“Ở Mỹ, sự hiệp thông trong Giáo hội đã bị rạn nứt�

Trong khi có một số ngư�i lo ngại có sự rạn nứt với một phần ngư�i công giáo Mỹ, thì �ức Phanxicô “không sợ ly giáo�. �ối với nhà sử h�c Massimo Faggioli, giáo sư nghiên cứu tôn giáo ở �ại h�c Villanova, Mỹ thì Giáo hội công giáo Mỹ đã ở trong tình trạng “bán-ly giáo.�

�ức Phanxicô trong buổi h�p báo trên chuyến bay từ Madagascar v� Rôma ngày 10 tháng 9 – 2019. Alessandra Tarantino/EPA/MaxPPP

La Croix: Theo ông, nguy cơ ly giáo ở Mỹ có thật không?

Massimo Faggioli: Không, nếu hiểu theo nghĩa kinh điển của th�i Trung cổ, đó là tạo ra một Giáo hội song song, một giáo hội được dẫn dắt bởi một ngư�i Mỹ chống giáo hoàng thì tôi không nghĩ có ly giáo ở Mỹ. Nhưng lịch sử đã biết các chủ nghĩa ly giáo ở nhi�u dạng khác nhau, và nguy cơ đối với tôi là có thật, vì trên thực tế, Giáo hội công giáo Mỹ bị chia rẽ sâu sắc và sự hiệp thông nội bộ đã bị rạn nứt. Theo một cách nào đó, nước Mỹ đã ở trong tình trạng bán-ly giáo.

Mỗi ngư�i công giáo Mỹ đ�u biết, trong cùng một giáo phận có các giáo xứ khác nhau, với các nghi thức và các bài giảng rất khác nhau. Và nó luôn là như vậy, nhưng đã nặng hơn với �ức Phanxicô vì ngài đã tạo nên các phản ứng dữ dội.

Các nhà trí thức, các nhân vật trong giới tài chánh và truy�n thông công khai chỉ trích ngài. Như vậy, ngoài trư�ng hợp cụ thể của hồng y Burke, một hồng y của Giáo tri�u thì các giám mục Mỹ, gần đây nhất là giám mục Joseph Strickland của giáo phận Tyler bang Texas đã công khai tuyên bố, �ức Phanxicô sai tất cả. H� là một số khoảng hai mươi ngư�i, cách đây một năm đã hỗ trợ cựu sứ thần Washington, Tổng Giám mục Carlo Maria Vigano khi ông yêu cầu �ức Phanxicô từ chức, cáo buộc ngài bao che các tội phạm…

Nhưng chỉ trích giáo hoàng có phải là ly giáo không?

Massimo Faggioli: Vấn đ� không phải là chỉ trích. Chỉ trích là hợp pháp và nó phải có chỗ đứng trong Giáo hội. Sau Công đồng Vatican II, rất nhi�u ngư�i công giáo gay gắt chỉ trích quan điểm của �ức Phaolô-VI v� phụ nữ trong Tông huấn Sự sống Con ngư�i (Humanae Vitae). Nhưng h� chưa bao gi� lên án ngài là dị giáo, cũng không đặt lại vấn đ� hợp pháp trong tư cách giáo hoàng của ngài. �i�u mới ở đây, là bây gi� một vài nơi ở Mỹ, h� công khai cáo buộc giáo hoàng đang trên b� vực dị giáo, nếu chưa nói hẳn là dị giáo.

Từ tri�u giáo hoàng của ngài năm 2013, các nhà phê bình đã lên tiếng không phải từ nhi�u ý kiến khác nhau, nhưng nhân danh chính thống. �i�u này làm ngư�i ta nghĩ đến ly giáo. Các giám mục Mỹ rõ ràng nghĩ �ức Phanxicô đã phản bội truy�n thống của Giáo hội v� tình dục, đặc biệt v� gia đình, chỉ trích đã mở ra v� đối thoại liên tôn giáo, phụng vụ, sinh thái từ ba năm nay. 

�i�u này đã bắt đầu từ Thượng hội đồng v� gia đình năm 2014-2015 ?

Massimo Faggioli: Một cách công khai, có. Nhưng từ mùa xuân năm 2013, thậm chí trước khi công bố v� thượng hội đồng này, một vài giới ở Mỹ đã cho rằng �ức Phanxicô không đủ chính thống và thậm chí có thể là dị giáo, vì ngài bắt đầu nói v� ngư�i nghèo, v� lòng thương xót…

�ức Gioan-Phaolô II và �ức Bênêđictô XVI cũng nói v� ngư�i nghèo và lòng thương xót…

Massimo Faggioli: Chắc chắn, nhưng hoàn toàn khác, vì ngư�i nói v� ngư�i nghèo đến từ Giáo hội nghèo ở Châu Mỹ La Tinh. Trong não trạng ngư�i Mỹ, một tu sĩ Dòng Tên Châu Mỹ La Tinh làm giáo hoàng là cú sốc và bây gi� h� vẫn còn nghĩ vậy. Một mặt vì ở Mỹ có một loại chống-Dòng Tên một cách nào đó. Mặt khác vì dưới mắt �ức Phanxicô, nước Mỹ không phải là tr�ng tâm thế giới mà chỉ là một nước như các nước khác.

Thực chất, dù �ức Phanxicô có chính xác trích dẫn các l�i của �ức Gioan-Phaolô II  hay của �ức Bênêđictô XVI nhưng những l�i từ miệng ngài, lập tức bị xem như từ một giáo hoàng nguy hiểm, có một ý tưởng công giáo không chính thống. �ối với ngư�i châu Âu chúng ta, ngài khác các giáo hoàng khác, còn đối với ngư�i Mỹ, ngài ngược với các vị ti�n nhiệm. Các phản ứng đầu tiên viết v� ngài năm 2013 đã nói đến một “giáo hoàng chống Mỹ�, “ngư�i cách mạng�… trước khi ngài đưa ra các quyết định quan tr�ng nhất! Và theo th�i gian, đi�u này càng nặng thêm.

Một trong các lý do cho sự phản đối này có thể do đây là lần đầu tiên trong lịch sử có một giáo hoàng danh dự sống bên cạnh giáo hoàng đang tại chức, và vì ngư�i ta chưa làm xong việc “thương nhớ� �ức Bênêđictô XVI chăng?

Massimo Faggioli: Chính xác vậy. Sự việc ngài từ chức là một yếu tố quan tr�ng để hiểu những gì đang xảy ra ở Mỹ. Thư�ng thư�ng mật nghị bầu giáo hoàng diễn ra vài ngày sau tang lễ vị ti�n nhiệm. Một cách tâm lý, đó là một hình thức nào đó để chôn cha… Nhưng năm 2013, chuyện này đã không xảy ra. �ức Bênêđictô XVI từ nhiệm nhưng ngài luôn ở đó. Chúng ta chưa để tang. Và ngài rất một vài giới ở Mỹ rất yêu chuộng, kể cả bên ngoài những ngư�i bảo thủ. �ối với h�, �ức Bênêđictô XVI vẫn tiếp tục là giáo hoàng vì ngư�i kế nhiệm ngài quá khác biệt.

Chúng ta có thể nói có các chia rẽ giữa những ngư�i “nghiêm khắc� và ngư�i “cải cách� không?

Massimo Faggioli: �úng. Các vấn đ� gia đình, hôn nhân, đồng tính chuyển tính đóng một vai trò tr�ng tâm giữa một Giáo hội kế thừa Công đồng Vatican II muốn có thể đối thoại với thế giới và một Giáo hội đã quyết định rằng đối thoại này là không thể, sẽ phá hủy Giáo hội và xóa tan Giáo hội trong thế giới hiện đại.

Khi nói ly giáo, giáo hoàng có nguy cơ quan tr�ng hóa tình trạng và tạo thành một thực tế mà ngài nêu ra không?

Massimo Faggioli: Tôi không nghĩ vậy. Ngài chỉ đơn giản đặt các từ trên những chuyện gì đã tồn tại. Quyển sách của tác giả ngư�i Pháp Nicolas Senèze – Làm thế nào ngư�i Mỹ muốn thay đổi giáo hoàng (Comment l’Amérique veut changer de pape, nxb. Bayard) đã nghiên cứu tình trạng, ngài không tạo ra nó.

�ức Phanxicô chỉ đơn giản kêu g�i có trách nhiệm: không những chỉ các giám mục nhưng với tất cả những ai có quy�n lực trong Giáo hội, các nhà trí thức, các nhà tài chánh, các nhà báo. �ức Phanxicô không muốn ngăn chận một tiến trình nhưng lật ngược một tiến trình đã bắt đầu từ nhi�u năm nay. Tôi đã đi nhi�u nước trên thế giới nhưng tôi chưa thấy Giáo hội nào bị chia rẽ đến mức như vậy.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn