Tóm lược tông huấn Amoris Laetita

Không phải là chuyện tình c� khi Ni�m Vui Yêu Thương (NVYT), tức tông huấn hậu thượng hội đồng v� Tình Yêu Gia �ình, đã được ký vào ngày 19 tháng Ba, ngày lễ tr�ng kính Thánh Giuse. Tông huấn này tổng hợp các kết quả của hai Thượng Hội �ồng v� gia đình do �ức Giáo Hoàng Phanxicô triệu tập trong các năm 2014 và 2015. Tông huấn rất hay trích dẫn các phúc trình sau cùng của hai thượng hội đồng này; các văn kiện và giáo huấn của các vị ti�n nhiệm của ngài; và nhi�u bài giáo lý của chính ngài v� gia đình. Thêm vào đó, cũng như các văn kiện giáo huấn trước đây, �ức Giáo Hoàng cũng sử dụng các đóng góp của nhi�u hội đồng giám mục khắp thế giới (Kenya, Úc, � Căn �ình …) và trích dẫn nhi�u nhân vật tiếng tăm như Martin Luther King và Erich Fromm. Ngài còn trích dẫn cả cuốn phim Babette’s Feast để minh h�a ý niệm cho không (gratuity).Dẫn Nhập (1-7)

Tông Huấn đáng lưu ý v� b� dầy và chi tiết của nó. 325 đoạn của nó được phân chia thành 9 chương. Bẩy đoạn dẫn nhập đã trình bầy một cách đơn giản tính phức tạp của một chủ đ� hiện đang rất cần được h�c h�i thấu đáo. Các can thiệp của các nghị phụ Thượng Hội �ồng đã tạo nên một “viên ng�c nhi�u mặt� (NVYT 4), một đa diện qúy báu, mà ta phải duy trì giá trị của nó. Nhưng �ức Giáo Hoàng cảnh giác rằng “không phải m�i cuộc thảo luận v� các vấn đ� tín lý, luân lý hay mục vụ đ�u cần được giải quyết bằng các can thiệp của huấn quy�n�. Thực vậy, đối với một số câu h�i, “mỗi quốc gia hay mi�n … có thể tìm các giải pháp tốt hơn thích đáng với văn hóa của h� và mẫn cảm với các truy�n thống và nhu cầu địa phương của h�. Vì ‘các n�n văn hóa, thực ra, hết sức đa dạng và m�i nguyên tắc tổng quát … cần được hội nhập văn hóa, nếu chúng muốn được tôn tr�ng và áp dụng� (NVYT 3). Nguyên tắc hội nhập văn hóa này áp dụng vào việc phải phát biểu các vấn đ� như thế nào và phải đ� cập đến chúng ra sao và, ngoại trừ các vấn đ� tín đi�u đã được huấn quy�n Giáo Hội định tín rõ ràng, không một phương thức nào thuộc loại này có thể “được hoàn cầu hóa�. Trong diễn văn kết thúc thượng hội đồng năm 2015, �ức Giáo Hoàng nói rất rõ ràng rằng: “�i�u xem ra bình thư�ng đối với một giám mục ở một lục địa, có thể bị coi là bất thư�ng và hầu như gây tai tiếng, hầu như!, đối với một giám mục ở một lục địa khác; đi�u được coi là vi phạm một quy�n ở một xã hội lại là một qui luật hiển nhiên và bất khả vi phạm ở một xã hội khác; đi�u đối với một số ngư�i là tự do lương tâm thì đối với một số khác lại chỉ là hỗn độn đơn thuần�.

�ức Giáo Hoàng tuyên bố rõ ràng rằng trên hết, chúng ta cần phải tránh việc đặt k� nhau một cách vô dụng các đòi h�i thay đổi và việc áp dụng tổng quát các qui luật trừu tượng. Ngài viết: “các cuộc tranh luận đang tiếp diễn trong truy�n thông, trong một số ấn phẩm và cả giữa các thừa tác viên của Giáo Hội, diễn biến từ một ước muốn vô độ nhằm thay đổi toàn diện không cần suy nghĩ hay đặt cơ sở gì cả, tới một thái độ muốn giải quyết m�i sự bằng cách áp dụng các qui luật tổng quát hay rút ra các kết luận quá đáng từ những xem xét thần h�c đặc thù� (NVYT 2).

Chương Một: “Dưới ánh sáng L�i Chúa� (8-30).

Tiếp theo l�i dẫn nhập nói trên, �ức Giáo Hoàng bắt đầu các suy nghĩ của ngài v� Sách Thánh ở chương thứ nhất, một chương được diễn biến như một bài suy niệm v� Thánh Vịnh 128 (vốn được đ�c trong phụng vụ hôn phối của Do Thái cũng như trong phụng vụ hôn phối của Kitô Giáo). Thánh Kinh “đầy các gia đình, sinh nở, truyện yêu thương và khủng hoảng gia đình� (NVYT 8). �i�u này thúc đẩy ta suy niệm v� việc gia đình không phải là một lý tưởng trừu tượng như thế nào nhưng đúng hơn như một “chuyên ngh�� (trade) thực tiễn (NVYT 16), một chuyên ngh� được thi hành với tình âu yếm (NVYT 28), nhưng vốn cũng bị tội lỗi đối chất ngay từ thuở ban đầu, khi mối liên hệ yêu thương bị biến thành khống chế (xem NVYT 19). Do đó, L�i Thiên Chúa “không phải là một loạt các ý niệm trừu tượng mà đúng hơn là nguồn an ủi và đồng hành đối với m�i gia đình đang trải nghiệm khó khăn hay đau khổ. Vì nó chỉ cho h� mục tiêu cuộc hành trình của h� …� (NVYT 22).

Chương Hai: “Các trải nghiệm và thách đố của các gia đình� (31-57)

Xây dựng trên n�n Thánh Kinh, trong chương hai, �ức Giáo Hoàng xem xét tình huống hiện nay của các gia đình. Dù “đặt cơ sở vững vàng trên tính thực tại� của các trải nghiệm gia đình (NVYT 6), �ức Giáo Hoàng cũng đã rút tỉa khá nhi�u từ các bản tư�ng trình sau cùng của hai thượng hội đồng. Các gia đình hiện đang đối mặt với nhi�u thách đố, từ việc di dân tới việc ý thức hệ bác b� các dị biệt giữa các giới tính (“ý thức hệ phái tính� NVYT 56); từ n�n văn hóa tạm bợ tới não trạng chống sinh nở và tác động của kỹ thuật sinh h�c đối với lãnh vực sinh đẻ; từ việc thiếu nhà ở và việc làm tới văn hóa khiêu dâm và lạm dụng vị thành niên; từ việc không lưu ý tới những ngư�i khuyết tật tới việc thiếu kính tr�ng ngư�i cao niên; từ việc dùng luật pháp tháo b� gia đình tới việc dùng bạo lực chống lại phụ nữ. �ức Giáo Hoàng nhấn mạnh tới tính cụ thể, vốn là ý niệm then chốt trong Tông Huấn. Chính tính cụ thể, tính hiện thực và đ�i sống hàng ngày đã tạo thành sự dị biệt thực chất giữa “các lý thuyết� có thể chấp nhận được để giải thích thực tại và “các ý thức hệ� võ đoán.

Trưng dẫn Familiaris consortio, �ức Phanxicô quả quyết rằng “ta rất đúng khi tập chú vào các thực tại cụ thể, vì ‘l�i kêu g�i và các đòi h�i của Thần Khí vang v�ng trong các biến cố của lịch sử’ và qua các biến cố này, ‘Giáo Hội cũng được dẫn tới một cái hiểu sâu sắc hơn v� mầu nhiệm khôn lư�ng của hôn nhân và gia đình� (NVYT 31). Ngược lại, nếu ta không chịu lắng nghe thực tại, ta không thể hiểu được các nhu cầu của hiện tại hay các chuyển động của Thần Khí. �ức Giáo Hoàng nhận định rằng chủ nghĩa duy cá nhân hung hăng khiến con ngư�i ngày nay khó có thể hiến thân một cách đại lượng cho ngư�i khác (xem NVYT 33). �ây là một bức tranh đáng lưu ý v� tình huống hiện nay: “sợ cô đơn và ước muốn ổn định và trung thành hiện hữu song song với nỗi sợ mỗi ngày một lớn bị lừa vào một mối liên hệ rất có thể ngăn cản mình đạt được các mục tiêu bản thân� (NVYT 34).

Lòng khiêm tốn của tính hiện thực giúp ta tránh được việc trình bầy “một lý tưởng thần h�c quá trừu tượng và hầu như giả tạo v� hôn nhân, quá xa v�i so với các tình huống cụ thể và các khả thể thực tiễn của các gia đình chân thực� (NVYT 36). Chủ nghĩa duy lý tưởng không cho phép hôn nhân đươc hiểu đúng theo bản chất của nó, tức “ngả đư�ng năng động để phát triển và hoàn thành bản thân�. Quả không hiện thực chút nào khi nghĩ rằng các gia đình có thể tự nâng đỡ chính mình “chỉ bằng việc nhấn mạnh tới các vấn đ� tín lý, đạo đức sinh h�c và luân lý mà thôi, mà không khuyến khích ngư�i ta cởi mở đối với ơn thánh� (NVYT 37). Cho rằng một số phương thức “tự phê phán� không đủ đối với kinh nghiệm hôn nhân và gia đình, �ức Giáo Hoàng nhấn mạnh cần phải dành chỗ cho việc đào tạo lương tâm tín hữu: “chúng ta được kêu g�i đào luyện các lương tâm, chứ không thay thế chúng� (NVYT 37). Chúa Giêsu đ� ra một lý tưởng đầy đòi h�i nhưng “không bao gi� lại không t� lòng cảm thương và gần gũi đối với tính yếu đuối của các cá nhân như ngư�i đàn bà Samaria hay ngư�i đàn bà bị bắt quả tang ngoại tình� (NVYT 38).

Chương Ba: “Nhìn lên Chúa Giêsu: ơn g�i của gia đình� (58-88)

Chương thứ ba dành cho việc bàn tới một số yếu tố chủ yếu trong giáo huấn của Giáo Hội v� hôn nhân và gia đình. Chương này quan tr�ng vì 30 đoạn của nó mô tả xúc tích ơn g�i của gia đình theo Tin Mừng và như Giáo Hội đã quả quyết xưa nay. Trước hết, nó nhấn mạnh tới các chủ đ� bất khả tiêu, bản chất bí tích của hôn nhân, việc truy�n sinh và giáo dục con cái. Gaudium et Spes của Vatican II, Humanae Vitae của �ức Phaolô VI, và Familiaris Consortio của �ức Gioan Phaolô II đã được trưng dẫn rất nhi�u.

Chương này cung cấp một cái nhìn bao quát và đụng tới cả các “tình huống bất toàn� nữa. Thực thế, chúng ta có thể đ�c thấy “ ‘việc biện phân sự hiện diện của các hạt giống L�i Chúa’ trong các n�n văn hóa khác (xem Ad Gentes 11) cũng có thể áp dụng vào thực tại hôn nhân và gia đình. Song song với hôn nhân tự nhiên đích thực, các yếu tố tích cực quả có hiện hữu trong các hình thức hôn nhân tìm thấy nơi các truy�n thống tôn giáo khác’, dù có lúc khá mù m�� (NVYT 77). Suy tư này cũng bao gồm “các gia đình bị thương tổn�; v� các gia đình này, �ức Giáo Hoàng đã trích dẫn Bản Tư�ng Trình Sau Cùng của Thượng Hội �ồng năm 2015 để nói rằng “luôn cần phải nhớ nguyên tắc tổng quát này� ‘các mục tử phải biết rằng, vì chân lý, các ngài buộc phải thi hành việc biện phân các hoàn cảnh một cách thận tr�ng’ (Familiaris Consortio, 84). Mức độ trách nhiệm không như nhau trong m�i trư�ng hợp và có thể có các nhân tố khiến khả năng đưa ra quyết định bị hạn chế. Do đó, dù quả quyết giáo huấn của Giáo Hội cách rõ ràng, các mục tử phải tránh các phán đoán không đếm xỉa gì tới tính phức tạp của các hoàn cảnh đa dạng, và các ngài phải lưu ý, nhất thiết phải lưu ý tới việc ngư�i ta trải nghiệm ra sao và chịu đựng thế nào các buồn phi�n do hoàn cảnh của h� gây ra� (NVYT 79).

Còn 1 kỳ