)
-
Gregory XI Â Â Â Â ( 1370- 1378)
 Äức Gregory XI  là Giáo Hoà ng cuối cùng  tại Avignon, đã quyết định mang Tòa Thánh trở lại Rôma năm 1377, do công khởi thá»§y cá»§a Äức Giáo Hoà ng Urbano V ( 1362- 1370)  và đặc biệt   thể theo lá»i khẩn khoản  nà i van cá»§a nữ tu bà nhiệm Dòng ÄaMinh ( Mystic Dominican Sister) mà sau nà y  đã trở thà nh Thánh Nữ Catherine  thà nh  Sienna.
Nhưng  dù Tòa Thánh được  mang trở lại Rôma  vá»›i Äức Giáo Hoà ng Gregory XI ,  Giáo Há»™i vẫn chưa  an vị được ở Rôma, mà  còn  xảy   ra cuá»™c ly giáo Tây phương  ( Western Schism)  giữa những  ngưá»i cùng hiệp thông vá»›i  Giáo Há»™i Công Giáo La Mã  vá» phÃa Tây phương   vì  lý do  sau đây:
2- Ly Giáo Tây Phương( Western Schism)
Từ ngữ  ly  giáo ( schism)  xuất phát từ  nguyên ngữ  Hy lạp “ schisma†có nghÄ©a là xé  rách  ra ( tear off ).Do đó,  từ  ngữ  nà y được dùng để chỉ má»™t tình trạng hay sá»± kiện rạn nứt trong sá»± hiệp nhất cá»§a Giáo Há»™i ( Unity in the Church) .Nhưng  khác vá»›i  tà giáo hay lạc giáo ( heresy) và  bá»™i giáo ( Apostacy) , ly giáo ( schism)không nhằm chối bá» má»™t  chân lý nà o cá»§a Kitô Giáo, hay đặt lại vấn đỠ vá» má»™t tÃn lý nà o,( dogma)  mà chỉ  là gương xấu  đưa đến háºu quả là m mất  sá»± hiệp thông ( communion) và hiệp nhất ( unity ) trong Giáo Há»™i do má»™t và i  phe nhóm chá»§ xướng  mà thôi.
Cụ thể,  quyết định mang Tòa Thánh trở lại  Rôma cá»§a Äức Giáo Hoà ng Gregory XI  đã bị các Hồng Y và thế quyá»n  Pháp chống đối, nên sau khi  Äức Gregory XI  qua Ä‘á»i ngà y  27 tháng 3 năm 1378, Äức Urban VI  được  bầu lên kế vị ở Rôma , thì  các Hồng Y ngưá»i Pháp ở Avignon lại bầu  má»™t ngụy Giáo Hoà ng (antipope) lên ngôi và   lấy danh hiệu là Clement  VII  để  tranh ngôi Giáo Hoà ng vá»›i  Äức Urban VI ở Rôma . Và đây là nguyên nhân gây ra  cuá»™c ly giáo Tây Phương trong Giáo Há»™i, kéo dà i từ năm 1378 cho đến năm  1417 vá»›i hai Giáo Hoà ng tại chức , má»™t ở Avignon và má»™t ở Roma; và sau nà y có thêm má»™t Giáo Hoà ng nữa do Công Äồng Pisa bầu lên, như sẽ nói sau đây.
Cuá»™c ly giáo trên   đã xẩy ra vì có hai phe tranh già nh ngôi vị Giáo Hoà ng trong thá»i gian sóng gió đó. Trước hết  là phe các nước nói tiếng Latinh và Pháp á»§ng há»™  Giáo Hoà ng Clement VII ở Avignon , đối đầu vá»›i phe ngưá»i Äức và Anh á»§ng há»™ Giáo Hoà ng Urban VI ở Rome..
