Một l�i miệt thị hằn sâu

Anh là kẻ thất bại! Cô là kẻ thất bại! Trong m�i l�i chê bai gây đau lòng mà chúng ta buột miệng nói ra, thì l�i này có lẽ gây đau đớn và tổn hại nhất. L�i này cần bị cấm tiệt kh�i những cuộc bàn luận chung và loại hẳn kh�i từ điển.

Chúng ta đã tiến những bước dài trong việc loại trừ những l�i lẽ nhất định trong giao tiếp xã hội. Hầu hết những từ chúng ta loại trừ đ�u có nghĩa xấu ám chỉ đến sắc tộc, giới tính, hay khuyết tật của ngư�i khác. Loại thẳng chúng kh�i ngôn ngữ của chúng ta là việc đáng phải làm lâu rồi, và có lẽ đây không chỉ là vấn đ� đúng đắn trong xã giao. Mà rõ ràng và đơn giản, đây là vấn đ� đúng đắn trong công lý, bác ái, trong sự tử tế căn bản của con ngư�i. Ngôn ngữ là một n�n kinh tế thư�ng bất công. Nó công nhận một cách phi lý một số ngư�i và miệt thị quá mức một số ngư�i khác. Chúng ta cần cẩn thận với chuyện này. Ngôn ngữ có thể hằn một vết sẹo sâu lên ngư�i khác, thậm chí nó còn khiến chúng ta vô tình bị khóa trong những định kiến tiêu cực khiến lòng trí chúng ta bị nhuốm màu kỳ thị chủng tộc, mê tín và thù ghét phụ nữ.

Nhưng những l�i chê bai v� chủng tộc, giới tính và khuyết tật chưa phải là tất cả. Chúng khủng khiếp, đúng, nhưng những ngư�i bị xúc phạm bằng những l�i này có chút an ủi khi biết rằng l�i xúc phạm đó còn nhắm đến hàng triệu, hàng tỷ ngư�i khác. Bị xúc phạm cùng với hàng triệu triệu ngư�i khác, vẫn đau chứ, nhưng ít ra mình có bầu bạn.

Tuy nhiên, có những l�i chê bai xúc phạm một cách riêng tư và đặc biệt hơn, nhắm đến sỉ nhục sự thiếu sót riêng rất cụ thể của ngư�i khác. Với l�i sỉ nhục này, bạn không còn ai là bầu bạn, gi� bạn là kẻ lạc loài. Cái từ “kẻ thất bại� là một từ như thế. Nó nhắm đến sỉ nhục một ngư�i theo cách rất riêng tư và rất tổn thương. Khi bị g�i là “kẻ thất bại� là bạn không chỉ bị loại riêng ra và bị sỉ nhục vì bạn thuộc v� một chủng tộc, một giới tính, hay một tầng lớp. Bạn bị sỉ nhục vì chính bạn, chỉ mình bạn thôi, bị phán xét là không đủ tiêu chuẩn, là không đáng được tôn tr�ng, và không đáng được chấp nhận. Bạn bị xem là hạ đẳng, và sự yếu kém đó không thể đổ tại bất kỳ ai ngoại trừ bạn. Bạn bị xem là kẻ thất bại! Và chỉ có bạn thế thôi!

Kiểu sỉ nhục này không phải mới có. Nó đã có từ lâu đ�i. Có nhi�u ngư�i luôn luôn bị xa lánh, sỉ nhục và tẩy chay. Chúng ta có một khiếm khuyết nhân bản khá là đáng xem xét, và nếu không xác định được nó, thì nó sẽ khiến chúng ta tin rằng để mình được hạnh phúc thì ngư�i ta chấp nhận mình thôi vẫn chưa đủ, còn cần ai đó khác bị loại trừ nữa kia.

Trong th�i Tân ước, những ngư�i phong cùi bị tẩy chay kh�i xã hội, phải sống trong những vùng hẻo lánh tách biệt với cuộc sống bình thư�ng, phải kêu lên “ô uế� khi có ai đó đến gần. Nhưng h� có những lý do chính đáng để đưa những ngư�i phong cùi ra kh�i cuộc sống bình thư�ng. Phong cùi là bệnh truy�n nhiễm. Ngày nay, dù không có một lý do chính đáng nào, chúng ta vẫn xem một số ngư�i là “ngư�i cùi�, xem h� không được phát triển trong đ�i sống bình thư�ng của mình. Chúng ta liệt h� vào “những kẻ thất bại� và đẩy h� ra rìa. H� là những ngư�i cùi mới.

Có vô số ví dụ v� đi�u này, nhưng có lẽ chúng ta dễ thấy nó nhất trong trư�ng trung h�c, nơi luôn luôn có một nhóm nổi tiếng, một nhóm quyết định hết quy tắc, quyết định xem cái gì là được, nắm lấy quy�n lực của cộng đồng dù cho h� không phải nhóm đa số. �a số h�c sinh nằm ngoài nhóm nổi tiếng riêng biệt này, cố gắng được chấp nhận, nghĩa là dù không hoàn toàn thuộc v� nhóm đó nhưng cũng không hoàn toàn bị loại trừ. Nhưng luôn luôn có một nhóm khác, những em bị xem là “kẻ thất bại�, không đủ tiêu chuẩn, không xứng đáng được công nhận. Nhóm này không được chấp nhận.

Bất kỳ xã hội con ngư�i nào cũng đ�u có sự phân loại. Có vô số lý do phức tạp cho việc này, và nhi�u lý do liên quan đến tâm thần. Chuyện này cũng giúp giải thích vì sao lại có những cậu bé trung h�c đem súng đến trư�ng bắn bạn h�c của mình. Nhưng thật khó để không thấy được rằng, hầu như lúc nào, cậu bé xả súng đó cũng là một ngư�i cô độc, “một kẻ thất bại�. Chúng ta không thể trách các bạn h�c của cậu ấy vì đã xem cậu ấy là kẻ như thế, nhưng dù cho cố ý hay vô tình, thì h� cũng đã làm vậy. Các bạn h�c của cậu là nạn nhân, không chỉ của tâm thần bấn loạn và nổi giận của cậu thanh niên đó, nhưng còn là nạn nhân của một xã hội mù quáng góp phần tạo ra sự bấn loạn và giận dữ đó.

Tôi không phải là bậc cha mẹ, nhưng nếu tôi là một ông bố, tôi sẽ dùng hết quy�n hạn đạo đức của mình để khiến con cái b� hết những từ chê bai sỉ nhục v� chủng tộc, giới tính và khuyết tật. Tôi cũng sẽ dùng m�i quy�n hạn đạo đức và khuyên giải của mình để khiến chúng loại b� những từ xấu xa sỉ nhục ngư�i khác một cách cụ thể riêng tư. Cái từ “kẻ thất bại� phải bị cấm tiệt trong mái nhà.

Cả xã hội và Giáo hội đ�u là những mái nhà. Thật may là trong nhi�u thập niên gần đây, chúng ta đã cấm dùng nhi�u từ miệt thị chủng tộc, giới tính, hay khuyết tật của ngư�i khác. Và đã đến lúc chúng ta cấm tiệt thêm những từ khác trong nhà của mình! (Ronald Rolheiser, 2018-07-16)

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn