Thực hiện: Văn Yên, SJ
Ná»™i dung phá»ng vấn:
1. Xin cha cho biết vá» nhiệm vụ và chức năng cá»§a Ủy Ban Tu sÄ© trá»±c thuá»™c HÄGMVN?
  1.1. Nhiệm vụ của UBTS:
    (1) Cổ võ, bảo vệ, thăng tiến và là m sinh động Ä‘á»i sống thánh hiến tại Việt Nam
    (2) Nối kết các anh chị em sống Ä‘á»i thánh hiến tại Việt Nam vá»›i nhau và vá»›i các tổ chức quốc tế vá» Ä‘á»i sống thánh hiến trong tình liên đới huynh đệ và sứ mạng phục vụ Há»™i Thánh và gia đình nhân loại.
    (3) Liên kết các Dòng tu, Tu Ä‘oà n, Tu há»™i và Hiệp há»™i Ä‘ang hiện diện và hoạt động tại Việt Nam vá»›i Há»™i Äồng Giám Mục Việt Nam và vá»›i Bá»™ Äá»i Sống Thánh Hiến và Các Tu Äoà n Tông Äồ tại Tòa Thánh.
    (4) Xây dá»±ng sá»± hiệp thông huynh đệ và tình liên đới giữa các anh chị em sống Ä‘á»i thánh hiến tại các Giáo Há»™i địa phương tại Việt Nam vá»›i nhau và vá»›i các anh chị em sống Ä‘á»i thánh hiến tại các Châu lục khác trên toà n thế giá»›i
   1.2. Chức năng:
   – Liên kết hoạt động cá»§a các Dòng tu, Tu Ä‘oà n tông đồ, Tu há»™i và Hiệp há»™i trong má»™t định hướng chung qua việc phổ biến các hướng dẫn, tà i liệu và thông tin cá»§a Giáo Há»™i, đặc biệt từ Bá»™ Äá»i Sống Thánh Hiến và các Tu Äoà n Tông Äồ và từ Há»™i Äồng Giám Mục Việt Nam.
  – Há»— trợ các Dòng tu, Tu Ä‘oà n Tông đồ, Tu há»™i và Hiệp há»™i trong việc lãnh đạo, quản trị và đà o tạo huấn luyện trà thức, thiêng liêng, tu đức qua việc tổ chức các khóa há»c há»i, há»™i thảo, thưá»ng huấn, tÄ©nh tâm, đồng hà nh thiêng liêng, hướng dẫn việc chuẩn bị và đồng hà nh vá»›i các Tổng tu nghị, Tổng há»™i…
  – Há»— trợ và hướng dẫn các thá»§ tục hà nh chánh liên quan đến má»i sinh hoạt cá»§a các Dòng tu, Tu Ä‘oà n, Tu há»™i và Hiệp há»™i trong ná»™i bá»™ Giáo Há»™i và trong tương quan vá»›i chÃnh quyá»n.
2. Xin cha cho biết má»™t số đóng góp quan trá»ng hiện tại cá»§a các Dòng Tu cho Giáo há»™i và xã há»™i Việt Nam.
Hiện nay, các dòng tu tại Việt Nam Ä‘ang có những đóng góp quan trá»ng trong Ä‘á»i sống Giáo Há»™i và xã há»™i. Các đóng góp cụ thể qua các hoạt động phục vụ cá»§a các dòng tu thể hiện trong 5 lãnh vá»±c sau đây:
    (1) Các há»áº¡t động mục vụ như dạy giáo lý thiếu nhi và sinh hoạt giá»›i trẻ, giáo lý tân tòng và hôn nhân, giúp chuẩn bị lãnh nháºn các bà tÃch, hướng dẫn hoạt động cá»§a các Ä‘oà n thể, thăm viếng bệnh nhân và những ngưá»i nghèo, trao Mình Thánh Chúa, truyển giáo tại các vùng sâu vùng xa, chăm sóc và phát triển Ä‘á»i sống đức tin cá»§a trẻ em và anh chị em các sắc tá»™c tại các buôn là ng, ở các vùng sâu vùng xa, miá»n núi, vùng cao nguyên…
    (2) Các hoạt động giáo dục gồm có công tác giáo dục mầm non tại các trưá»ng mẫu giáo, mở trưá»ng tình thương dạy há»c cho các trẻ em nghèo không có Ä‘iá»u kiện đến trưá»ng, các trưá»ng dạy các em khiếm thị, khiếm thÃnh, các mái ấm nuôi các em dân tá»™c há»c chữ há»c nghá», các trung tâm xã há»™i nuôi dạy các em cô nhi, khuyết táºt, các trung tâm hoặc các trưá»ng cao đẳng dạy nghá» cho giá»›i trẻ.
    (3) Các hoạt động xã há»™i như các trung tâm chăm sóc ngưá»i già cả neo đơn, khuyết táºt, các phụ nữ cÆ¡ nhỡ, các trẻ em bại não, nhiá»…m HIV, cháºm phát triển, trẻ sÆ¡ sinh bị bá» rÆ¡i, giúp đỡ tinh thần và váºt chất cho những ngưá»i nghèo, chăm sóc các trẻ em cá»§a gia đình công nhân di dân nghèo, cá»§a các bà mẹ đơn thân, các trung tâm bệnh nhân phong, bệnh nhân HIV-AIDS…
    (4) Vá»Â hoạt động y tế, có các phòng khám, phòng phát thuốc miá»…n phà cho các bệnh nhân nghèo, các trung tâm giúp bệnh nhân nhiá»…m HIV-AIDS, các bệnh nhân phong; tổ chức khám bệnh và phát thuốc miá»…n phà cho các ngưá»i nghèo tại các vùng xa xôi, hẻo lánh, các buôn là ng dân tá»™c, các chương trình “nồi cháo từ thiện†há»— trợ phần ăn hà ng ngà y cho các bệnh nhân nghèo tại các bệnh viện.
    (5) Vá»Â hoạt động truyá»n giáo, các dòng tu Ä‘ang đóng góp má»™t phần rất quan trá»ng trong việc truyá»n giáo trong nước cÅ©ng nước ngoà i. Thống kê cá»§a UBTS trong năm 2018 vừa qua cho thấy, có 2.922 tu sÄ© nam nữ được gởi Ä‘i nước ngoà i, trong đó có 2.272 tu sÄ© giúp hoạt động mục vụ tại các giáo xứ và 650 tu sÄ© trá»±c tiếp Ä‘i truyá»n giáo tại các vùng xa xôi hẻo lánh, táºp trung nhiá»u nhất tại Äà i Loan, Nháºt Bản và các quốc gia Phi Châu.
Hiện nay, thống kê đầu năm 2019 trên toà n quốc có 307 dòng tu, tu Ä‘oà n, tu há»™i và hiệp há»™i vá»›i tổng số 33.087 tu sÄ©, gồm 28.099 nữ tu và 4.988 nam tu, trong đó có 1.670 linh mục dòng. Vá» phân bố địa lý, có 9.962 tu sÄ© hiện diện tại 11 giáo pháºn thuá»™c Giáo tỉnh Hà Ná»™i (chiếm 30%), 5.568 tu sÄ© hiện diện tại 6 giáo pháºn thuá»™c Giáo tỉnh Huế (chiếm 17%) và 17.557 tu sÄ© hiện diện tại 10 giáo pháºn thuá»™c Giáo tỉnh Sà i Gòn (chiếm 53%).
3. Mỗi Dòng có sứ mạng riêng, tuy nhiên với tư cách là thà nh phần trong cùng một Giáo hội, việc cộng tác giữa các Dòng tu thế nà o?
Tuy má»—i há»™i Dòng có sứ mạng và đưá»ng lối hoạt động riêng theo đặc sá»§ng và linh đạo cá»§a mình, việc cá»™ng tác chung giữa các Dòng hiện nay là má»™t Ä‘iá»u hết sức cần thiết trong việc thá»±c hiện sứ mạng chung cá»§a Giáo Há»™i. Má»™t cách cụ thể, các há»™i Dòng cá»™ng tác vá»›i nhau trong nhiá»u lãnh vá»±c và ở nhiá»u cấp độ khác nhau.
Trên bình diện toà n quốc, các há»™i Dòng tham gia vá»›i tư cách tư vấn chuyên môn và phục vụ trong các Ủy Ban chuyên biệt vá» các lãnh vá»±c trá»±c thuá»™c HÄGMVN. Ngoà i ra, các bá» trên thượng cấp các há»™i Dòng còn liên kết chặt chẽ vá»›i nhau trong má»™t định hướng hoạt động chung qua Liên Hiệp Các Bá» Trên Thượng Cấp Việt Nam. Liên Hiệp nà y được Ä‘iá»u hà nh do má»™t Ban Äiá»u Hà nh gồm 10 vị bá» trên được bầu ra trong nhiệm kỳ 3 năm, trong đó có 4 vị trong Ban Thưá»ng Trá»±c và 6 vị là ủy viên, đại diện cho từng khối dòng tu, tu Ä‘oà n, tu há»™i nam nữ toà n quốc. Hà ng năm, Ban Äiá»u Hà nh Ä‘á»u tổ chức Há»™i Nghị thưá»ng niên để bà n những vấn đỠchung và chia sẻ thêm kinh nghiệm Ä‘iá»u hà nh há»™i Dòng cÅ©ng như há»c há»i thêm những Ä‘iá»u má»›i vá» Ä‘á»i sống thánh hiến. Cứ 3 năm, Liên Hiệp sẽ há»p Äại Há»™i để bầu ra Ban Äiá»u Hảnh má»›i và thảo luáºn vỠđịnh hướng chung cho nhiệm kỳ 3 năm.
Vá» cấp Giáo pháºn, có nhiá»u hoạt động chung vá» mục vụ giáo xứ, truyá»n giáo, đà o tạo, y tế, giáo dục, chăm sóc ngưá»i nghèo, bệnh nhân…theo chương trình mục vụ cá»§a các Äấng Bản Quyá»n do sá»± phối hợp chung và cá»™ng tác cá»§a nhiá»u há»™i dòng.
Hiện nay, có cá»™ng Ä‘oà n Mai Linh, chuyên lo chăm sóc bệnh nhân HIV-AIDS ở giai Ä‘oạn cuối tại bệnh viện Nhân Ãi, tỉnh Bình Phước. Äây là má»™t cá»™ng Ä‘oà n liên dòng đặc biệt gồm các tu sÄ© đến từ nhiá»u dòng tu và tu Ä‘oà n khác nhau thuá»™c TGP Sà i Gòn và giáo pháºn Nha Trang. Cá»™ng Ä‘oà n nà y đã chăm sóc, phục vụ các bệnh nhân nÆ¡i đây suốt 15 năm qua. Hà ng tuần, có các linh mục dòng đến dâng lá»… và ban bà tÃch cho các nữ tu và các bệnh nhân trong bệnh viện.
Nhìn chung, Giáo Há»™i như má»™t vưá»n hoa tươi thắm mà má»—i há»™i dòng là má»™t loà i hoa mang hương sắc độc đáo, riêng biệt, cá»™ng tác là m việc trong sứ mạng chung cá»§a Giáo Há»™i, là m nên vưá»n hoa phong phú Ä‘a dạng vá»›i muôn sắc mà u rá»±c rỡ khác nhau.
4. Vá»›i cái nhìn thá»±c tế vá» các Dòng tu tại Việt Nam, đâu là những thách đố trong Ä‘á»i tu hiện tại?
Äá»i sống thánh hiến tại Việt Nam hôm nay Ä‘ang phải đối diện vá»›i nhiá»u thách đố. Äây là má»™t và i và dụ cụ thể:
4.1. Trước hết, hiện tượng toà n cầu hóa và đô thị hóa Ä‘ang diá»…n ra nhanh chóng, trong đó có việc sá» dụng các phương tiện truyá»n thông hiện đại đã ảnh hưởng lá»›n đến lối sống tục hóa cá»§a các bạn trẻ hiện nay. Các bạn trẻ quan tâm nhiá»u đến các lợi Ãch váºt chất cho bản thân mà Ãt để ý đến việc rèn luyện các giá trị tinh thần cao quý cá»§a Ä‘á»i tu, đặc biệt là việc sống giá trị các lá»i khuyên Phúc Âm khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục. Các dấu ấn xã há»™i tiêu cá»±c nà y gây nhiá»u khó khăn trong việc huấn luyện các bạn trẻ trong Ä‘á»i tu hiện nay. Ngưá»i trẻ quen lối sống dá»… dãi và hưởng thụ nên khó chấp nháºn hy sinh, từ bá» trong Ä‘á»i tu mà thưá»ng tìm kiếm lối sống dá»… dãi, an toà n, bảo đảm váºt chất và đòi há»i quyá»n lợi hÆ¡n là quảng dấn thân phục vụ. Vì thế, việc đà o tạo nhân cách tôn giáo trưởng thà nh và các giá trị tâm linh, tu đức cho các bạn trẻ ngà y nay là má»™t thách đố lá»›n lao cho các nhà đà o tạo trong các dòng tu. Äà o tạo má»™t tu sÄ© có há»c vị cao, có kiến thức rá»™ng thì dá»… hÆ¡n là huấn luyện má»™t tu sÄ© vừa có tri thức, lại vừa có tâm hồn hiá»n là nh, khiêm nhưá»ng, bao dung và đầy lòng thương xót như Chúa Giêsu.
4.2. Kế đến là khoảng cách thế hệ giữa nhà đà o tạo vá»›i các tu sÄ© trẻ ngà y nay rất ngắn do xã há»™i chuyển biến rất nhanh. Äây cÅ©ng là má»™t khó khăn vì hai bên có những cách nhìn và quan Ä‘iểm khác biệt nhau phát xuất từ hoà n cảnh sống khác nhau cá»§a má»—i thế hệ. Ngưá»i thuá»™c thế hệ trước hay xem những gì thá»i mình tốt đẹp hÆ¡n so vá»›i thế hệ bây giá» nên dá»… đánh giá thấp thế hệ trẻ. Còn ngưá»i trẻ lại xem những kiểu cách cá»§a thế hệ trước đây có khi là lá»—i thá»i, cổ hÅ©, không còn phù hợp nên khó chấp nháºn. Tìm ra những Ä‘iểm tÃch cá»±c cá»§a các thế hệ khác biệt để Ä‘i đến má»™t thái độ quân bình hà i hòa, đón nháºn nhau trong tình huynh đệ, trong thái độ tôn trá»ng sá»± khác biệt vẫn là má»™t thách đố lá»›n.
4.3. Sau cùng, má»™t số nÆ¡i còn Ä‘iá»u hà nh há»™i Dòng hay cá»™ng Ä‘oà n theo lối cổ xưa, nặng vá» luáºt lệ và nghiêng vá» việc sá» dụng quyá»n bÃnh và hình phạt, Ãt đối thoại, quyết Ä‘oán và áp đặt hÆ¡n là khả năng cởi mở, lắng nghe trong tình yêu thương để hiểu biết, cảm thông và nâng đỡ các tu sÄ© dưới quyá»n. Cách Ä‘iá»u hà nh nà y dá»… đưa đến tình trạng căng thẳng trong Ä‘á»i sống cá»™ng Ä‘oà n là m cho nhiá»u ngưởi không cảm nháºn được niá»m vui cá»§a tình huynh đệ và hạnh phúc cá»§a Ä‘á»i tu khi chung sống vá»›i nhau trong cá»™ng Ä‘oà n.
5. Hiện tại, nhiá»u Dòng nước ngoà i đến Việt Nam để tìm Æ¡n gá»i, há» gặp những cÆ¡ há»™i và thách đố nà o? Giáo há»™i địa phương có những thuáºn lợi và thách đố nà o khi tiếp nháºn các Dòng má»›i nà y?
Trong khoà ng 15 năm trở lại đây, nhiá»u Dòng tu từ nước ngoà i đến Việt Nam để láºp cá»™ng Ä‘oà n và phục vụ Giáo há»™i địa phương, đồng thá»i tìm kiếm thêm những Æ¡n gá»i má»›i. Äây là má»™t cÆ¡ há»™i thuáºn lợi để há»™i Dòng có thể phát triển và phục vụ tại má»™t vùng đất má»›i khi có thêm nhiá»u Æ¡n gá»i má»›i đến từ Giáo há»™i địa phương. Tuy nhiên, các thách đố các há»™i Dòng gặp phải cÅ©ng không Ãt. Trước tiên là vấn đỠhá»™i nháºp và o ná»n văn hóa địa phương, như há»c tiếng Việt, là m quen vá»›i lối sống, lối suy nghÄ© và cung cách hảnh xá» cá»§a ngưá»i Việt. Kế đến là việc tiếp nháºn và đà o tạo các thà nh viên má»›i. Nhiá»u há»™i Dòng phải đưa các Æ¡n gá»i má»›i ra nước ngoà i để đà o tạo vì chưa có ngưá»i Việt phụ trách đà o tạo. Cách thức nà y nhiá»u khi gặp rá»§i ro, vì thá»i gian tỉm hiểu các ứng viên chưa thấu đáo, lại bị trở ngại vá» ngôn ngữ cả hai phÃa nên việc hiểu biết lẫn nhau có giá»›i hạn. Cách thức nà y không những tốn kém nhiá»u mà có khi còn mất các Æ¡n gá»i vì động lá»±c tìm đến Ä‘á»i tu cá»§a má»™t số bạn trẻ không chÃnh đáng, thiếu sá»± ngay là nh.
