NÉT VĂN HO� NƠI C�C XỨ �ẠO CÔNG GI�O LÀM PHONG PHÚ NỀN VĂN HO� VIỆT NAM

�ể làm rõ:

Nét văn hoá nơi các xứ đạo Công Giáo, làm phong phú n�n văn hoá Việt Nam, chúng ta tìm hiểu hai vấn đ�:

1. Khái quát đôi nét v� văn hoá; một vài định nghĩa căn bản v� văn hoá.

2. Các xứ đạo Công Giáo đã làm được gì để n�n văn hoá Việt Nam phong phú?

Khái quát đôi nét v� văn hoá; một vài định nghĩa căn bản v� văn hoá.

Khái quát đôi nét v� văn hoá.

Hai từ văn hoá đã có từ lâu đ�i và ở khắp m�i nơi trên thế giới. Ngư�i ta mặc nhiên thừa nhận mỗi quốc gia đ�u có một n�n văn hoá riêng biệt. Việt Nam có n�n văn hoá khác với Lào, Thái Lan, Campuchia…Dù đây là ba nước v� mặt địa lý đứng bên nhau, có khá nhi�u điểm tương đồng với nhau. Trung Quốc cổ đại đã coi văn hoá là phương thức giáo hoá con ngư�i “văn trị, giáo hoá�.  Mỗi nước trong một giai đoạn lịch sử lại có n�n văn hoá khác nhau. Việt Nam có các th�i kỳ văn hoá như: Văn hoá th�i đại đồ đá cũ; văn hoá th�i đồ đá mới; văn hoá th�i đại đồ đồng đá; văn hoá th�i đại đồ đồng; văn hoá th�i kỳ đồ sắt… Trong giai đoạn văn hoá th�i kỳ đồ sắt lại bao gồm: Văn hoá �ông Sơn; văn hoá Sa Huỳnh; văn hoá �ồng Nai; văn hoá Óc Eo. Ngày nay, có văn hoá du lịch, văn hoá ẩm thực, văn hoá trang phục, văn hoá kiến trúc, văn hoá giao thông, văn hoá ứng xử…

Nhi�u nước phương tây như Pháp, Anh thì ngư�i ta dùng từ culture; ngư�i Nga dùng từ kyltypa; ngư�i �ức dùng từ kultur để chỉ văn hoá. Những từ trên đ�u có chung nguồn gốc từ tiếng Latinh là cultus animi có nghĩa là “trồng tr�t tinh thần�.

Như thế, văn hoá chiếm m�i lãnh vực hoạt động có giá trị trong đ�i sống tinh thần cũng như vật chất của con ngư�i.

Từ bao đ�i nay, văn hoá đã để lại bao cách nhìn nhận, quan điểm, tham luận, hội thảo, tranh luận khác nhau của con ngư�i. Xem ra, những đi�u đó vẫn chưa có hồi kết! Tuy nhiên nhân loại cũng đã thống nhất với nhau v� văn hoá qua một số định nghĩa…

Một vài định nghĩa căn bản v� văn hoá.

Chính vì văn hoá quá phong phú, lại có những nhìn nhận khác nhau, nên đã nảy sinh ra biết bao định nghĩa v� văn hoá. Năm 1952 hai nhà khoa h�c Mỹ là Alfred kroeber và Clyde Kluckhohn đã thống kê có tới 164 định nghĩa v� văn hoá (nguồn Wikipedia)

Xin giới thiệu ba định nghĩa có tính đại diện v� văn hoá:

�ịnh nghĩa văn hoá theo Viện Ngôn Ngữ H�c Việt Nam.

“Văn hoá là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con ngư�i sáng tạo ra trong quá trình lịch sử

�

�inh nghĩa văn hoá theo Unesco

Năm 2002 Unesco đã đưa ra định nghĩa v� văn hoá như sau:

“

Văn hoá nên được đ� cập đến như một tập hợp của những đặc trưng v� tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm ngư�i trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn h�c và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truy�n thống và đức tin.� (nguồn Wikipedia)

�ịnh nghĩa theo Công �ồng Vaticanô II

“

Văn hoá chỉ tất cả những gì con ngư�i có thể sử dụng để trau dồi và phát triển các năng khiếu đa diện của tâm hồn và thể xác; cố gắng chế ngự cả trái đất bằng tri thức và lao động; làm cho đ�i sống xã hội, đ�i sống gia đình cũng như đ�i sống chính trị trở thành nhân đạo hơn nh� sự tiến bộ trong các tập tục và định chế; sau hết diễn tả, thông truy�n trong các công trình của mình, những kinh nghiệm tinh thần và hoài bão lớn lao của th�i đại, để giúp con ngư�i và toàn thể nhân loại tiến bộ hơn�

(Giáo Hội trong thế giới ngày nay, chương II, cổ vũ việc phát triển văn hoá, Vaticanô II)

Các xứ đạo Công Giáo đã làm được gì để n�n văn hoá Việt Nam phong phú ?

