TẠI SAO T�N �Ồ HỒI GI�O CẦU XIN �ỨC MẸ ?

13284

Fatima, Harissa, Damascus, Samalut, Assiut, Zeitun và nhi�u nơi khác �ức Mẹ đã hiện ra trở thành điểm đến của những khách hành hương từ Lebanon, Syria, Ai Cập và Iran. H� đến không chỉ xin chữa bệnh thể lý mà còn xin chữa bệnh tâm linh. H� cầu nguyện tự phát, không còn theo “định dạng� của Hồi giáo. Những ngư�i bài trừ thánh tượng (Salafists) vẫn phá hủy những nơi hành hương hàng năm, nhưng lòng sùng kính �ức Mẹ vẫn phát triển, đầy những câu chuyện trong kinh Koran. Cuộc đối thoại tâm linh giữa các Kitô hữu và các tín đồ Hồi giáo hứa hẹn những đi�u khác ngoài vấn đ� văn hóa, thần h�c hoặc chính trị.

Mỗi năm có hàng triệu tín đồ Hồi giáo hành hương tới các ��n �ức Mẹ của Công giáo. H� không chỉ tới các đ�n lớn như Fatima ở Bồ �ào Nha hoặc Harissa ở Lebanon, mà còn tới các đ�n ở Ai Cập, Syria và Iran. Các tín đồ Hồi giáo, nhất là phụ nữ, tới để tạ ơn �ức Mẹ hoặc các thánh – như Thánh Charbel hoặc Thánh George.

Trong con mắt của nhi�u ngư�i Tây phương, động thái này có vẻ khôi hài và không đúng, vì h� nói v� những lần �ức Mẹ hiện ra, v� việc cầu nguyện, nhưng rồi vẫn có những cuộc tàn sát, giết ngư�i, bạo lực nhân danh tôn giáo!

Dù thích hay không, hiện tượng tôn giáo vẫn sống động tại Mỹ châu Latin, Phi châu và � châu. Khi bạn thấy hàng triệu tín đồ Ấn giáo xuống tắm nước dơ ở thánh giang (sông Hằng, dòng sông thánh), bạn thấy buồn cư�i. Nhưng đối với h� thì đó là thanh tẩy và cầu nguyện. Ngư�i Tây phương rộng lòng với các tôn giáo khác, nhưng thái độ đó đối với các Kitô hữu là quá nh� m�n (increasingly hypercritical). Tây phương không là hậu Ấn giáo hoặc hậu Hồi giáo, mà là hậu Kitô giáo!

Ở Tây phương, vấn đ� siêu nhiên bị coi là lỗi th�i, bị dán nhãn thần thoại, ảo giác, thay vì Tây phương mãi mãi tố giác những đi�u khó khăn mà sự lạ hoặc hành hương cũng không thể xóa b�. Nhưng ở các nơi khác trên thế giới, chi�u kích tâm linh vẫn sống động. Tại �ông phương, cảm xúc tôn giáo rất mãnh liệt nơi các tín đồ Hồi giáo, Kitô giáo và các tôn giáo khác. Nhưng tại hầu hết Tây phương – nhất là ở giới trí thức – cảm xúc tôn giáo bị coi là “xưa rồi Diễm�, là phi lý và ngây ngô. Phải nói rõ rằng đó là sai lầm!

LÒNG SÙNG K�NH �ỨC MẸ CỦA T�N �Ồ HỒI GI�O

Tại Ai Cập, có ít nhất 12 nơi hành hương tôn sùng �ức Mẹ, tưởng nhớ việc Thánh Gia tới Ai Cập. Truy�n thống rất phong phú trong các ngụy kinh (apocryphal texts) của thế kỷ IV và V.