Giáo Hoà ng Clement VII mất năm 1394 và ngưá»i kế vị được bầu lên thay là Benedict XIII, tiếp tục cai trị ở Avignon. Ở bên kia, Giáo Hoà ng  Urban VI  cÅ©ng mất  năm 1397, và ngưá»i kế vị được bầu lên là Gregory XII, ngưá»i Roman. Như váºy trong thá»i kỳ nà y  có hai giáo hoà ng cùng tranh ngôi , má»™t ở Pháp và má»™t ở Rôma
Äể giải quyết tình trạng nà y, các Hồng y và nghị phụ đã há»p Công đồng tại PÃsa ngà y 29-3-1409 và bầu Giáo Hoà ng má»›i lấy danh hiệu là Alexander V, nhưng ngà i chưa kịp vá» Roma nháºm chức thì đã mất ở Bologna ngà y 3-5-1410, và ngưá»i kế vị được bầu  lên  ngà y  17-5-1411  đã lấy danh hiệu là Gioan XXIII.  Nhưng tân Giáo Hoà ng nà y  tá» ra là ngưá»i  không  có đủ tà i đức và khả năng lãnh đạo Giáo Há»™i, lại được bầu lên nhỠáp lá»±c và tham vá»ng cá nhân, nên bị coi là nguy giáo hoà ng ( antipope), và buá»™c phải thoái vị.
Như váºy, Giáo Há»™i  má»™t  lúc có tá»›i ba Giáo Hoà ng cùng tranh già nh Ngôi Tòa Phê rô: Äó là Gioan XXIII  do Công Äồng Pisa bầu lên ngôi ngà y 17-5-1411, trong lúc có hai Giáo Hoà ng  nữa Ä‘ang tại chức  là  Benedict XIII ở Avignon và Gregory XII ở Rome như đã nói ở trên.
Vì thế,  để  giải quyết tình trạng  bế tắc và gây tai tiếng trên đây , theo sáng kiến cá»§a Hoà ng Äế Rôma là Sigismund of Luxembourg,   Công Äồng Constance  được triệu táºp  ngà y 1-11-1417  như má»™t cố gắng cuối cùng để giải quyết  tình trạng  ly giáo  do việc ba Giáo Hoà ng  trên cùng tranh nhau quyá»n cai trị Giáo Há»™i. Kết quả, Công Äồng đã thuyết phục được  Giáo Hoà ng  Gregory XII  từ chức, hạ bệ ngụy giáo Hoà ng Gioan XXIII, và truất phế  vắng mặt  Giáo Hoà ng Benedict XIII ở Avignon.( ông nà y đã bá» cháºy trốn khi biết không còn hy vá»ng  ở yên trên  ngôi vị Giáo Hoà ng được nữa)
Sau đó,  ngà y 11-11-1417  Công Äồng Constance  đã bầu  được Giáo Hoà ng má»›i là  Oddo Colonna , má»™t nghị  phụ  tham dá»± Công Äồng, lên ngôi vá»›i danh hiệu Martin V  để chấm dứt cuá»™c ly giáo Tây Phương  kéo dà i  từ năm 1378 đến năm 1417.
Martin V  là má»™t thưá»ng dân ( layman)  trà thức, đạo đức  nhưng   không có chức  linh mục và  giám mục. Nên sau khi được bầu lên,  ngà i  đã được truyá»n chức linh mục và giám mục trước khi đăng quang Giáo Hoà ng  vá»›i danh hiệu Marin V.
Như thế , Công  Äồng Constance  đã đạt được thà nh quả lá»›n  : đó là chấm dứt cuá»™c ly giáo Tây phương kéo dà i  từ năm 1378 đến 1417.  Cuá»™c ly giáo nà y xảy ra  chỉ vì các phe nhóm có thế lá»±c ở Âu Châu, cụ thể là Pháp và Ã, đã  tranh dà nh ảnh hưởng   để dà nh ngôi vị  Giáo Hoà ng cá»§a Giáo Há»™i  La Mã. Có thể nói tắt má»™t Ä‘iá»u : đây là háºu quả cá»§a thá»i kỳ thế quyá»n  và thần quyá»n lẫn lá»™n tranh già nh  quyá»n cai trị  Giáo Há»™i  nên đã gây ra cuá»™c ly giáo đáng tiếc nói trên.
Có má»™t chi tiết đáng chú ý  trong  giai Ä‘oạn ly giáo nà y là sá»± kiện Giáo Hoà ng Gioan XXIII , lên ngôi năm 1410,  bị coi là ngụy giáo hoà ng ( antipope) vì không được bầu lên cách hợp pháp , lại thêm kém tà i đức và nhân cách.Vì thế,  sau nà y, khi  Äức Hông Y Roncali được bầu Giáo Hoà ng ngà y 28 tháng 10 năm 1958, để  kế vị Äức Thánh Cha Piô XII  qua Ä‘á»i ngà y 9-10-1958,  ngà i đã lấy lại danh hiệu Gioan XXIII  để  cai trị Giáo Há»™i cho đến ngà y qua Ä‘á»i. ( 3-6-1963)
Trên đây là  đại cương  nguyên nhân  và  diá»…n tiến cuá»™c  ly giáo Tây Phương, má»™t vết thương trong thân thể cá»§a Giáo, mặc  dù chỉ kéo dà i trong 38 năm., trong khi má»™t vết thương khác  lá»›n hÆ¡n  và  kéo  dà i hÆ¡n nữa cho đến nay :   đó là cuá»™c ly giáo Äông Phương ( Eastern Schism)  xảy ra  giữa Giáo Há»™i Công Giáo Rôma và Giáo Há»™i ChÃnh Thống Constantinople ( Hy Lạp) bắt đầu  từ năm 1054 cho đến nay.  Và chưa biết đến bao giá» má»›i  có thể  chấm dứt vÄ©nh viá»…n  để Giáo Há»™i cá»§a Chúa Kitô được hiệp thông và hiệp nhất trong cùng  má»™t  sứ mệnh tuyên xưng đức tin Kitô Giáo và phúc âm hóa thế giá»›i, để mang Æ¡n cứu độ cá»§a Chúa Kitô đến vá»›i hết má»i ngưá»i trên toà n thế giá»›i, không phân biệt mà u da, tiếng nói và văn hóa, cho đến ngà y mãn thá»i gian.
Vấn đỠnà y xin được nói trong một dịp khác.
Chúng ta tiếp tục cầu xin cho sá»± hợp nhất cá»§a Giáo Há»™i sá»›m được thá»±c hiện qua cố lá»±c  đại kết ( ecumenism) mà cả hai Giáo Há»™i Công Giáo La Mã  và ChÃnh Thống Äông Phương Ä‘á»u  đã có thiện chà theo Ä‘uổi trong mấy tháºp niên qua.Nhưng kết quả cụ thể  cho đến nay vẫn còn rất xa vá»i, vì trở ngại lá»›n nhất vẫn là ngôi vị Giáo Hoà ng Roma  mà anh  em ChÃnh Thống Äông Phương vẫn không công nháºn là vị lãnh đạo duy nhất kế vị Thánh Phê rô trong sứ mệnh cai trị  Giáo Há»™i Công Giáo hoà n vÅ© ( Universal Church) mà Chúa Kitô dã thiết láºp trên ná»n tảng Tông Äồ để  tiếp tục Sứ mệnh rao giảng Tin Mừng cứu độ cá»§a Chúa cho đến ngà y mãn thá»i gian.Các nhóm Tin Là nh  và Anh giáo cÅ©ng Ä‘á»u không công nháºn Äức Giáo Hoà ng là Thá»§ Lãnh duy nhất  Giáo Há»™i cá»§a Chúa Kitô, nên việc hiệp thông và hiệp nhất vá»›i các nhóm nà y Ä‘á»u  trở nên khó khăn vì trở ngại nà y.
Lm Phanxicô  Xaviê Ngô Tôn Huấn
CGVN