Xứ đạo làm phong phú những giá trị văn hoá tinh thần:

�ạo Công Giáo đã hiện diện tại Việt Nam từ năm 1533, tính đến nay gần 5 thế kỷ.

Ngày nay, số ngư�i Việt Nam theo đạo Công Giáo đã có trên 7 triệu ngư�i thuộc 26 giáo phận, nơi hàng ngàn xứ đạo ở rải rác khắp nơi trên 63 tỉnh thành của Việt Nam.

Ta có thể nói, ngày nay nét văn hoá của đạo Công Giáo Ä‘ang được thể hiện khá đầy đủ nÆ¡i các xứ đạo của Việt Nam, từ nông thôn đến thành thị; từ đồng bằng đến rừng núi cao nguyên; từ ngÆ°á»�i Kinh đến ngÆ°á»�i Thượng; từ ngÆ°á»�i Mông đến ngÆ°á»�i Nùng, từ ngÆ°á»�i Dao đến ngÆ°á»�i Thái. Gia đình giáo xứ được Ä‘oàn ngÅ© hoá các giá»›i, từ giá»›i ấu nhi đến giá»›i thiếu nhi; từ giá»›i gia trưởng đến giá»›i hiá»�n mẫu…cùng vá»›i các phong trào và Ä‘oàn há»™i. Tất cả Ä‘á»�u được há»�c những ná»™i dung phù hợp vá»›i lứa tuổi nhÆ° lá»›p dá»± bị hôn nhân, lá»›p vào Ä‘á»�i I vào Ä‘á»�i II; “há»�c sống làm con ngÆ°á»�i và làm con Chúaâ€�; lá»›p nhân bản… Nhá»� đó ta thấy nÆ¡i giáo xứ ít ly dị, ít tệ nạn xã há»™i.

Văn hoá nơi xứ đạo làm cầu nối hai n�n văn hoá �ông Tây

Văn hoá Công Giáo, lịch sử, tuy có những giai đoạn thăng trầm đáng tiếc đã xẩy ra trong quá khứ, nhưng ngày nay, văn hoá Công Giáo đã gắn bó với văn hoá Việt, hoà quyện với văn hoá Việt. Nó đã được Việt hoá một cách tài tình đến khắng khít, làm phong phú n�n văn hoá Việt Nam, tạo cầu nối làm bớt đi những dị biệt cố hữu giữa hai n�n văn hoá �ông và Tây.

Chính giới răn “Yêu Thương� là cội nguồn của những thành quả đó.

Trước năm 1533 ngư�i Việt mới biết cầu Tr�i khấn Phật mỗi khi gặp những tai ương vạ gió, để mong được ấm no hạnh phúc:

“Lạy Tr�i mưa xuống

Lấy nước tôi uống

Lấy ruộng tôi cầy

Lấy đầy bát cơm

Lấy rơm đun bếp

lấy nếp nấu xôi..�

            (�ồng dao).

Từ khi đạo Công Giáo đến, ngư�i giáo dân được biết rõ ràng qua Thánh Kinh và l�i diễn giải của các nhà truy�n giáo thì ông Tr�i đó chính là Thiên Chúa Ba Ngôi. Từ đó, văn hoá tín ngưỡng Việt có cơ duyên vừa mở rộng, vừa đi tới cội nguồn của vũ trụ nhân sinh, tim gặp được �ấng Vua vũ trụ muôn loài, để tôn th� Ngài, và chỉ một mình Ngài, bớt đi bao mê tín dị đoan, lầm lạc đáng tiếc đã diễn ra trong quá khứ.

