Ngày sức kh�e thế giới (7/4)

Ngày 7-4 hằng năm là Ngày Sức Kh�e Thế Giới, được tổ chức WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) tài trợ. Tổ chức WHO được thành lập ngày 7-4-1948. Từ đó, tổ chức này thực hiện rất nhi�u công việc hữu ích, kể cả việc triệt tiêu bệnh đậu mùa và thực hiện nhi�u chiến lược y tế công cộng. Hiện nay có 193 quốc gia thành viên, và tổ chức này vẫn hoạt động để cải thiện nhi�u lĩnh vực y tế trên khắp thế giới.

�ây là dịp để giáo dục cộng đồng và những ngư�i làm chính sách v� phương diện đặc biệt với công việc của WHO. Sự kiện này nhận được nhi�u phản hồi của các phương tiện thông tin đại chúng. Công cụ được cung cấp cho những ngư�i muốn hoạch định các sự kiện nhưng nhấn mạnh rằng công cụ này chỉ thích hợp cho các đi�u kiện kinh tế, xã hội và văn hóa địa phương. Các sự kiện đó bao gồm các hội nghị dành cho các nhân viên y tế, các chỉ thị dành cho các chính khách địa phương, và thông tin dành cho trẻ em và thanh thiếu niên. Các cuộc diễu hành có thể tổ chức vào ngày này.

Năm 1945, các nhà ngoại giao từ các nước đã hình thành Liên Hiệp Quốc. Một trong các tổ chức được hình thành là Hội đồng Kinh tế Xã hội Liên Hiệp Quốc, hội nghị đầu tiên nhóm h�p vào năm 1946. Trong hội nghị này có những l�i kêu g�i thành lập một tổ chức trong Liên Hiệp Quốc, chuyên v� y tế.

Tổ chức mới này thực hiện công việc quốc tế v� vệ sinh công cộng và các đơn vị y tế của Liên Hiệp Quốc. Các tổ chức này được thành lập trong những năm đầu của thế kỷ XX, nhưng bị quá tải vì hậu quả của Thế Chiến I, hoạt động chưa hiệu quả thì Thế Chiến II bùng nổ. Tổ chức này cũng thực hiện công việc khắc phục của Liên Hiệp Quốc, cung cấp thuốc men cho hàng triệu ngư�i sau chiến tranh khốc liệt tại Âu châu trong Thế Chiến II.

Tại Hội Nghị Y Tế Thế Giới đầu tiên tổ chức năm 1948, các đại biểu đã đ� nghị ấn định Ngày Sức kh�e Thế giới để kỷ niệm ngày thành lập WHO. Từ năm 1950, Ngày Sức kh�e Thế giới được ấn định là ngày 7 tháng 4 hằng năm. Ngày này nhằm thu hút sự chú ý đối với y tế toàn cầu.

Mỗi năm có một chủ đ� y tế. Chủ đ� Ngày Sức kh�e Thế giới năm 2014 là “Bệnh Vector�. V� khoa dịch tễ, vector là tác nhân (ngư�i, vật hoặc vi sinh) lây nhiễm mầm bệnh sang ngư�i khác. Vector là những thứ như muỗi, côn trùng hút máu, rệp, ốc sên,… �ó là những thứ làm lây nhiễm ký sinh trùng và mầm mống gây nhi�u thứ bệnh. Chẳng hạn, muỗi truy�n bệnh sốt rét. Chứng sốt rét gây tử vong khoảng 660.000 trư�ng hợp mỗi năm trên thế giới – kể cả bệnh sốt vàng da, chứng phù voi (Lymphatic Filariasis, Elephantiasis), chứng Chikungunya (do virus CHIKV, muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus), chứng viêm não Nhật Bản (Japanese encephalitis), và chứng sốt vàng da.

Chủ đ� Ngày Sức kh�e Thế giới năm 2015 là “Từ Nông Trại �ến Mâm Cơm�.

Thực phẩm không ăn toàn có liên quan đến khoảng 2 triệu ca tử vong hàng năm. Khi nguồn thực phẩm của chúng ta càng ngày càng có tính toàn cầu hóa cao, các nguy cơ mới liên tục gia tăng. Thực phẩm có chứa vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, chất hóa h�c,… có hại gây nên hơn 200 căn bệnh, từ bệnh tiêu chảy cho đến các loại ung thư. Cần biết thông tin để bảo đảm rằng thức ăn trong mâm cơm của bạn là an toàn, có thể ăn để sống kh�e.

Chủ đ� Ngày Sức kh�e Thế giới năm 2016 là “Cùng Nhau Chống Lại Bệnh Tiểu �ư�ng�.

Tiểu đư�ng là một bệnh mãn tính nghiêm tr�ng xảy ra khi tuyến tụy không sản xuất đủ insulin hoặc khi cơ thể không thể sử dụng hiệu quả insulin mà nó sản xuất. Bệnh này được chia thành hai loại:

1. Tiểu đư�ng loại 1 xảy ra khi cơ thể không thể tạo ra đủ insulin. Những ngư�i bị bệnh tiểu đư�ng type 1 cần dùng insulin hằng ngày để đi�u chỉnh lượng glucose trong máu.
2. Tiểu đư�ng loại 2 xảy ra khi cơ thể của bạn không thể sử dụng insulin một cách hiệu quả. Các triệu chứng có thể giống với bệnh tiểu đư�ng loại 1 nhưng thư�ng không rõ ràng hoặc đôi khi không có triệu chứng. Bệnh có thể tiếp diễn trong nhi�u năm chẩn đoán không ra cho đến khi có biến chứng.

Trong vài thập niên qua, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đư�ng toàn cầu đã tăng lên khá nhanh. Dự kiến, số ngư�i mắc bệnh tiểu đư�ng tăng từ 138 triệu ngư�i năm 2014 lên 202 triệu ngư�i vào năm 2035 – nếu thế giới không có biện pháp ngăn chặn quyết liệt.

WHO phổ biến nột số thông tin cơ bản v� căn bệnh này: Bệnh tiểu đư�ng không thể chữa được nhưng kiểm soát được. Nếu ngư�i bị bệnh này dùng thuốc thư�ng xuyên thì có thể kiểm soát được bệnh và sống cuộc sống bình thư�ng. Hầu hết bệnh nhân tiểu đư�ng phải dùng thuốc suốt đ�i. Mức độ đư�ng huyết hoặc bình thư�ng là dưới 6,1 millimoles mỗi lít (mmol/L) hoặc 110 mg mỗi đ� xi lít (mg/dL). Ở mức 6,1 mmol/L hoặc 110 mg/dL, bạn có thể đã bị suy giảm đư�ng huyết lúc đói. Ở mức 7.0 mmol/L hoặc 126 mg/dL, bạn có thể đã bị bệnh tiểu đư�ng. Bệnh tiểu đư�ng có thể di truy�n, do kết quả của sự tương tác giữa gen và môi trư�ng, đặc biệt đối với bệnh tiểu đư�ng type 2.

Nguy cơ lớn hay nh� phụ thuộc vào chủng tộc và lịch sử gia đình. Nhi�u năm qua, bệnh tiểu đư�ng loại 2 chỉ xảy ra ở ngư�i lớn, nhưng bây gi� nó được phát hiện ở trẻ em. Hoạt động thể chất như tập thể dục, đi bộ,… giúp giảm cân và giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đư�ng. �i bộ là biện pháp được khuyến khích nhất với ngư�i bị tiểu đư�ng.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đư�ng:

+ Di truy�n: Bệnh tiểu đư�ng loại 1 và loại 2 có thể là kết quả của sự tương tác giữa gen và môi trư�ng. �ặc biệt đối với loại 2, nguy cơ đa dạng theo chủng tộc và lịch sử gia đình. Nếu thành viên trong gia đình bạn mắc bệnh tiểu đư�ng, bạn có thể có nguy cơ cao hơn.

+ Thừa cân và béo phì: Lượng mỡ dư thừa là yếu tố nguy cơ lớn nhất đối với bệnh tiểu đư�ng loại 2. Chu vi vòng eo lớn hơn và chỉ số khối lượng cơ thể cao hơn (BMI – Body Mass Index) có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đư�ng loại 2.

+ Thói quen ăn uống không lành mạnh: Nếu chế độ ăn uống của bạn thư�ng là những thực phẩm có chất béo, axit béo bão hòa cao và các đồ uống có đư�ng hoặc bạn không ăn đủ chất xơ – bạn có nguy cơ bị bệnh tiểu đư�ng loại 2.

+ Không hoạt động thể chất: Hoạt động thể chất rất quan tr�ng để cân bằng năng lượng và kiểm soát cân nặng của chúng ta. Hoạt động thể chất không đủ sẽ dẫn đến cơ thể ốm yếu, do đó tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đư�ng loại 2.

+ Lão hóa: Không thể ngăn được lão hóa nhưng các yếu tố nguy cơ xung quanh nó có thể được giảm thiểu (bằng cách ăn uống lành mạnh, hoạt động,…). Glucose trong máu cao khi mang thai: �ư�ng huyết cao trong thai kỳ làm tăng nguy cơ biến chứng trong khi sinh và ngay lập tức sau khi sinh nở. Nó cũng làm tăng nguy cơ phát triển bệnh tiểu đư�ng loại 2 trong tương lai, nên kiểm tra lượng đư�ng huyết của bạn thư�ng xuyên.

+ Hút thuốc: Ngư�i hút thuốc có thể có nguy cơ mắc bệnh tiểu đư�ng cao hơn so với ngư�i không hút thuốc.

Mục đích của Ngày Sức kh�e Thế giới là ngăn ngừa các bệnh truy�n nhiễm, nguy hiểm. Chiến dịch này khuyên các quốc gia nên chú tr�ng vệ sinh công cộng. Tuy nhiên, chúng ta đừng giậm chân tại chỗ theo “chiến dịch� hoặc “phong trào�. Hô hào to tiếng, diễu hành ồn ào, như sau đó lại vẫn y nguyên, đánh trống b� dùi. Như thế chỉ là VÔ �CH, danh từ ngày nay g�i là NỔ.

TRẦM THIÊN THU