TẠI SAO GỌI LÀ “CHÚA CÃ�C Ä�ẠO BINH”?

H�i: Trong thánh lễ, sau kinh Ti�n tụng, tất cả cộng đoàn hát lên l�i tung hô: “Thánh, Thánh, Thánh, Chúa là Thiên Chúa các đạo binh�. Tại sao g�i là “Thiên Chúa các đạo binh�? Phải chăng Chúa có một quân lực hùng hậu, bách chiến bách thắng?

�áp: L�i chúc tụng “Thánh thánh thánh� được trích từ đoạn văn Isaia chương 6, câu 2-3, mô tả một thị kiến trong đ�n th�: Thiên Chúa hiện ra với ông Isaia như là một hoàng đế lâm tri�u, ngự trên ngai, và các thần Sêraphim tung hô: “Thánh thánh thánh, �ức Chúa các đạo binh là �ấng thánh. Cả mặt đất rạng ng�i vinh quang Chúa�. Ngay từ thế kỷ thứ nhất, l�i chúc tụng này đã được du nhập vào phụng vụ Kitô giáo như chúng ta thấy vết tích nơi sách Khải huy�n, chương 4 câu 8. Nguyên ngữ của cụm từ “Chúa các đạo binh� trong tiếng Hipri là “Yahweh Sabaoth�. Từ ngữ này xuất hiện 279 lần trong Cựu ước. “Thiên Chúa các đạo binh� có nghĩa là gì? Các tác giả đưa ra ít là ba lối giải thích:

(1) Thứ nhất, “Chúa các đạo binh� có nghĩa Chúa của quân lực Israel. Trong quan niệm cổ th�i, mỗi dân tộc đ�u có một vị thần che chở. Vì thế trong các cuộc chiến đấu để bảo vệ quê hương hay để chiếm thêm đất đai, ngư�i ta cầu khẩn vị thần, xin ngài đích thân chỉ huy đạo quân nhà. Dĩ nhiên, các cuộc chiến thắng đ�u được quy cho ngài, nghĩa là nh� có ngài mà quân ta đã thắng. Còn nếu mà thua trận thì ngư�i ta giải thích là hoặc tại vì thần giận dữ, b� rơi quân ta, hoặc tại vì thần của mình yếu thế, không địch nổi với thần chỉ huy đạo quân của đối phương. Chúng ta có thể thấy tư tưởng này ở sách 1 Samuel (4,4), khi mà Israel kiệu hòm bia thánh được đặt tại điện Silô (hòm bia giao ước của �ức Chúa các đạo binh) trong cuộc chiến với ngư�i Philitinh. Lúc đầu, sự hiện diện của hòm bia đã tăng thêm tinh thần chiến đấu cho Israel; nhưng tiếc rằng h� bị mất hòm bia và sự thất trận được giải thích như bị Chúa b� rơi.

(2) � kiến thứ hai cho rằng “đạo binh� ở đây không phải là quân lực Israel, nhưng là đạo binh thiên quốc. Ngư�i ta hình dung rằng Thiên Chúa có một đạo binh ở trên tr�i: Ngài được ví như Ng�c hoàng, cũng có tri�u đình và quân lực. Vì thế mà khi cần giao tranh với các lực lượng đối nghịch, thì Ngài sẽ sai đạo binh thiên quốc đến chấp hành kế hoạch. Nói khác đi, đạo binh thiên quốc chính là các thiên sứ. Tư tưởng này có lẽ chịu ảnh hưởng của văn hóa Babylon, như đ�c thấy trong các ngôn sứ sau th�i lưu đày, và còn phảng phất nơi Tân ước khi Chúa Giêsu nói với ông Simon Phêrô trong vư�n Cây dầu: “Hãy x� gươm vào v�, vì tất cả những ai cầm gươm sẽ chết vì gươm. Hay anh tưởng là Thầy không thể kêu cứu Cha Thầy sao? Ngư�i sẽ cấp ngay cho Thầy hơn mư�i hai đạo binh thiên thần!� (Mt 26,52-53).

(3) Sau cùng, ý kiến thứ ba cho rằng “đạo binh� ở đây hiểu theo nghĩa bóng, tức là các tinh tú trên tr�i. Thiên Chúa là �ấng Tạo hóa, thống lĩnh m�i lực lượng trên tr�i dưới đất, mây mưa sấm chớp, vv. Hiểu như vậy cho nên bản văn phụng vụ tiếng Pháp dịch là “Chúa của vũ trụ� (Dieu de l’univers). Bản dịch tiếng Italia, Tây ban nha cũng vậy.

H�i: Có phải vì thế mà bài ca chúc tụng tiếp theo với những l�i “Tr�i đất đầy vinh quang Chúa, Hoan hô Chúa trên các tầng tr�i� không?

�áp: �úng có một phần thôi. Phần đầu “tr�i đất đầy vinh quang Chúa� thì dịch sát với nguyên bản La-tinh. “Tr�i và đất� trong tiếng Do thái có nghĩa là toàn thể thụ tạo. Tr�i đất đầy vinh quang Chúa, bởi vì chúng biểu lộ sự hiện diện và các ưu phẩm của Ngài; vì thế m�i loài được m�i g�i để chúc tụng Ngài. Câu tiếp theo thì dịch không sát chữ, bởi vì nguyên bản là “hoan hô trên chốn cao thẳm� (in excelsis) chứ không phải là “trên các tầng tr�i�; nhưng mà dĩ nhiên là ý nghĩa cũng như nhau.

H�i: Thiên Chúa ngự ở trên tr�i, hay chính Ngài là Tr�i?

�áp: Trong Kinh thánh, tiếng “Tr�i� được hiểu theo nhi�u nghĩa. Dù sao, chúng ta đừng quên rằng Kinh thánh được viết cho những ngư�i sống trong một n�n văn hóa bình dân, khi mà các khoa h�c v� thiên văn và vũ trụ chưa phát triển như th�i nay. Ngư�i th�i cổ quan niệm vũ trụ cách đơn giản như thế này: loài ngư�i sống trên mặt đất; mặt đất được bao phủ ở trên bằng cái vòm, với các hành tinh soi chiếu cũng như những kho dự trữ nước mưa và gió; ở dưới đất có những hồ và hố (nghĩa là vực thẳm, đôi khi cũng g�i là âm phủ). Dần dần, với sự tiến triển của sự quan sát và suy luận, những cách hình dung v� tr�i càng lúc càng trở nên phức tạp hơn. Có khi ngư�i ta quan niệm tr�i như cái mái của đất, vì thế có bốn cái cột để chống đỡ cho kh�i sụp. Nhưng có khi ngư�i ta quan niệm tr�i giống như một thế giới khác, gồm có nhi�u tầng (các tầng tr�i), và nhất là gồm những cư dân thuộc loài cao cấp, chẳng hạn như các thiên thần. Tiến thêm một bước nữa, ngư�i ta hình dung thế giới trên tr�i là cả một tổ chức tinh vi toàn hảo gấp mấy lần hạ giới này, bởi vì tr�i là nước của �ấng Tạo hóa: ngài là Vua trên tr�i, là Ng�c hoàng Thượng đế.

H�i: Như vậy tư tưởng của Kinh thánh cũng trùng hợp với nhi�u tôn giáo � �ông hay sao?

�áp: Có chỗ trùng hợp nhưng có chỗ không trùng hợp. Trùng hợp ở chỗ không phải riêng gì tại � đông mà nhi�u dân tộc khác trên thế giới hình dung Tr�i là nơi Chúa ngự (Chúa ngự trên chốn thiên đình), và thậm chí h� coi Tr�i là một thần linh. Từ đó mà ta thấy có những từ ngữ như là: “mặt tr�i� (cái mặt của tr�i), màu “da tr�i�; hoạc l�i kêu cầu: “Tr�i ơi!�. Tuy nhiên cũng có chỗ khác biệt. Sự khác biệt chính yếu ở chỗ tác giả Kinh thánh coi Tr�i là thụ tạo, nghĩa là do Chúa dựng nên. Nói khác đi, tr�i không phải là Chúa mà chỉ là tác phẩm do Ngài dựng nên. Theo các h�c giả, đi�u này nhằm bài trừ tục lệ th� mặt tr�i, mặt trăng hoặc các tinh tú, rất thịnh hành ở mi�n Trung đông. Kinh thánh nhấn mạnh rằng các tinh tú chẳng phải là thần linh gì hết; chúng chỉ là “đèn tr�i� được dựng nên để soi sáng trái đất mà thôi.

H�i: Kinh thánh có dùng từ ngữ “Chúa Tr�i� như ở bên Việt Nam không?

�áp: Có. Chúa Tr�i được hiểu theo ít là hai nghĩa. 1/ Nghĩa thứ nhất: ngài là Chúa tr�i bởi vì như vừa nói, ngài đã dựng nên tr�i đất, và ngài làm chủ tr�i đất. Ta tạm g�i đây là nghĩa triết lý. 2/ Nghĩa thứ hai: Chúa Tr�i được hình dung �ấng ngự ở trên tr�i cao. �ây là một lối hình dung bình dân. Loài ngư�i chúng ta ở hạ giới, còn Thiên Chúa ngự trên tr�i (thiên giới), ngài là Vua trên tr�i. Quan niệm bình dân hình dung ngài như một Hoàng đế (Thượng đế, Thiên hoàng) với cung điện, quần thần (quen g�i là các thiên thần). Từ ngữ “Thiên Chúa các đạo binh� thành hình trong bối cảnh đó. Dĩ nhiên, đi�u này giả thiết một n�n văn hóa với tổ chức xã hội quy củ. Thực vậy, theo các sử gia, vào những chặng đầu của lịch sử dân Do thái, khi h� còn sống trong trạng thái du mục, thì h� hình dung Thiên Chúa như Chúa của bộ tộc, Chúa của tổ tiên, vị thần luôn che chở bảo vệ h�. Sang đến giai đoạn lập quốc, h� mới hình dung Thiên Chúa như là Vua, bảm đảm công lý, bênh vực ngư�i nghèo, trừng phạt kẻ phạm pháp. Dù sao đi nữa, Thiên Chúa của Israel không phải là một vị Ng�c hoàng an toạ trên chốn cửu trùng, nhưng là một Thiên Chúa can thiệp vào lịch sử của dân tộc cũng như của toàn thể nhân loại.

H�i: Những tư tưởng vừa nói có còn giá trị trong Tân ước nữa không?

�áp: So sánh với Cựu ước thì Tân ước vừa có chỗ tiếp nối vừa có chỗ đổi mới. Chúng ta thấy sự tiếp nối ở chỗ vẫn còn duy trì tư tưởng “Chủ tể tr�i đất� (thí dụ như Mt 11,25), và tư tưởng “Chúa ngự trên tr�i� (Mt 5,35). �ổi mới ở chỗ là vị Chúa tể tr�i đất đồng th�i cũng là “Cha�. Trong bài giảng trên núi, chúng ta gặp thấy nhi�u lần cụm từ “Cha các con, �ấng ngự trên tr�i� (Mt 5,16.45; 6,1.19; 7,11,21), đặc biệt là trong kinh Lạy Cha. Ngài là Cha chứ không phải là Ng�c Hoàng ngự trên chốn cao vút xa cách nhân thế. Cha trên tr�i chú ý săn sóc đến các con cái, thậm chí đếm cả sợi tóc trên đầu chúng ta. Như vậy, tuy ngự ở trên tr�i, nhưng Ngài rất gần gũi với chúng ta. Một điểm đổi mới quan tr�ng nữa là nh� cuộc nhập thể của �ức Kitô, tr�i và đất được nối kết với nhau. �ức Kitô là L�i Thiên Chúa từ tr�i xuống cắm l�u cư ngụ ở giữa chúng ta, để đưa chúng ta lên tr�i với Chúa. Dĩ nhiên, ta đừng nên hiểu động từ “lên xuống� theo nghĩa vật lý hay địa lý, nhưng là theo nghĩa bóng, như sách Giáo lý Hội thánh công giáo đã lưu ý khi chú giải kinh Lạy Cha (các số 2794-2795). Tr�i không ám chỉ một chỗ nào, một khoảng không gian nào, nhưng nó diễn tả một trạng thái hiện hữu. Thực vậy, Thiên Chúa không có thân xác: ngài không ngự không đứng không ngồi ở một chỗ nào hết. Ngài vượt xa các tầng tr�i. Hiểu như vậy, khi nói rằng chúng ta đang trên đư�ng lữ hành v� quê tr�i, thì đừng nên hiểu là chúng ta đang tìm cách bắt thang v�t lên các tầng mây, nhưng nên hiểu là chúng ta được Thiên Chúa đem v� chia sẻ hạnh phúc với Ngài. Luôn tiện cũng nên ghi nhận rằng ở trong Tân ước, đôi khi tiếng “tr�i� được dùng thay cho Thiên Chúa. �i�u này khá rõ rệt ở nơi Phúc âm theo thánh Matthêu, khi mà cụm từ “Nước Thiên Chúa� được đổi thành “Nước tr�i�. Cách riêng, trong dụ ngôn v� đứa con hoang đàng, Luca thuật lại l�i xưng thú của chàng ta như sau: “Thưa cha, con đã phạm tội với Tr�i và với cha�. Câu nói được lặp lại hai lần trong trình thuật đó (Lc 15, 18.21). Con đã phạm tội “với Tr�i� có nghĩa là phạm tội với Chúa.

Giuse Phan Tấn Thành, OP.