Ngoài ra, các nhà truy�n giáo khi giảng đạo gặp bao khó khăn v� chữ viết. Chữ Nôm, chữ Nho chỉ dành cho ngư�i có h�c thức. Chữ nào dành cho giới bình dân đây? Ngày đó Việt nam 100% là nông dân. Chính những thao thức đó đã giúp Cha cố Alexandre De Rhodes (1591-1660) “việt hoá� các mẫu tự Latinh thành chữ quốc ngữ trong cuốn tự điển Việt-Bồ-La. Một thứ chữ ngư�i bình dân nơi các giáo xứ chỉ cần h�c ba tháng là đ�c thông viết thạo. �ây quả là công trình văn hoá tr�ng đại bậc nhất của ngư�i Việt, nó làm phong phú cho n�n văn hoá nước nhà biết bao!

Tiếng chuông nơi giáo đư�ng.

Má»™t Ä‘iểm nữa là tiếng chuông chùa sáng chiá»�u trầm buồn ngân toả khắp nÆ¡i nhÆ° để cảnh tỉnh chúng sinh phải hồi tâm nhá»› rằng “đá»�i là bể khổâ€�, vá»›i 108 ná»—i phiá»�n não, Ä‘au khổ: Sinh, lão bệnh, tá»­ … Vì thế cần phải diệt “tham sân siâ€� tức là phải bá»� tham lam, bá»� tức giận ghen ghét, bá»� si mê say đắm, trở vá»� vá»›i chính cõi lòng của mình để có an vui, có hạnh phúc. Trong khi đó tiếng chuông nhà thá»� nÆ¡i các xứ đạo sáng chiá»�u thánh thót ngân vang khắp nÆ¡i nhÆ° hối thúc má»�i ngÆ°á»�i mau hồi tâm, tỉnh thức. Tiếng chuông còn hối thúc ta trổi dậy và Ä‘i loan báo tin vui Ngôi Hai Thiên Chúa đã đến trần gian, Ngài đã chịu chết và sau ba ngày, NgÆ°á»�i đã sống lại, và Ngài sẽ đến trần gian trong ngày tận thế. Tiếng chuông nÆ¡i xứ đạo hối thúc má»�i tín hữu mau Ä‘em vui mừng và hi vá»�ng đó đến cho anh em ta.

V� mặt kiến trúc, hàng ngàn ngôi Thánh đư�ng nơi các xứ đạo ở Việt nam với nét kiến trúc đa dạng, phong phú từ cổ kính đến hiện đại đã làm phong phú nét kiến trúc của ngư�i Việt qua mấy thế kỉ qua như: Nhà th� Sa Pa (Lào Cai 1895), nhà th� Hà Nội (năm 1887), nhà th� Phú Nhai (Nam �inh 18860), nhà th� đá Phát Diệm (Ninh Bình 1899), nhà th� �ức Bà (TP. HCM 1865)… đã để lại đấu ấn đậm nét trong lòng du khách. Nơi mỗi giáo xứ, ta còn gặp nét văn hoá độc đáo là các nghĩa trang. Gần như mỗi giáo xứ đ�u có một nghĩa trang, và cố gắng làm cho nghĩa trang đó ngày một văn minh hơn, bình đẳng hơn, xanh sạch đẹp hơn. �ã có những nghĩa trang trở thành nghĩa trang công viên, thật văn minh và hiện đại.

Cùng nhìn lại thực tại đau buồn trong đ�i sống nơi một số gia đình hiện nay

Sự ly hôn và Phá thai

Qua các phương tiên thông tin đại chúng hiện nay, giúp chúng ta thấy rằng ở các nước phương tây việc ly di đã trở nên quá phổ biến; hôn nhân đồng tính cũng đã bị một số nước tiên tiến chấp thuận… Ngay cả những gia đình Công giáo việc ly dị cũng thư�ng xẩy ra, mặc dù giáo luật của đạo Công Giáo không cho phép.

Việc ly di ở Việt Nam được luật pháp cho phép. Các cuộc ly dị ở Việt Nam ngày một nhi�u hơn. Tôi xin trích dẫn phần sưu tầm của Lm Thái Hiệp, O.P trong chia sẻ Tin Mừng tháng 12 năm 2013 của Huynh đoàn �a Minh Việt Nam bài:

“Gia đình hai tiếng thiêng liêng� để làm rõ vấn đ� trên:

“Ngon nến gia đình leo lét trong bão giông: Theo thống kê, chỉ tính riêng năm 2012 ở Việt Nam đã có gần 100.000 vụ ly hôn, con số này chiếm gần 35-40% tổng số đôi hôn nhân ở Việt Nam trong năm. �i�u đáng nói là trong số đó có hơn 70% là số gia đình trẻ (tuổi 22-30). Theo phóng viên Ben Bland của t� Financial Times, Radio Australia, số vụ ly hôn ở Việt Nam ngày càng gia tăng nhanh. �i�u đáng nói là số vụ ly hôn ở Việt Nam đã tăng gần gấp đôi chỉ trong vòng 5 năm, từ 53.000 vụ trong năm 2005 lên đến 90.000 vụ trong năm 2010. Thêm nữa, trung bình ở nước ta mỗi năm có khoảng 300.000 ca nạo phá thai, trong đó độ tuổi 15-19 chiếm khoảng 60-70 %�. Những con số trên đây thật đáng để cho chúng ta suy nghĩ.

Sự ly hôn. Nạn phá thai, nam nữ ăn cơm trước kẻng, hay sống thử ở nước ta từ năm 2013 đến nay đã không giảm đi, mà ngày còn gia tăng. Theo thông tin thì hàng năm hiện tại ở nước ta đã có tới hàng triệu ca phá thai. Ở các xứ đạo toàn tòng trước đây không h� có việc ly dị nơi các gia đình, thì ngày nay vấn đ� ly dị đã xâm nhập vào các gia đình nơi xứ đạo, một thành lũy kiên cố bảo vệ hạnh phúc gia đình. Thật đau lòng!

�ứng trước thực trạng đáng báo động v� gia đình, Hội �ồng Giám Mục Việt Nam đã có chương trình mục vụ với chủ đ� v� gia đình cho ba năm từ 2016 đến 2019 gởi đến 26 giáo phận trên toàn quốc. Xin trích dẫn trong bài: “Lẽ cưới thật to, trách nhiệm còn nh�� của tác giả:

“Thư chung của Hội �ồng Giám Mục Việt Nam (H�GMVN), gởi Cộng đồng Dân Chúa ngày 07 tháng 10 năm 2016, đã đưa ra chủ đ� Mục vụ gia đình ba năm:

– Năm 2016-2017: Chuẩn bị cho ngÆ°á»�i trẻ bÆ°á»›c vào Ä‘á»�i sống hôn nhân;

– Năm 2017-2018: Ä�ồng hành vá»›i các gia đình trẻ;

– Năm 2018-2019: Ä�ồng hành vá»›i những gia đình gặp khó khăn.

Năm 2016-2017, các Ngài đã nêu rõ tầm quan tr�ng, và một số đi�u đáng tiếc v� hôn nhân đang diễn ra trong cuộc sống hiện tại nơi một số ngư�i trẻ: “Kết hôn là một quyết định rất quan tr�ng, vì thế cần phải được chuẩn bị chu đáo hết sức có thể. Trong thực tế ngày nay, một số ngư�i trẻ chỉ quan tâm đến việc tổ chức lễ cưới thật lớn, mà không hiểu biết đầy đủ v� trách nhiệm trong đ�i sống hôn nhân. Một số khác, vì vất vả với việc mưu sinh, ít có th�i gi� để chuẩn bị kỹ lưỡng cho đ�i sống hôn nhân h� sắp bước vào�.

Xem như thế thì, nét văn hoá nơi các xứ đạo không những đã có những đóng góp rất cụ thể hữu ích làm phong phú n�n văn hoá Việt Nam như nói trên, mà còn tìm cách góp phần tích cực trong việc xây dựng n�n văn hóa mang tính nhân văn, tôn tr�ng quy�n sống của con ngư�i, tôn trong tự do trong tinh thần trách nhiệm cao với bản thân, với gia đình và với cộng đồng với ứơc mong xã hội Việt Nam văn minh tiến bộ.

Tôi vẫn nhớ mãi l�i dạy bảo của cha giáo Mt Hoàng �ình Ninh �ại chủng viện Cần Thơ là:

“Giáo xứ phải là cộng đoàn ni�m tin; cộng đoàn cầu nguyện; cộng đoàn bác ái yêu thương; và cộng đoàn Loan Báo Tin Mừng�.

Vâng, vẫn biết rằng: Một con én không dựng nổi được mùa xuân, nhưng muốn có mùa xuân thì hiển nhiên phải do nhi�u chánh én cùng tung bay.,.

 Cursillista Inhaxiô �ặng Phúc Minh

CGVN