Những câu Kinh thánh hay bị hiểu sai và áp dụng bậy: Anh em đừng xét đoán, để kh�i bị xét đoán (Mt 7,1)

Quả thực cụm từ này đã được dẫn ra không biết bao nhiêu là lần, khi ngư�i ta cà khịa, cãi vã, hay để thủ thế khi ngư�i ta bị công kích v� cách cư xử của h�: �ừng xét đoán, để kh�i bị xét đoán. Những l�i nổi tiếng của �ức Giê-su được nhi�u ngư�i trích dẫn, nhưng cũng đã bị hiểu một cách tầm bậy. Dù gì cũng phải công nhận rằng, cho đến nay, Mt 7,1 chính là câu thư�ng bị áp dụng bậy nhất trong cả bộ Kinh thánh, trưng dẫn và bị lạm dụng bởi cả ngư�i Ki-tô hữu lẫn những anh chị em ngoài Ki-tô giáo.

Những ngư�i cố ý hiểu sai thư�ng dùng câu này như “cái khiên che chắn tội lỗi�, như vách ngăn để ngư�i khác không đụng được đến h�, để h� biện minh cho lối sống mà h� thích, bất chấp những giới hạn hay trách nhiệm luân lý. H� thư�ng phản pháo thế này: Ai mà chả có tội cơ chứ? Chúng ta lấy quy�n gì mà đưa ra những nhận xét v� phẩm cách đạo đức của ngư�i khác? �ấy chẳng phải là việc của Thiên Chúa sao?

Tuy nhiên, khi tìm hiểu kỹ văn cảnh của Mt 7 cũng như giáo huấn của những phần khác trong Kinh thánh, chúng ta nhận ra rằng, rõ ràng, câu Kinh thánh này không thể được dùng để biện minh cho một thứ tự do, tự quản, và độc lập vô hạn v� mặt luân lý. �ấy không phải là nội dung mà �ức Giê-su diễn tả. Ngư�i không cổ suý cho một lối hiểu, lối tiếp cận tuỳ hứng v� trách nhiệm luân lý, Ngư�i cũng không cấm việc ngư�i ta được đưa ra những nhận định v� mặt luân lý trong một số trư�ng hợp.

Trái lại, �ức Giê-su đương thẳng thừng quở trách thói đạo đức giả của những ngư�i Pha-ri-sêu, h� là những ngư�i mau mắn xét nét lỗi phạm của ngư�i khác, nhưng lại mù quáng và không sẵn lòng tự mình nhận lấy cùng một trách nhiệm như h� đang áp đặt trên hay đòi h�i từ kẻ khác. Chút nữa, chúng ta sẽ tìm hiểu v� điểm này rõ hơn.

Nhưng trước tiên, chúng ta hãy cùng tập chú đến Mt 7,1. Trong Kinh thánh, Bài giảng trên núi chính là chỗ, �ức Giê-su đã giáo huấn v� chuyện thế nào là trung tín, trung tín là sống như một môn đệ dấn thân cho �ức Ki-tô, cũng như theo đuổi sự thánh thiện vì lòng kính sợ Thiên Chúa. �ức Giê-su đưa ra những đòi h�i luân lý thực sự, xứng tầm với việc ngư�i ta được kêu m�i trở thành những công dân trong Vương Quốc của Thiên Chúa.

Nói cách khác, những ai sám hối và đặt lòng tin nơi �ức Giê-su và chỉ nơi Ngư�i mà thôi, trông cậy ơn cứu độ từ Ngư�i, thì h� trở thành “con cái Thiên Chúa�, được gia nhập vào gia đình của Thiên Chúa, và trở thành những thành viên trong vương quốc thiêng liêng mà Ngư�i đã thiết lập trên trần gian này. Sống trong vương quốc này, những ngư�i tin được kêu m�i hãy “sống khác�, và �ức Giê-su đã đưa ra những giải thích hết sức thực tế cho lối sống này. Ngư�i dùng những từ ngữ dễ hiểu, đưa ra một tiêu chuẩn đạo đức có tính kiên quyết, với điểm quy chiếu là: hãy yêu mến Thiên Chúa hết lòng hết sức và yêu mến ngư�i thân cận như chính mình. Còn ở đây thì khác, vấn đ� �ức Giê-su nêu lên ở đây là thói đạo đức giả. Vì Ngư�i nói:

Anh em đừng xét đoán, để kh�i bị Thiên Chúa xét đoán, vì anh em xét đoán thế nào, thì anh em cũng sẽ bị Thiên Chúa xét đoán như vậy ; và anh em đong đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em. Sao anh thấy cái rác trong con mắt của ngư�i anh em, mà cái xà trong con mắt của mình thì lại không để ý tới ? Sao anh lại nói với ngư�i anh em: “Hãy để tôi lấy cái rác ra kh�i mắt bạn�, trong khi có cả một cái xà trong con mắt anh ? Hỡi kẻ đạo đức giả ! Lấy cái xà ra kh�i mắt anh trước đã, rồi anh sẽ thấy rõ, để lấy cái rác ra kh�i mắt ngư�i anh em.
(Mt 7,1-5).

Tôi cứ thắc mắc, không biết khi nói những đi�u này, �ức Giê-su có nhìn thẳng vào mặt những ngư�i Pha-ri-sêu kia hay là không. Nhi�u lần trong Tin Mừng, �ức Giê-su đã quở trách những ngư�i Pha-ri-sêu vì thói đạo đức giả rành rành của h�, cũng như vì những thói tục quá quắt do h� đặt ra. H� chỉ chuyên đi bới móc những thiếu sót của ngư�i khác, trong khi chính lúc đó, bản thân h� cũng là những kẻ bị lên án do đang mắc phải cũng chính những lỗi phạm ấy.

Thật là lố bịch hết sức! �ức Giê-su khẳng định, xét đoán thì sẽ được “lại quả�, được đáp trả lại y chang. Nói cách khác, ngư�i ta lấy thước nào mà đo, mà lượng định cuộc sống của ngư�i khác, thì Thiên Chúa cũng dùng chính cây thước ấy mà đo, mà lượng định cuộc sống của h�. Nhưng này nhé, bị ngư�i đ�i đo, bị ngư�i đ�i đếm là một chuyện, bị chính Thiên Chúa đo, đếm lại là chuyện hoàn toàn khác. Những ngư�i Pha-ri-sêu giả hình đang vướng phải nguy cơ thứ hai.

Xin cũng để ý ở điểm này, �ức Giê-su bảo kẻ đạo đức được nói đến là ngư�i đang mắc phải một vấn đ� còn lớn hơn nữa cơ. Tại sao? Vì lỗi phạm của h� không chỉ được ví như một hạt bụi, nhưng lớn hơn, như một cái xà (khác biệt hoàn toàn). Và h� không chịu lấy nó ra, vứt nó đi.

�i�u này hàm nghĩa rằng, một sự xét đoán nặng n� hơn sẽ được dành riêng cho kẻ cứ chăm chăm xét nét những lỗi phạm của ngư�i khác, trong khi cố ý xem nhẹ những tội lỗi còn lớn hơn và tày đình của mình. Không thể như thế mà phải thay đổi, �ức Giê-su nhấn mạnh, Ngư�i đưa ra hai lệnh truy�n: B� ngay cái thói giả hình xét nét ngư�i khác, và loại b� tội lỗi ra kh�i cuộc sống bản thân.

Thế là đã rõ. � của �ức Giê-su không phải là, chúng ta không được quy�n đưa ra nhận định luân lý v� cách ngư�i ta ứng xử, và chắc chắn, Ngư�i cũng không có ý bảo rằng, chúng ta không có quy�n đòi ngư�i khác phải cư xử có trách nhiệm. Ngư�i không chỉ trích sự giải trình qua lại giữa ngư�i với ngư�i, không phủ nhận việc ngư�i ta phải chịu trách nhiệm luân lý, không phủ nhận chuyện trong Giáo Hội có lúc, vấn đ� tội lỗi cũng phải được nhắc đến hay bàn thảo – Ngư�i đang muốn nói đến thói đạo đức giả.

Nhưng chả hợp lý chút nào, đi tiếp cận một anh chị em Ki-tô hữu để góp ý v� một thứ tội nào đó của h� (cứ cho đi�u bạn làm là chính đáng và nên làm đi chăng nữa), trong khi chính bạn đang phạm cùng một thứ tội như thế, đã thế lại cứng lòng không chịu chấp nhận, trốn chạy sự việc.

Chẳng hạn, nghe biết một anh em tín hữu khác mắc lỗi chửi bới linh tinh, thế là bạn, một cách riêng tư, khiêm tốn, nhẹ nhàng và yêu thương, đến để sửa lỗi ngư�i ấy, nhưng li�n ngay sau đó, bạn điện thoại với bạn bè để t�c mạch chuyện của một ngư�i khác trong giáo xứ. Chẳng lẽ bạn sửa lỗi ngư�i ta ăn nói không đoan chính, còn chính bạn thì lại không biết tự chỉnh đốn, k�m chế miệng lưỡi mình sao?