Khi có thêm các há»™i dòng má»›i đến, giáo há»™i địa phương sẽ có thêm nhiá»u hoạt động phục vụ phong phú hÆ¡n từ các đặc sá»§ng khác nhau. Tuy nhiên, khối lượng công việc phục vụ cho các há»™i Dòng cÅ©ng tăng lên cao hÆ¡n, nhất là trong việc quản trị cÅ©ng như đồng hà nh cá»§a các vị có trách nhiệm vá»›i từng há»™i dòng khi há» gặp phải những vấn đỠcần được trợ giúp trong giai Ä‘oạn còn nhiá»u xa lạ ban đầu.
6. Khi là m việc vá»›i nhiá»u Dòng vá»›i nhiá»u kinh nghiệm thá»±c tế khác nhau. Xin cha cho biết ưu tư cá»§a cha vá» Ä‘á»i tu trong bối cảnh Việt Nam hiện nay?
Trong bối cảnh cá»§a xã há»™i Việt Nam hôm nay, ai cÅ©ng nháºn thấy dưá»ng như kinh tế đất nước cà ng phát triển bao nhiêu thì Ä‘á»i sống đạo đức, luân lý trong xã há»™i cà ng xuống dốc bấy nhiêu. Gương là nh Ãt, gương xấu nhiá»u. Há»c đưá»ng không còn là nÆ¡i an toà n mà đầy bạo lá»±c. Nhồi nhét kiến thức nhiá»u mà dạy cách sống là m ngưá»i chưa được coi trá»ng. Các giá trị truyá»n thống trong Ä‘á»i sống gia đình bị đổ vỡ. Bầu khà tục hóa lan trà n các giá trị ảo trong cuá»™c sống xã há»™i là m các bạn trẻ khó xác định má»™t định hướng căn bản cho cuá»™c sống. Äó là chưa kể đến những khÃa cạnh tiêu cá»±c do sá»± thiếu trưởng thà nh trong việc sá» dụng các phương tiện truyá»n thông hiện đại ngà y nay. Các dấu ấn nà y in Ä‘áºm nét trên nhân cách các Æ¡n gá»i trẻ đặt ra bao thách đố và thao thức cho việc huấn luyện thế hệ tu sÄ© trẻ hôm nay cá»§a các nhà đà o tạo.
Má»™t ưu tư khác là sá»± bá»n đỗ trong Æ¡n gá»i ngà y nay rất mong manh. Æ n gá»i thánh hiến đòi há»i má»™t sá»± dấn thân quyết liệt, má»™t hướng Ä‘i kiên định giữa bao đổi thay cá»§a cuá»™c sống từ xác tÃn thiêng liêng vá» Æ¡n gá»i cá»§a chÃnh mình. Hôm nay sốt sắng hừng há»±c lá»a thì xin tuyên khấn. Ngà y mai đã á»§ dá»™t và chán nản bá» cuá»™c, vá»™i vã xin hồi tục vì đối diện vá»›i các thách đố, khó khăn. Vì thế, việc đà o tạo tu sÄ© ngà y nay cần giúp các bạn trẻ chá»n lá»±a và kiên vững trong hướng Ä‘i cá»§a Ä‘á»i thánh hiến, can đảm vượtt qua khó khăn để sống trung tÃn vá»›i Æ¡n gá»i. Äây là má»™t thách đố hà ng đầu cá»§a những ngưá»i có trách nhiệm.
Sau cùng, là m sao để có thể đà o tạo ra những tu sÄ© trưởng thà nh vá» má»i mặt, có Ä‘á»i sống ná»™i tâm sâu xa, có khả năng phục vụ trong vui tươi, dịu dà ng, hiá»n là nh và khiêm tốn, là m việc trong tinh thần trách nhiệm và sáng tạo, gần gÅ©i và thân thiện vá»›i má»i ngưá»i, biết phân định để tìm kiếm thánh ý Chúa, dá»… dà ng cá»™ng tác vá»›i má»i ngưá»i trong sứ mạng phục vụ vẫn là má»™t thao thức cho tương lai cá»§a Ä‘á»i sống thánh hiến tại Việt Nam. Trên hết, kết quả cá»§a việc đà o tạo không chỉ là cho ra má»™t tu sÄ© có khả năng tri thức cao, quà n trị giá»i, là m việc có hiệu quả mà còn là má»™t tâm hồn già u lòng thương xót, khoan dung, nhân háºu, vá»›i trái tim mục tá» như trái tim hiá»n là nh, khiêm nhưá»ng cá»§a Chúa Giêsu, vị Mục Tá» nhân là nh.