Ngày 15- 8 hàng năm, lễ Mông Triệu (Dormition, �ức Mẹ Lên Tr�i), có ít nhất 1 triệu ngư�i hành hương tới nhi�u ��n �ức Mẹ (như Việt Nam có �ức Mẹ La Vang, Tà Pao, Măng �en, Trà Kiệu, Giang Sơn,…). Nơi nổi tiếng nhất là Jabal al-Tair, gần Samalut, thuộc thượng du Ai Cập (mi�n Nam), cách thủ đô Cairo khoảng 200 km. Lễ hội kéo dài 15 ngày, ngư�i ta tới để cầu nguyện, rửa tội trẻ em (tư tế Hồi giáo cũng có nghi thức rửa tội), và cử hành lễ nghi.

V� phía Nam, cách Cairo khoảng 380 km và cách Assiut 7 km, có nơi hành hương tại Deir Dronka, truy�n thống cho rằng Thánh Gia đã lưu trú và �ức Mẹ đã nghỉ ngơi tại một hang động ở đó.

Gần đây có vài lần �ức Mẹ hiện ra:

– Ngày 22-1-1980, �ức Mẹ hiện ra với một phó tế (thầy sáu).

– Ngày 10-1-1988, �ức Mẹ hiện ra với một du khách Úc tại một nhà th�, và Chúa Giêsu với chim bồ câu hiện ra với các những ngư�i lao động tại một tu viện.

– Ngày 7-8-1990, �ức Mẹ hiện ra với các tu sĩ, xung quanh đầy ánh sáng, tại một hang động của tu viện này.

Hành hương hàng năm vào th�i gian “�ức Mẹ ăn chay� (7 tới 21 tháng 8, lễ Mông Triệu vào ngày 22 theo nghi lễ Giáo hội Ai Cập). Trong số hơn 500.000 ngư�i hành hương tới đây có 10.000 tín đồ Hồi giáo. Một trong các tu sĩ là “ngư�i đặc biệt�, nghĩa là rửa tội, vì tu sĩ này có thể làm 36 dấu Thánh Giá trên cơ thể trẻ em trong vòng 1 phút. Các tín đồ Hồi giáo chiếm khá đông, ít nhất chiếm 1/4 số khách hành hương.

Tại Ai Cập, ngư�i ta hành hương tới Zeitun, gần Cairo, nơi �ức Mẹ hiện ra. Sự lạ xảy ra vào năm 1968, kéo dài 7 tháng. Nhi�u nhà xã hội h�c (không có ngư�i Ai Cập) đã g�i hiện tượng này là một dạng đ�n bù cảm xúc, sự an ủi tâm lý đối với sự khắc nghiệt của cuộc sống. Nhưng những ngư�i đến đó, cả tín đồ Hồi giáo và Kitô hữu, vì h� thấy một hình trắng trên mái vòm của Nhà th� Zeitun, h� cho đó là �ức Mẹ (Sittina Mariam). Thực sự rất khó giải thích, nhưng hàng ngàn ngư�i đã nhìn thấy và cũng có nhi�u hình ảnh. Lần khác �ức Mẹ hiện ra được kính nhớ ở Imbaba, một vùng lân cận đông dân cư.

Từ năm 1982 tới nay, tại Damascus gần Soufanieh vẫn được kể lại những lần �ức Mẹ hiện ra. Dầu chảy trên tượng �ức Mẹ và trên tay của Myrna Nazzour, một cô gái 18 tuổi bình thư�ng. Linh mục xứ lúc đó, mới đầu không tin, nhưng rồi trở nên rất nhiệt thành. Có rất nhi�u tín đồ Hồi giáo và Kitô hữu đến đó.

Gần Damascus cũng có nơi để hành hương là lăng tẩm Settena Zainab, con gái của Ali và Fatima, ngư�i sáng lập Shiism (Hồi giáo phái Shiite, khác với phái Sunny). �ây là cuộc hành hương v� cội nguồn. Nhưng khi bạn tới những nơi �ức Mẹ hiện ra, các lý do rất sâu xa. Nhi�u năm qua, các phụ nữ Hồi giáo Iran đã tới Fatima (Bồ �ào Nha). H� đến cầu nguyện với �ức Mẹ đã hiện ra với ba trẻ chăn chiên. Lý do là Fatima chính là tên con gái của ông Muhammad và bà Ali Ibn Abi Talib.

Tại Harissa, Lebanon, các phụ nữ Iran vẫn đến cầu nguyện với �ức Mẹ, tới mức mà linh mục quản lý đ�n này đã xây một nhà nguyện dành riêng cho h�, có ảnh tượng và kinh cầu �ức Mẹ ở Ba Tư, để thuận tiện cho lòng sùng kính của h�.

Tháng 5-2012, khi tôi tham dự Thánh lễ chi�u tại Harissa, tôi thấy hàng trăm gia đình Hồi giáo – có thể thuộc phái Shiite – dừng lại nghe hát ca nhập lễ, sau đó h� đi. Khi ở Morocco, tôi thấy nhi�u phụ nữ (đang mang thai và có con nh�) vẫn giữ “kỳ chay tịnh của �ức Mẹ� mà kinh Koran có nói tới.

�ỨC MẸ TRONG KINH KORAN

Các tín đồ Hồi giáo tới các đ�n th� đ�u biết rằng �ức Mẹ là một phụ nữ được ca tụng nhi�u nhất trong kinh Koran, là phụ nữ duy nhất được g�i là “Siddīqah� (chân chính, tin tưởng, thánh thiện), một danh xưng dược dành cho nam giới (siddīq). �ức Mẹ là ngư�i duy nhất mà kinh Koran 2 lần nói rằng Thiên Chúa đã “ch�n� (inna All�h istaf�qī), và Thiên Chúa đã yêu quý hơn các phụ nữ trên trái đất (wa-faddalaki ‘ala nis�’ al-‘�lamīn), được thánh hiến (innī nadhartu m� fī batnī muharraran) từ trong lòng mẹ. Thật vậy, câu nói “đáng sợ� (được coi là của Muhammad nên được coi là chính xác) cho rằng m�i con trẻ sinh ra đ�u được Satan “chạm� vào, trừ �ức Mẹ và Con Trai của �ức Mẹ, câu nói này rất gần gũi với sự Vô Nhiễm.

Trong kinh Koran, �ức Maria là ngư�i “tinh tuy�n nhất�, vì Thiên Chúa đã làm cho Ngư�i tinh tuy�n. Khi được truy�n tin, trong 2 chương khác nhau, �ức Maria nói với Sứ thần: “Làm sao tôi có con khi tôi không biết đến ngư�i nam?�. Như vậy, trong kinh Koran, Chúa Giêsu được g�i là “Giêsu Kitô, con của bà Maria� (al-Masīh ‘Īs� Ibn Mariam). Trong tiếng Ả-rập chưa bao gi� có một ngư�i nào được g�i là “con của… (một phụ nữ)�, mà luôn nói là “con của… (một đàn ông)�. Vì thế, Chúa Giêsu sinh bởi một phụ-nữ-không-biết-đến-ngư�i-nam không thể g�i là “con của ông Giuse�!

Do đó, câu cuối cùng (12) của chương 66 (al-Tahrīm) trong kinh Koran nói:“Và Maria, con gái của Imran, ngư�i đã giữ gìn đức khiết tịnh của bà; bà làm chứng cho sự thật của L�i Chúa và Mặc Khải, là một ngư�i đạo đức�.

Khi �ức Maria được nói tới trong Hồi giáo, “Alayh� l-sal�m� (bình an xuống trên bà) được thêm vào, một danh xưng không được trao cho bất kỳ vị thánh nào. Tước hiệu này cũng được các Kitô hữu dùng để tôn xưng �ức Maria. Có một dạng văn chương toàn vẹn v� �ức Maria trong kinh Koran, được viết bởi Hồi giáo và Kitô giáo.

LÒNG SÙNG K�NH PHỔ BIẾN Ở C�C KITÔ HỮU ��I VỚI C�C TH�NH, NGAY CẢ TRONG HỒI GI�O

�i�u gì khiến ngư�i Hồi giáo hành hương như vậy? Trước hết, h� muốn tái khám phá ni�m tin tinh túy, h� muốn canh tân đức tin. Theo sau đó này là ước muốn chữa lành thể bệnh. Nhưng ước muốn chữa thể bệnh mãnh liệt hơn. �i�u này rất giống ý nghĩa của các Kitô hữu hành hương: Tôn sùng thì ít, cầu xin thì nhi�u.

Phải nói rằng việc hành hương không có giá trị đối với Hồi giáo chính thống, trừ việc hành hương tới thánh địa Mecca (hajj). Với sự ngoại lệ của Mecca, h� coi việc hành hương là một dạng tôn th� ngẫu tượng. �ây là lý do những ngư�i Hồi giáo cực đoan đã phá hoại những nơi hành hương, nhất là các ngôi mộ của các hi�n nhân Hồi giáo (Sufi sages), nơi những nhà thần bí Hồi giáo (Muslim mystics) viếng thăm hàng năm. Sự phá hoại như vậy là điển hình của các Salafist – những ngư�i luôn tấn công bài trừ thánh tượng ở Tunisia, Libya, Ai Cập, Mali, Jordan, Pakistan, v.v…

Xu hướng này trong Hồi giáo cực đoan cũng gần giống với Tin Lành lúc đầu: H� coi thư�ng việc sùng kính của cộng đồng vì cho đó là quá ngây ngô và lệch lạc. Trong thực tế, ngư�i ta tìm kiếm Thiên Chúa qua m�i thứ hàng ngày, qua hiện tượng nào đó hoặc các chứng cớ. �i�u đó không phân biệt Kitô giáo hoặc Hồi giáo.

Hàng ngày đ�u có các tín đồ Hồi giáo, thư�ng là phụ nữ, hành hương tới ��n Thánh George ở Ai Cập, tới ��n Thánh Charbel Makhlouf ở Lebanon, tới Nhà �ức Mẹ ở Êphêsô. H� đến xin ơn có con hoặc xin ơn kh�i bệnh. Luôn có ngư�i Hồi giáo tới những nơi của Kitô giáo.

NGƯỜI TRỪ QUỶ ��I VỚI NGƯỜI HỒI GI�O

Yếu tố tâm linh khác trong đức tin của ngư�i ta là sợ ma quỷ. Có th�i gian tôi đã trải nghiệm nhi�u năm khi tôi còn là một tu sĩ. �ây là đi�u quan tr�ng. Tôi h�c �ại h�c Hoa Kỳ tại Cairo, ra vào trư�ng này nhi�u lần. Có lần ngư�i gác cổng chặn tôi lại và xin tôi giúp: “�ứa con gái 16 tuổi của tôi bị quỷ ám�. �ó là lần đầu tiên tôi nghe nói v� quỷ ám. Ông này kể cho tôi nghe cách mà quỷ làm con gái ông ngã xuống đất, và làm nó bị thương. Ông nói thêm: “Tôi đưa con gái tới tư tế (imam, giáo sĩ Hồi giáo), nhưng h� chẳng làm được gì. H� bảo tôi rằng chỉ có tu sĩ (Công giáo) mới trừ được quỷ�. Ông ta xin tôi trừ quỷ cho con gái.

Tôi hứa sẽ cầu nguyện cho h�, nhưng tôi thấy ông ta thất v�ng khi tôi nói vậy. Khi tôi kể lại chuyện này với các tu sĩ bạn, h� phê bình tôi, vì h� tin rằng tôi có thể trừ quỷ theo nghi lễ phụng vụ. Tôi phát hiện có nhi�u tu sĩ được ngư�i Hồi giáo tới xin trừ quỷ cho gia đình h�. Việc này rất phổ biến.

Thư�ng thì ngư�i Hồi giáo tới các tu sĩ hoặc tư tế Hồi giáo chính thông và việc trừ quỷ thư�ng được làm công khai. Có lần tôi chứng kiến một ngư�i đang ở trước nhà ga tại Cairo (B�b al-Hadīd), ngày nay g�i là Mīd�n Ramsis, tay cầm nến và nước phép. Có một ngư�i đàn ông nằm trên đất, miệng nguy�n rủa, nhưng một lúc sau đàn ông này nằm im.

Tháng 9-1994, một linh mục ngư�i Canada nổi tiếng v� “làm sự lạ�, và đã đến Lebanon. �ó là LM Emilien Tardif (1928-1999), Dòng Truy�n Giáo Thánh Tâm (The Missionaries of the Sacred Heart). Có khoảng 10.000 ngư�i đã đến xin ngài giúp, trong đó có nhi�u ngư�i Hồi giáo. �n xin phong chân phước cho ngài đang được tiến hành. Hiện tượng này tôi không thể giải thích, nhưng tôi nghĩ rằng Thiên Chúa đã trao tặng phẩm siêu nhiên cho một số ngư�i để phục vụ m�i ngư�i. Các tặng phẩm này chỉ được phân phát trong môi trư�ng Kitô giáo, nhưng chúng được những ngư�i ngoài Kitô giáo chứng thực và công nhận.

Phép lạ xảy ra vì lợi ích của bất kỳ ai có ni�m tin, chính đức tin này khiến Thiên Chúa làm phép lạ. Con ngư�i có những nhu cầu không th�a mãn trong Hồi giáo, nhưng lại sống động trong Kitô giáo. Có nhu cầu v� tâm linh, v� thần bí và đi�u tốt đẹp được trao tặng bằng sự thoải mái trong thế giới Kitô giáo nhi�u hơn so với trong Hồi giáo.

�ỨC MẸ LÀ NHỊP CẦU GIỮA KITÔ GI�O VÀ HỒI GI�O

Chính lòng thành tín đã liên kết m�i ngư�i. Ví dụ điển hình là quyết định của Quốc hội Lebanon v� việc thành lập ngày nghỉ toàn quốc là ngày lễ �ức Mẹ Lên Tr�i. �ó là một quyết định thận tr�ng của các Kitô hữu và tín đồ Hồi giáo. Kinh Koran đã 2 lần nói tới việc �ức Mẹ mông triệu (chương 3 và 19), hầu như có cách nói giống Phúc Âm, với cách nói thanh tao và nghiêm túc hơn nhi�u. Trong văn bản này, �ức Maria được mô tả là rất tuân phục Thiên Chúa và ngạc nhiên v� những đi�u xảy ra với �ức Mẹ, chính Thiên Chúa đã an ủi �ức Mẹ.

Các kinh nghiệm này dẫn tới sự hợp tác quan tr�ng và hài hòa tâm linh với nhi�u tín đồ Hồi giáo. Nếu đi�u này không được chấp nhận bởi sự cực đoan Hồi giáo – pha trộn tôn giáo và sức mạnh, tôn giáo và nhà nước, tôn giáo và chính trị – thì tín đồ Hồi giáo, cũng như các tín đồ khác, vẫn ấp ủ sự cởi mở đối với siêu nhiên và tâm linh. Nhưng phương diện này không được diễn tả thoải mái trong Hồi giáo: Tâm linh được hoạch định, việc cầu nguyện mỗi ngày 5 lần được định trước và phải thực hiện với những ngôn từ được soạn sẵn, nếu lỡ đ�c sai, ngư�i ta phải đ�c lại. Hồi giáo thiếu tính tự phát. Vì thế, khi một tín đồ Hồi giáo tìm kiếm đi�u gì thân mật hơn thì h� hướng tới Kitô giáo.

Lòng sùng kính tạo cảm giác thân thiện và không đối nghịch. Ở Tây phương, ngư�i ta thư�ng nói rằng tôn giáo – nhất là các tôn giáo độc thần (monotheistic religions) – là nguyên nhân chiến tranh và phân rẽ. Luận điểm này sai từ quan điểm lịch sử và từ quan điểm v� nội dung. Dĩ nhiên, chiến tranh đã được tiến hành với danh nghĩa tôn giáo. Nhưng con ngư�i cũng thúc đẩy chiến tranh với danh nghĩa của nhi�u dạng ý thức hệ, chính tôn giáo không thúc đẩy chiến tranh. Chúng ta phải nghĩ tới chủ nghĩa dân tộc, sự phân rẽ và chiến tranh thế giới xảy ra tại Âu châu, chúng ta phải công nhận rằngchủ nghĩa dân tộc là nguyên nhân bạo lực tệ hại hơn bất kỳ tôn giáo nào, và các ý thức hệ vô thần (atheistic ideologies) của thế kỷ XX đã gây ra nhi�u cái chết hơn các tôn giáo.

Ngay cả các cuộc chiến tranh tôn giáo xảy ra ở Âu châu cũng dựa trên hiện tượng chính trị đã lợi dụng tôn giáo (“cuius regio, eius religio�). �ó là quan điểm chung của th�i đại, không là tầm nhìn của Phúc Âm đưa ra. Sự nối kết giữa chính trị và tôn giáo vẫn rất mạnh trong Hồi giáo và Do Thái giáo. Xác định một nhà nước với một tôn giáo và một nhóm dân tộc, phát sinh chủ nghĩa phục quốc Do Thái (Zionism), đã tạo ra phong trào bạo động được tôn giáo đổ dầu vào, và tạo ra các vấn nạn đối với nhi�u ngư�i Do Thái không trở lại chính trị của Israel. V� phương diện Hồi giáo, nguyên nhân Palestine được xác định với Hồi giáo và đã tạo ra sự khó khăn tương tự, và có thể đó là lý do mà tiến trình hòa bình và hòa giải đã phải trì trệ.

Với tôi, có vẻ Kitô giáo là một tôn giáo tách biệt đức tin và chính trị, mặc dù không luôn luôn hoàn hảo… giống như “nhân vô thập toàn� vậy. �GH Bênêđictô XVI cũn đ� cập đi�u này trong thư cổ vũ Trung �ông: “Mặt khác, tính thế tục lành mạnh giải phóng tôn giáo kh�i gánh nặng chính trị, và cho phép chính trị được phong phú hóa bởi sự đóng góp của tôn giáo, trong khi vẫn giữ khoảng cách cần thiết, sự phân định rạch ròi và sự hợp tác cần thiết giữa hai lĩnh vực� (Ecclesia in Medio Oriente, No. 29).

Thật vậy, với các tín đồ Hồi giáo, ngay khi nói tới �ức Maria, có sự thay đổi đáng kể trong thái độ: có không khí của sự sùng kính, sự im lặng, tình huynh đệ, như thể sau khi nói chuyện m�i đi�u, ngư�i ta vào nơi tôn th�, và có sự im lặng.

Một số ngư�i có thể coi đây là một dạng hổ lốn (syncretism), bình dân g�i là “tạp-pí-lù� (hotchpotch). Nhưng trong thực tế, lòng sùng kính là một hiện tượng mở ra với m�i ngư�i. Thậm chí tại tây phương, các ��n �ức Mẹ không chỉ thu hút các Kitô hữu mà cả các tín đồ của các tôn giáo khác, kể cả những ngư�i đã r�i b� Giáo hội và những ngư�i không có ni�m tin tôn giáo. Khi cầu nguyện với �ức Mẹ, nếu tôi thấy một ngư�i Hồi giáo cầu nguyện gần bên tôi, liệu có vấn đ� gì không? Không, đó là sự rất thoải mái vì lòng sùng kính là n�n tảng rất vững chắc đối với mối quan hệ và tình huynh đệ hơn là v� ý thức hệ, chính trị hoặc văn hóa. Những ngư�i nghĩ v� đức tin Kitô giáo theo cách “độc quy�n�, như một số ngư�i Công giáo truy�n thống (nệ cổ), thì chưa thực sự hiểu đúng Kitô giáo.

SAMIR KHALIL SAMIR

TRẦM THIÊN THU (Chuyển ngữ từ AsiaNews.it)