Ngày càng ít ngư�i đi nhà th� – lỗi tại ai?

Chẳng còn gì giấu diếm v� việc sụt giảm trầm tr�ng số ngư�i đi lễ nhà th�. Hơn nữa, sự sụt giảm đang diễn ra trong Giáo hội không song song với sự lan tràn của chủ nghĩa vô thần và thuyết bất khả tri. Chính xác thì, ngày càng nhi�u ngư�i nhận mình có đ�i sống tâm linh nhưng không theo tôn giáo, đầy đức tin nhưng không đến nhà th�. Tại sao lại có cuộc đào thoát lớn này trong các Giáo hội?

Nội bộ các nhóm tôn giáo có khuynh hướng đổ lỗi chyện này lên chủ nghĩa thế tục. Nhi�u ngư�i lập luận rằng, văn hóa thế tục có lẽ là thứ thuốc phiện mạnh nhất từng hoành hành trên địa cầu này, nó vừa tốt vừa xấu. Nó nuốt chửng chúng ta trong những hứa hẹn đầy cám dỗ v� thiên đàng ngay đ�i này. Trong thế giới thế tục hóa, mưu cầu một cuộc sống sung túc đơn giản gần như cuốn bay tất cả m�i khát khao tôn giáo thâm sâu hơn. �i�u đánh chú ý vì đây cũng là điểm chính mà các nhóm Hồi giáo cực đoan phê phán n�n văn hóa Tây phương. Với h�, đây là thứ thuốc phiện, một khi đã uống vào, thì vô phương cứu chữa. �ó là lý do vì sao h� muốn giữ giới trẻ tránh xa ảnh hưởng Tây phương.

Nhưng liệu đi�u này có đúng không? Văn hóa thế tục là kẻ địch ư? Liệu chúng ta, những ngư�i đi nhà th�, có phải là dấu tích đích thực cuối cùng của Thiên Chúa và chân lý còn tồn tại, những ngư�i ngôn sứ và bị loại ra ngoài rìa của một xã hội nông cạn, không tôn giáo, và vô đạo?  Nhi�u ngư�i, kể cả tôi, sẽ cho rằng lập luận này đi quá xa, quá đơn giản. Xã hội thế tục, có thể nông cạn, không tôn giáo, vô đạo, và có đủ bằng chứng để nói như thế, nhưng, bên dưới sự nông cạn và sự dị ứng bản chất của nó với các Giáo hội, là một khao khát tôn giáo thực sự vẫn đang âm ỉ cháy, và các Giáo hội phải tự h�i mình: Tại sao không còn nhi�u ngư�i tìm đến chúng ta khi h� đối diện với các khao khát tôn giáo của h�? Tại sao quá nhi�u ngư�i tìm đư�ng thiêng liêng không có hứng thú nhìn v� những gì Giáo hội đang m�i g�i? Tại sao, thay vào đó, h� lại hướng v� m�i sự, ngoại trừ Giáo hội? Tại sao, quả thật, có quá nhi�u ngư�i mang thái độ này: «Giáo hội chẳng làm gì m�i g�i tôi: Tôi thấy nó chán ngán, không phù hợp, cứ luẩn quẩn với những chuyện nh� nhặt của mình, và chẳng chút hy v�ng gì có thể bắt nhịp với cuộc sống của tôi cả.»

Chắc chắn, chủ nghĩa thế tục, phần nào có lỗi, nhưng chính các Giáo hội chúng ta cũng có lỗi. Có câu châm ngôn rằng: Tất cả m�i chủ nghĩa vô thần là một ký sinh trên chủ nghĩa hữu thần tồi tệ. Lập luận này cũng đúng khi bàn v� các thái độ ngư�i ta dành cho Giáo hội: Các thái độ xấu nhắm đến Giáo hội, được nuôi dưỡng, bởi những việc làm xấu của Giáo hội.

