Thích ứng với hạn hán và vượt qua khủng hoảng tài nguyên nước như Israel

Thích ứng với hạn hán là con đư�ng đang được nhi�u chuyên gia nông nghiệp và ngư�i nông dân Việt Nam hướng tới.

Trong nhi�u thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận tình trạng hạn hán, thiếu nước xảy ra liên tục tại nhi�u tỉnh thành, khu vực và trên phạm vi cả nước, gây thiệt hại hàng ngàn tỷ đồng v� sản xuất và đ�i sống sinh hoạt của ngư�i dân.

Tại Israel – quốc gia thuộc khu vực Trung �ông, nơi có 60% diện tích lãnh thổ là sa mạc, lượng mưa trung bình chỉ khoảng 50 mm/năm, nhưng trong gần 70 năm kể từ khi thành lập nhà nước cho đến nay, quốc gia này đã lựa ch�n những giải pháp thích ứng với đi�u kiện tự nhiên khô cằn và trở thành quốc gia hàng đầu thế giới với những chính sách, công nghệ thích ứng với hạn hán.

Kể từ khi thành lập nhà nước vào năm 1948, với sự gia tăng v� dân số và nhu cầu phát triển n�n kinh tế, Israel – một quốc gia nh� bé chỉ với hơn 22.000 km2 đã sử dụng tài nguyên nước như thế nào?

Chiến dịch truy�n thông quốc gia đa phương tiện v� “cuộc khủng hoảng� tài nguyên nước

Thành công đầu tiên cần phải kể tới trong chiến lược quốc gia v� tài nguyên nước của Israel là các thông điệp truy�n thông giúp nâng cao nhận thức của ngư�i dân v� sự khan hiếm của nguồn nước và việc sử dụng tiết kiệm nguồn tài nguyên này.

Năm 2009, Israel thực hiện chiến dịch thông tin trên tất cả các phương tiện truy�n thông quốc gia như: truy�n hình, radio, báo chí và các kênh truy�n thông trên Internet.

Chiến dịch này bắt đầu được đ� xuất vào năm 2008 và được duy trì thực hiện trong suốt năm 2009, kéo dài đến năm 2010. Chiến dịch đã rất thành công khi truy�n tải thông điệp v� “cuộc khủng hoảng� tài nguyên nước tới tất cả ngư�i dân.

Tổng chi phí cho chiến dịch kéo dài trong th�i gian một năm rưỡi là khoảng 7,5 triệu USD. Chiến dịch đã đem lại hiệu quả hơn cả sự mong đợi với tỷ lệ nước sử dụng trong sinh hoạt giảm 10% vào năm 2009 (tương ứng 76 triệu m3). Như thế, xét v� hiệu quả kinh tế, chiến dịch truy�n thông này chỉ chi khoảng 0,1 USD cho mỗi m3 nước tiết kiệm được.

Theo đó, mức tiêu thụ bình quân đầu ngư�i cũng giảm từ khoảng 100 m3/ngư�i/năm trước chiến dịch xuống còn khoảng 90 m3/ngư�i vào năm 2009.

� thức bảo vệ và sử dụng nước tiết kiệm còn tiếp tục được duy trì cả sau khi chiến dịch truy�n thông kết thúc.

Công nghệ tưới nước nh� gi�t ưu việt và sử dụng nước thải đã qua xử lý

Hệ thống tưới nước nh� gi�t được phổ biến tại Israel trong những năm 1960 được coi là công nghệ thành công nhất và là phát minh quan tr�ng nhất cho sự phát triển nông nghiệp của quốc gia này.

Việc sử dụng hệ thống tưới nước nh� gi�t mang lại hiệu quả cao thông qua việc cắt giảm dòng chảy, giảm sự thoát hơi nước, đồng th�i, những cải tiến v� công nghệ cho phép ngư�i nông dân có thể đi�u khiển và giám sát hệ thống bằng máy vi tính.

Hàng năm, Cục thống kê trung ương Israel đ�u ghi lại diện tích cụ thể của mỗi loại cây trồng. Thông qua số liệu v� diện tích trồng và các số liệu liên quan, các chuyên gia v� nước trong nông nghiệp sẽ tính toán một cách chính xác lượng nước và chất dinh dưỡng đủ cho nhu cầu phát triển của từng cây, cũng như xác định sử dụng hệ thống tưới nước nh� gi�t hay phun sương phù hợp.

Năm 1990, Israel đ� xuất hàng loạt các chính sách liên quan đến việc tái sử dụng nước thải đã qua xử lý trong sản xuất nông nghiệp áp dụng trên quy mô toàn quốc. Năm 1993, lượng nước thải đã qua xử lý đáp ứng 25% nhu cầu tưới của nông nghiệp và kể từ đó, tỷ lệ đóng góp của nguồn nước này trong lĩnh vực nông nghiệp tăng dần lên.

Nhà nước khuyến khích ngư�i nông dân sử dụng nguồn nước này bằng cách áp dụng mức giá nước thải và nước lợ đã qua xử lý thấp hơn so với giá nước sạch tự nhiên.

Cùng với chính sách này, mỗi hộ sẽ được cung cấp một lượng nước sạch nhất định theo từng năm. Khi lượng nước thải đã qua xử lý và nước lợ được sử dụng nhi�u hơn định mức ban đầu, ngư�i nông dân sẽ được cung cấp thêm một lượng nước thải đã qua xử lý nhất định, và phần nước thêm này sẽ không bị tính phí.

Nhà nước cũng sẽ hỗ trợ chi phí lắp đặt đư�ng ống cần thiết cho việc vận chuyển nước thải đã xử lý và nước lợ từ các nơi cung cấp đến từng khu vực nông nghiệp.

Nước biển qua khử muối – Nguồn nước mới đóng vai trò đột phá trong quỹ nước của Israel

Nước biển đã qua khử muối cung cấp khoảng 60-70% lượng nước tiêu thụ nội địa tại Israel.

Việc xây dựng chương trình khử muối trong nước biển mang tính dài hạn trên quy mô lớn tại Israel được bắt đầu vào năm 2005. Khi đó, ba hệ thống nhà máy khử muối trong nước biển có quy mô lớn được xây dựng với chi phí 750 triệu USD. Các hệ thống xử lý này, cùng với một số hệ thống nh� hơn thực hiện khử muối trong nước lợ cung cấp khoảng 42% nhu cầu nước cho sinh hoạt.

Hệ thống khử muối trong nước biển của thành phố ven biển Ashkelon là một trong những hệ thống khử muối nước biển được xây dựng đầu tiên tại Israel. Nhà máy này đã đoạt giải Nhà máy khử mặn của năm tại Giải thưởng Công nghệ Nước Toàn cầu (Global Water Awards) năm 2006. Sản lượng hàng năm của hệ thống này đạt khoảng 120 triệu m3, cung cấp 16% nhu cầu nước sinh hoạt của quốc gia năm 2010.

Những công nghệ được sử dụng để xử lý tài nguyên nước vẫn đang được tiến hành kể từ khi Nhà nước Israel ra đ�i và cho đến nay, quốc gia này vẫn đang tiếp tục cải tiến các hoạt động nghiên cứu khoa h�c và ứng dụng của mình.

�ể theo đuổi sự phát triển và sử dụng tài nguyên nước b�n vững, sự đồng thuận và hợp tác giữa Chính phủ, các cơ quan chuyên môn, các nhà khoa h�c và cộng đồng dân cư chính là chìa khóa cho tất cả những thành công v� chiến lược và công nghệ trong sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp tại Israel.

Việt Nam và nguy cơ ‘khủng hoảng’ tài nguyên nước

Mặc dù Việt Nam nằm trong vành đai nhiệt đới Bắc Bán Cầu với lượng mưa hàng năm được xác định tương đối lớn, trung bình từ 1.500 – 2.000 mm (phân bố không đ�u theo th�i gian và không gian), nhưng những diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu cùng sự quá tải v� dân số, quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội vùng mi�n, quy hoạch đô thị kém hiệu quả càng làm cho tình hình hạn hán diễn ra gay gắt.

Theo thống kê của Cục Thủy lợi, Bộ NN&PTNT, trong vòng 46 năm từ 1960-2006, Việt Nam có tới 34 năm có hạn hán (chiếm 74%).

Các vụ hạn hán nghiêm tr�ng xảy ra vào các năm 1976 tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, hạn hán năm 1982 – 1983 tại �BSCL, hạn hán năm 1993, 1995-1996 tại mi�n Trung làm hàng trăm ngàn ha cây lương thực, cây hoa màu bị hư hại, thiệt hại do hạn hán mỗi kỳ lên tới hàng trăm tỷ đồng.

�ợt hạn năm 1997-1998 nghiêm tr�ng nhất, phạm vi hầu như bao trùm cả nước với 750.000 ha lúa bị hạn, cây công nghiệp và cây ăn quả bị hạn trên 236.000 ha, hơn 3 triệu ngư�i rơi vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt, thiệt hại tính trên cả nước do hạn hán lên tới 5.000 tỷ đồng.

Trong 2 năm gần đây 2014, 2015, tình hình hạn hán diễn ra nghiêm tr�ng, nhi�u tỉnh thành buộc phải công bố thiên tai hạn hán và xâm nhập mặn.

Tháng 8/2014, Phú Yên công bố thiên tai do hạn hán đối với sản xuất nông nghiệp trên toàn tỉnh, có khoảng 7.000 hộ dân bị thiếu nước sinh hoạt.

Năm 2015, nắng hạn kỷ lục xảy ra tại các tỉnh Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và �ông Nam Bộ.

Theo Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia, trong 8 tháng đầu năm 2015, lượng dòng chảy trên các sông phổ biến thiếu hụt từ 20-60% so với trung bình nhi�u năm, có nơi thiếu hụt trên 80% như tại Nghệ An, Khánh Hòa. Trên nhi�u sông, mực nước đã giảm xuống mức thấp nhất lịch sử hoặc thấp nhất cùng kỳ.

Mùa khô 2015-2016 mới đây ghi nhận 15 tỉnh thành thuộc �BSCL, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ công bố thiên tai hạn hán và xâm nhập mặn gồm:

• Trà Vinh, VÄ©nh Long, Tiá»�n Giang, Bến Tre, Kiên Giang, Sóc Trăng, Long An, Hậu Giang, Bạc Liêu, Cà Mau
• Gia Lai, Kon Tum, Ä�ắk Lắk (trong đó, Ä�ắk Lắk công bố thiên tai hạn hán cấp Ä‘á»™ II tại 3 huyện: Ea Súp, Buôn Ä�ôn và CÆ° M’gar)
• Ninh Thuận, Bình Thuận

Theo Ban chỉ đạo v� phòng chống thiên tai, tính đến ngày 6/5/2016, tại các khu vực này đã có 432.863 hộ dân thiếu nước sinh hoạt, hơn 430.000 ha cây trồng và 5.137 ha thủy sản bị thiệt hại, ước tính tổng thiệt hại gần 9.000 tỷ đồng.

�i tìm giải pháp cho một số vấn đ� liên quan đến hạn hán, nhi�u địa phương đã nghiên cứu và áp dụng mô hình tưới nước nh� gi�t của Israel như Lâm �ồng, huyện Cam Lộ (Quảng Trị), các huyện Nghĩa �àn, Quỳ Hợp, Quỳ Châu (Nghệ An),… giúp nhà nông tiết kiệm được từ 30-60% so với lượng nước tưới thông thư�ng, nâng cao sản lượng cây trồng.

Gia Hân