Hoặc là bạn thử tưởng tượng: một ngư�i cha bận tâm đến cách phục trang của con gái mình khi cô ấy đi chơi (ông muốn cô giữ gìn sự đoan chính, và ông hiểu những cám dỗ đám con trai sẽ gặp phải trong tình huống này). Ông ta có quy�n quan tâm như thế hay không? Dĩ nhiên là có. Trong tư cách một ngư�i cha có trách nhiệm và một ngư�i trưởng thành, ông có quy�n đưa ra những quy định đạo đức theo những nguyên tắc được nêu ra trong Kinh thánh (trong trư�ng hợp này là sự nhu mì).

Ngay khi cô con gái đi chơi, bạn thử tượng tượng nhé, cũng chính ngư�i cha đó ở nhà một mình. Ngay lập tức, ông ta bật máy vi tính lên, và bắt đầu chúi mũi vào những trang web khiêu dâm. Phút trước ông nhắc con gái mình phải ăn mặc giản dị chừng mực (và làm thế là đúng), rồi ngay phút sau đó, ông truỵ lạc dâm dục trơ trẽn trong chính con mắt và tâm hồn mình. Thưa anh chị em, đấy là đạo đức giả, và �ức Giê-su lên án lối hành xử như vậy. Một ngư�i cha không nên đưa ra chuẩn mực cho con gái mình, cái chuẩn mực mà chính ông không sẵn lòng tuân theo.

Khốn thay, nhi�u tổn hại to lớn v� mặt danh dự đã xảy tới cho Giáo Hội do bởi, các Ki-tô hữu nói một đàng làm một nẻo. Không có nghĩa nhất quyết, bắt buộc chúng ta phải trở nên hoàn hảo, nhưng đi�u can hệ tối thượng là chúng ta sống đ�i sống của mình sao cho trung tín, và sao cho có vuông có tròn, để danh �ức Ki-tô, là �ấng mà chúng ta đại diện, và danh tiếng của Giáo Hội Ngư�i nữa luôn được luôn t� bày ra.

Vấn đ� cốt lõi là, chúng ta thực sự thấy hối tiếc, thấy buồn vì tội lỗi của chính mình. Khi nhìn vào nó, chúng ta nhận diện, chỉ mặt đặt tên được nó, thú nhận, và vì kính tin Thiên Chúa chúng ta từ b� nó. Chỉ khi chính chúng ta kiên định, không ngơi nghỉ, thực hiện cho được đi�u này nơi chính mình, thì chúng ta mới có đủ tư cách và có khả năng để thực hiện một việc thuộc v� phần trách nhiệm của chúng ta, đó là, “chỉ mặt đặt tên� được đâu là tội luỵ còn đó trong cuộc sống của anh chị em mình nơi Giáo Hội.

Kinh thánh nói rõ ràng này, chúng ta có bổn phận khuyến khích nhau sống theo đúng ý Thiên Chúa. Trước tiên, cuộc sống chúng ta phải chứng t� được rằng, chúng ta thực sự hối tiếc vì tội lỗi của mình, và chứng t� chúng ta đã thực sự tin, đã đón nhận được �ức Ki-tô. �ể rồi, sẽ có những lúc cần thiết, chúng ta còn được nhắc bảo là hãy sửa lỗi, nhắc nhở, và động viên nhau trong tình mến.

Xin được một lần nữa nhắc lại rằng, không ai có thể nên hoàn hảo ở đ�i này, nhưng cùng nhau chúng ta tuyên chiến chống lại, và từ b� tội lỗi là hệ quả của việc sống theo tính xác thịt vốn đã hư hoại. Tức là, chúng ta phải “cởi b� con ngư�i cũng với nếp sống xưa�, và “mặc lấy con ngư�i mới�, tôn kính Thiên Chúa và sống thánh thiện. Nhưng chúng ta sẽ không làm được nếu không có Chúa Thánh Thần ở cùng, nếu không có sự động viên, sự tương tác góp ý, giải trình qua lại giữa các anh chị em đồng đạo trong �ức Ki-tô. Chỉ một mình, chúng ta không làm được, chúng ta cần nhau!

�ó là lý do khiến các thánh tông đồ kêu m�i chúng ta hãy trợ giúp nhau trong cuộc đấu chống lại tội lỗi. Chẳng hạn, thánh Gia-cô-bê đã viết:

Thưa anh em, nếu có ngư�i nào trong anh em lạc xa chân lý và có ai đưa ngư�i ấy trở v�, thì anh em hãy biết rằng : kẻ nào làm cho một tội nhân b� đư�ng lầm lạc mà trở v�, thì cứu được linh hồn ấy kh�i chết và che lấp được muôn vàn tội lỗi của mình.
(Gc 5,19-20)

Thánh Phao-lô cũng viết những l�i tương tự trong thư Ga-lát:

Thưa anh em, nếu có ai vướng mắc tội nào, thì anh em, những ngư�i được Thần Khí thúc đẩy, hãy lấy tinh thần hi�n hoà mà sửa dạy ngư�i ấy ; phải tự đ� phòng kẻo chính mình cũng bị cám dỗ. Anh em hãy mang gánh nặng cho nhau, như vậy là anh em chu toàn luật �ức Ki-tô.
(Gl 6,1-2)

Xin lưu ý, cả thánh Gia-cô-bê và thánh Phao-lô đ�u giả định hai đi�u sau. Thứ nhất, sẽ có những anh chị em tín hữu đi chệch kh�i đư�ng ngay nẻo chính. Thứ hai, các vị ấy cũng giả định rằng, những Ki-tô hữu khác, vì tình mến thương, sẽ tìm cách đồng hành với những anh chị em này, nhằm cố gắng giúp ngư�i ấy b� con đư�ng lầm lạc của h� mà trở v�, cứu h� thoát kh�i sức huỷ hoại của tội (xc. cách thức �ức Giê-su nói đến trong Mt 18,15-17).

Bởi lẽ, chúng ta được uỷ quy�n loan báo sứ điệp hãy sám hối và tin cho những ai ở bên ngoài Giáo Hội, cho những ai cần nghe Tin Mừng, thế nên, đương nhiên, chúng ta cũng cần loan báo sứ điệp này cho những ai ở trong Giáo Hội.

Do vậy, �ức Giê-su không cấm ngư�i ta đưa ra những nhận định luân lý hay miễn cho ngư�i ta kh�i phải chịu trách nhiệm. �úng hơn, Ngư�i cấm những xét đoán nhẫn tâm, kiêu căng và giả hình, những đoán định nhằm kết tội ngư�i khác một cách trơ trẽn mà không biết tự xét xem tình trạng thiêng liêng bản thân ra sao, mình đã thật tâm từ b� tội lỗi hay là chưa.

Theo thiển ý của tôi, việc rất nhi�u ngư�i lạm dụng câu “đừng xét đoán� cho thấy một thực trạng là, những năm gần đây, việc h�c h�i Kinh thánh đã không được chú tr�ng, hay chỉ được thực hiện qua loa, chiếu lệ. Còn hơn thế nữa, đi�u ấy cho thấy hiện trạng văn hoá của th�i chúng ta, một thứ văn hoá chỉ nhăm nhe trốn tránh trách nhiệm, không dám chịu trách nhiệm, hay giải trình v� những việc làm của chính mình.

Khuynh hướng và thói tật hiện th�i như thế đi ngược lại với các giáo huấn của Kinh thánh. Bởi vì, giáo huấn của Kinh thánh đ�u trước sau khẳng định, được tạo dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, nên ngư�i ta sẽ có những trách nhiệm luân lý, trước Chúa và với nhau. Do đó, cứ vin vào câu “đừng xét đoán� để mà phủ nhận những trách nhiệm cá nhân, là đã hiểu và làm cho câu đó hoá ra đối ngược lại với phần còn lại của Kinh thánh.

Chúng ta cũng nên nhắc nhớ với nhau rằng: “tr�n bộ Kinh thánh là l�i Thiên Chúa�, hay nói cách khác, được Chúa Thánh Thần linh hứng, vì lẽ đó, nó không thể sai lầm hay tự mâu thuẫn được (bởi lẽ Thiên Chúa không bao gi� lại tự mâu thuẫn với chính Ngư�i được). Bởi vậy, khi giải thích một trích đoạn nào đó trong Kinh thánh, tốt nhất là hãy so sánh nó với những nguyên tắc và các giáo huấn đã được đưa ra ở vào những chỗ khác trong Kinh thánh. �ấy là cách làm quân bình, đảm bảo được sự hài hoà, giúp chúng ta tránh đi việc hiểu sai, tránh được những kết luận mâu thuẫn cùng với những áp dụng không thích đáng.

Chuyển dịch: Nhóm phiên dịch Mai Khôi, trích dịch từ tác phẩm “The Most Misused Verses in the Bible: Surprising Ways God’s Word Is Misunderstood”, Eric J. Bargerhuff.

daminhvn