VÌ SAO TÒA TH�NH LA Mà �à CÓ LẦN PHẢI “DI CƯ� SANG AVIGNON (PH�P) ?

H�i :

Xin cha giải thích rõ hai thắc mắc sau đây:

1.  vì sao trong quá khứ Tòa Thánh lại ở Avignon, Nước  Pháp?

2. Nguyên nhân nào đã gây ra cuộc ly giáo Tây Phương .( Western Schism) ?

Trả l�i :

1. Giáo Hội  mà Chúa Kitô thiết lập trên n�n tảng Tông �ồ dã trải  qua nhi�u biến cố từ buổi  ban đầu cho đến ngày nay.V� mặt tín lý, đã có những tà thuyết ( heresies) và bội giáo (Apostacies)  xuất hiện khiến Giáo Hội phải chiến đấu để vượt qua hầu giữ vững đức tin Kitô Giao tinh tuy�n. Thêm vào đó là sự rạn nứt trong sự hiệp  thông  và hiệp  nhất (  communion, unity) g�i chung là ly giáo ( schism) đã xảy ra và còn kéo dài cho đến ngày nay, khiến Giáo Hội của Chúa bị phân chia thành hai nhánh chính là Công Giáo La Mã ( Roman Catholicism) và Chính Thống Giáo �ông Phương ( Eastern Orthodox Churches) không còn hiệp thông và hiệp nhất  với nhau từ năm 1054  đến nay.Ngoài ra, còn phải kể thêm các nhóm khác đã tách ra kh�i hiệp thông và hiệp nhất với Giáo Hội , như các nhóm Tin Lành( Protestantism) và Anh Giáo ( Anglican Communion)  đã tách ra kh�i Giáo Hội Công Giáo La Mã từ thế kỷ 16 cho đến nay.

V� việc Toà Thánh có lần đã “di cư� sang Avignon, thì đây là biến cố duy nhất trong lịch sử Giáo Hội, xảy ra việc  Tòa Thánh La Mã  đã “di cư�  sang Pháp, đóng tại thành phố Avignon  trong   một th�i gian khá lâu dài là 68 năm, kể  từ năm 1309  đến năm 1377 . Các sử gia đã g�i th�i kỳ này  là “ cuộc lưu đầy Babilone của Ngôi vị Giáo Hoàng (The  Babilonian captivity  of  the papacy) .

Nguyên nhân của “ cuộc lưu đầy� này có thể được  tóm tắt như sau :

Vào th�i kỳ  cuối thế kỷ  12 và trong  thế kỷ 13 , các phe phái chính trị và tôn giáo ở � và Pháp đã  muốn tranh dành ảnh hưởng đối với Giáo Hội Công Giáo La Mã,  nên đã là nguyên nhân chính  khiến   Ngai Tòa  Phêrô  bị  di chuyển từ Rôma sang Avignon, Pháp,  từ năm 1309  dưới tri�u �ức Giáo Hoàng Clement V  ( ngư�i Pháp ) ( 1305- 1316).

Ngài  được Hồng Y đoàn bầu lên năm 1309  với hy v�ng làm dịu bớt căng thẳng giữa các phe ngư�i Pháp và � đang muốn dành ảnh hưởng đối với Giáo Hôi sau những năm sóng  gió  dưới tri�u �ức cố  Giáo Hoàng Boniface VIII ( 1294- 1303).

Vì là ngư�i Pháp, nên �ức Clement V  đã mang Tòa Thánh từ Rome  v� Avignon, một thành phố phía nam nước Pháp,  năm 1309  để tránh  phải đương đầu với gia đình Colonna, đầy quy�n lực  ở � , đang muốn nắm quy�n cai trị v� m�i phương diện  chính trị, xã hội và tôn giáo ở Rôma th�i đó. Ngài được Hồng Y đoàn bầu lên ngôi Giáo Hoàng năm 1309 như một nhượng bộ nhằm hòa giải  giữa hai phe ngư�i � và Pháp đang có ảnh hưởng lớn trong Giáo Hội Công Giáo Tây phương lúc bấy gi�, nhưng đã không đạt được mục đích mong muốn .Vì thế,  �ức Giáo Hoàng Clement V đã  mang Tòa Thánh v� Avignon để tránh  áp lực của các  thế lực ngư�i �  đang muốn dành quy�n chi phối Giáo Hội trong gian đoạn khó khăn đó.

Tuy nhiên, khi cư trú trên đất Pháp, thì  7  Giáo Hoàng  kế tiếp nhau lên ngôi ở đây  cũng không tránh được  bị  chi phối và ảnh hưởng   cúa các  nhà vua trị vì Nước Pháp trong  suốt th�i kỳ đó. Dầu vậy, truy�n thống Tông �ồ ( Apostolic succession) vẫn được  tôn tr�ng  trong việc ch�n Giáo Hoàng  cũng như   sứ vụ  tông đồ  vẫn được tiếp tục theo truy�n thống  trong việc cai quản Giáo Hội, mặc dù có bị thế quy�n Pháp  chi phối  phần nào do việc  Giáo Hội nằm trên  lãnh thổ của Nước Pháp  trong suốt  68 năm, với 7 Giáo Hoàng  được bầu lên cách hợp pháp  và có tên  sau đây :

1. Clement  V ( 1305-1316)

2. Joan XXII ( 1316-1334)

3. Benedict XII ( 1334-1342)

4. Clement VI    ( 1342-1352

5. Innocent  VI   ( 1352-1362)

6. Urbano  V         ( 1362-1370)

7. Gregory XI     ( 1370- 1378)

 �ức Gregory XI  là Giáo Hoàng cuối cùng  tại Avignon, đã quyết định mang Tòa Thánh trở lại Rôma năm 1377, do công khởi thủy của �ức Giáo Hoàng Urbano V ( 1362- 1370)  và đặc biệt   thể theo l�i khẩn khoản  nài van của nữ tu bí nhiệm Dòng �aMinh ( Mystic Dominican Sister) mà sau này  đã trở thành Thánh Nữ Catherine  thành  Sienna.

Nhưng  dù Tòa Thánh được  mang trở lại Rôma  với �ức Giáo Hoàng Gregory XI ,  Giáo Hội vẫn chưa  an vị được ở Rôma, mà  còn  xảy   ra cuộc ly giáo Tây phương  ( Western Schism)  giữa những  ngư�i cùng hiệp thông với  Giáo Hội Công Giáo La Mã  v� phía Tây phương   vì  lý do  sau đây:

2- Ly Giáo Tây Phương( Western Schism)

Từ ngữ  ly  giáo ( schism)  xuất phát từ  nguyên ngữ  Hy lạp “ schisma� có nghĩa là xé  rách  ra ( tear off ).Do đó,  từ  ngữ  này được dùng để chỉ một tình trạng hay sự kiện rạn nứt trong sự hiệp nhất của Giáo Hội ( Unity in the Church) .Nhưng  khác với  tà giáo hay lạc giáo ( heresy) và  bội giáo ( Apostacy) , ly giáo ( schism)không nhằm chối b� một  chân lý nào của Kitô Giáo, hay đặt lại vấn đ�  v� một tín lý nào,( dogma)  mà chỉ  là gương xấu  đưa đến hậu quả làm mất  sự hiệp thông ( communion) và hiệp nhất ( unity ) trong Giáo Hội do một vài  phe nhóm chủ xướng  mà thôi.

Cụ thể,  quyết định mang Tòa Thánh trở lại  Rôma của �ức Giáo Hoàng Gregory XI  đã bị các Hồng Y và thế quy�n  Pháp chống đối, nên sau khi  �ức Gregory XI  qua đ�i ngày  27 tháng 3 năm 1378, �ức Urban VI  được  bầu lên kế vị ở Rôma , thì  các Hồng Y ngư�i Pháp ở Avignon lại bầu  một ngụy Giáo Hoàng (antipope) lên ngôi và   lấy danh hiệu là Clement  VII  để  tranh ngôi Giáo Hoàng với  �ức Urban VI ở Rôma . Và đây là nguyên nhân gây ra  cuộc ly giáo Tây Phương trong Giáo Hội, kéo dài từ năm 1378 cho đến năm  1417 với hai Giáo Hoàng tại chức , một ở Avignon và một ở Roma; và sau này có thêm một Giáo Hoàng nữa do Công �ồng Pisa bầu lên, như sẽ nói sau đây.

Cuộc ly giáo trên   đã xẩy ra vì có hai phe tranh giành ngôi vị Giáo Hoàng trong th�i gian sóng gió đó. Trước hết  là phe các nước nói tiếng Latinh và Pháp ủng hộ  Giáo Hoàng Clement VII ở Avignon , đối đầu với phe ngư�i �ức và Anh ủng hộ Giáo Hoàng Urban VI ở Rome..

Giáo Hoàng Clement VII mất năm 1394 và ngư�i kế vị được bầu lên thay là Benedict XIII, tiếp tục cai trị ở Avignon. Ở bên kia, Giáo Hoàng  Urban VI  cũng mất  năm 1397, và ngư�i kế vị được bầu lên là Gregory XII, ngư�i Roman. Như vậy trong th�i kỳ này  có hai giáo hoàng cùng tranh ngôi , một ở Pháp và một ở Rôma

�ể giải quyết tình trạng này, các Hồng y và nghị phụ đã h�p Công đồng tại Písa ngày 29-3-1409 và bầu Giáo Hoàng mới lấy danh hiệu là Alexander V, nhưng ngài chưa kịp v� Roma nhậm chức thì đã mất ở Bologna ngày 3-5-1410, và ngư�i kế vị được bầu  lên  ngày  17-5-1411  đã lấy danh hiệu là Gioan XXIII.  Nhưng tân Giáo Hoàng này  t� ra là ngư�i  không  có đủ tài đức và khả năng lãnh đạo Giáo Hội, lại được bầu lên nh� áp lực và tham v�ng cá nhân, nên bị coi là nguy giáo hoàng ( antipope), và buộc phải thoái vị.

Như vậy, Giáo Hội  một  lúc có tới ba Giáo Hoàng cùng tranh giành Ngôi Tòa Phê rô: �ó là Gioan XXIII  do Công �ồng Pisa bầu lên ngôi ngày 17-5-1411, trong lúc có hai Giáo Hoàng  nữa đang tại chức  là  Benedict XIII ở Avignon và Gregory XII ở Rome như đã nói ở trên.

Vì thế,  để  giải quyết tình trạng  bế tắc và gây tai tiếng trên đây , theo sáng kiến của Hoàng �ế Rôma là Sigismund of Luxembourg,   Công �ồng Constance  được triệu tập  ngày 1-11-1417  như một cố gắng cuối cùng để giải quyết  tình trạng  ly giáo  do việc ba Giáo Hoàng  trên cùng tranh nhau quy�n cai trị Giáo Hội. Kết quả, Công �ồng đã thuyết phục được  Giáo Hoàng  Gregory XII  từ chức, hạ bệ ngụy giáo Hoàng Gioan XXIII, và truất phế  vắng mặt  Giáo Hoàng Benedict XIII ở Avignon.( ông này đã b� chậy trốn khi biết không còn hy v�ng  ở yên trên  ngôi vị Giáo Hoàng được nữa)

Sau đó,  ngày 11-11-1417  Công �ồng Constance  đã bầu  được Giáo Hoàng mới là  Oddo Colonna , một nghị  phụ  tham dự Công �ồng, lên ngôi với danh hiệu Martin V  để chấm dứt cuộc ly giáo Tây Phương  kéo dài  từ năm 1378 đến năm 1417.

Martin V  là một thư�ng dân ( layman)  trí thức, đạo đức  nhưng   không có chức  linh mục và  giám mục. Nên sau khi được bầu lên,  ngài  đã được truy�n chức linh mục và giám mục trước khi đăng quang Giáo Hoàng  với danh hiệu Marin V.

Như thế , Công  �ồng Constance  đã đạt được thành quả lớn  : đó là chấm dứt cuộc ly giáo Tây phương kéo dài  từ năm 1378 đến 1417.  Cuộc ly giáo này xảy ra  chỉ vì các phe nhóm có thế lực ở Âu Châu, cụ thể là Pháp và �, đã  tranh dành ảnh hưởng   để dành ngôi vị  Giáo Hoàng của Giáo Hội  La Mã. Có thể nói tắt một đi�u : đây là hậu quả của th�i kỳ thế quy�n  và thần quy�n lẫn lộn tranh giành  quy�n cai trị  Giáo Hội  nên đã gây ra cuộc ly giáo đáng tiếc nói trên.

Có một chi tiết đáng chú ý  trong  giai đoạn ly giáo này là sự kiện Giáo Hoàng Gioan XXIII , lên ngôi năm 1410,  bị coi là ngụy giáo hoàng ( antipope) vì không được bầu lên cách hợp pháp , lại thêm kém tài đức và nhân cách.Vì thế,  sau này, khi  �ức Hông Y Roncali được bầu Giáo Hoàng ngày 28 tháng 10 năm 1958, để  kế vị �ức Thánh Cha Piô XII  qua đ�i ngày 9-10-1958,  ngài đã lấy lại danh hiệu Gioan XXIII  để  cai trị Giáo Hội cho đến ngày qua đ�i. ( 3-6-1963)

Trên đây là  đại cương  nguyên nhân  và  diễn tiến cuộc  ly giáo Tây Phương, một vết thương trong thân thể của Giáo, mặc  dù chỉ kéo dài trong 38 năm., trong khi một vết thương khác  lớn hơn  và  kéo  dài hơn nữa cho đến nay :   đó là cuộc ly giáo �ông Phương ( Eastern Schism)  xảy ra  giữa Giáo Hội Công Giáo Rôma và Giáo Hội Chính Thống Constantinople ( Hy Lạp) bắt đầu  từ năm 1054 cho đến nay.  Và chưa biết đến bao gi� mới  có thể  chấm dứt vĩnh viễn  để Giáo Hội của Chúa Kitô được hiệp thông và hiệp nhất trong cùng  một  sứ mệnh tuyên xưng đức tin Kitô Giáo và phúc âm hóa thế giới, để mang ơn cứu độ của Chúa Kitô đến với hết m�i ngư�i trên toàn thế giới, không phân biệt màu da, tiếng nói và văn hóa, cho đến ngày mãn th�i gian.

Vấn đ� này xin được nói trong một dịp khác.

Chúng ta tiếp tục cầu xin cho sự hợp nhất của Giáo Hội sớm được thực hiện qua cố lực  đại kết ( ecumenism) mà cả hai Giáo Hội Công Giáo La Mã  và Chính Thống �ông Phương đ�u  đã có thiện chí theo đuổi trong mấy thập niên qua.Nhưng kết quả cụ thể  cho đến nay vẫn còn rất xa v�i, vì trở ngại lớn nhất vẫn là ngôi vị Giáo Hoàng Roma  mà anh  em Chính Thống �ông Phương vẫn không công nhận là vị lãnh đạo duy nhất kế vị Thánh Phê rô trong sứ mệnh cai trị  Giáo Hội Công Giáo hoàn vũ ( Universal Church) mà Chúa Kitô dã thiết lập trên n�n tảng Tông �ồ để  tiếp tục Sứ mệnh rao giảng Tin Mừng cứu độ của Chúa cho đến ngày mãn th�i gian.Các nhóm Tin Lành  và Anh giáo cũng đ�u không công nhận �ức Giáo Hoàng là Thủ Lãnh duy nhất  Giáo Hội của Chúa Kitô, nên việc hiệp thông và hiệp nhất với các nhóm này đ�u  trở nên khó khăn vì trở ngại này.

Lm Phanxicô  Xaviê Ngô Tôn Huấn

CGVN