H�c giả Do Thái lừng danh, giáo sĩ Abraham Joshua Heschel, hẳn cũng đồng ý như thế. Trong quyển sách Thiên Chúa Tìm kiếm Con ngư�i [God In Search of Man], của mình, ông viết: «Việc đổ lỗi cho khoa h�c thế tục và triết h�c phản tôn giáo v� sự lu m� của tôn giáo trong xã hội hiện đại, đã thành một l� thói. Phải thành thật mà nhận, chính tôn giáo có lỗi cho thất bại của mình. Tôn giáo suy thoái, không phải vì bị bác bẻ, nhưng là vì nó trở nên không phù hợp, ù lì, ngột ngạt, và vô vị. Khi đức tin hoàn toàn bị thay thế bởi tín lý, th� phượng theo quy chuẩn, yêu thương theo thói quen, khi cuộc khủng hoảng th�i nay bị l� đi vì ánh hào quang quá khứ, khi đức tin trở thành của gia truy�n thay vì suối nguồn sống động, khi tôn giáo chỉ lên tiếng bằng thẩm quy�n thay vì tiếng nói say mê, thì lúc đó, thông điệp của tôn giáo trở nên vô nghĩa.»

Tiểu thuyết gia Marilynne Robinson, ngư�i tận tâm và đồng cảm sâu sắc với giáo hội, cũng đồng ý với Heschel. Với bà, trong Giáo hội ngày nay, chúng ta không t�a ra sự vô biên của Thiên Chúa và mầu nhiệm lớn hơn Giáo hội chính là Chúa Kitô. Thay vào đó, chúng ta, dù có thiện ý, quá gò bó mầu nhiệm Chúa Kitô vào trong tinh thần co cụm, phẫn uất, sợ hãi, và tự vệ. �ây là một trong những nguyên do chính khiến chúng ta bị cho ra rìa. Bà cho rằng, Kitô giáo «là một trình thuật quá vĩ đại nên không thể bị hạ giá phục vụ cho bất kỳ lợi ích hạn hẹp nào, hay được bảo đảm bởi bất kỳ truyện kể kém c�i hơn nào.» Bà tin rằng, chính thái độ hẹp hòi của chúng ta đã bôi xấu thông điệp Kitô giáo và khiến cho Giáo hội, vì những lý do chính đáng, bị loại ra ngoài rìa: «Một tinh thần Kitô giáo mất phẩm chất, ngu dân và bài ngoại đã đóng lại con đư�ng đến với Giáo hội của nhi�u ngư�i.» Bà cho rằng, đổ lỗi cho thế gian v� các vấn đ� của chúng ta, chẳng có ích gì để khiến cho thế giới tôn tr�ng tôn giáo và tôn tr�ng Kitô giáo cả. Sự sút giảm số lưông ngư�i đi nhà th�, phần lớn là do lỗi của chúng ta, vì chúng ta quá thư�ng không thể hiện được một Giáo hội với vòng tay ôm đầy cảm thương, và chúng ta không thực sự xác định được những sinh lực thật sự đang bừng bừng bên trong con ngư�i. Với Robinson, thế giới thế tục, tự bản chất, không vô tôn giáo. Nhưng nó thấy Giáo hội chúng ta thật tự quy, không thông hiểu, và không đồng cảm với các khát khao, các thương tích, và nhu cầu của thế giới này. Và do đó, thách thức của thế giới thế tục đối với chúng ta, những ngư�i đi nhà th� là: «Tất cả những ai tự nhận mình là Kitô hữu, bất kỳ tổ chức nào nhận mình là Giáo hội, phải có trách nhiệm, giữ giá trị cho đức tin, ít nhất là đừng ngăn trở hay bôi nh� đức tin. Biến Thiên Chúa thành một thần riêng, thành một thần Baal riêng, chính là ngăn trở và bôi nh�.»

Vài năm v� trước, tôi có nghe một mục sự phái Phúc âm trình bày vấn đ� này như sau: Là những Giáo hội Kitô giáo, chúng ta có nước hằng sống, thứ nước mà Chúa Kitô đã hứa là dập hết m�i ng�n lửa và giải hết m�i cơn khát. Nhưng vấn đ� là: Chúng ta không đem nước hằng sống đến nơi đang bùng lửa. Chúng ta cứ rảy nước lung tung đủ m�i nơi, ngoại trừ nơi đang bốc cháy!

Ông ấy đã nói đúng. �ể trả l�i cho cuộc đại đào thoát kh�i các Giáo hội của chúng ta, đừng đổ lỗi cho n�n văn hóa, nhưng hãy làm cho Giáo hội trở nên tốt đẹp hơn.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn