Anh là kẻ thất bại! Cô là kẻ thất bại! Trong má»i lá»i chê bai gây Ä‘au lòng mà chúng ta buá»™t miệng nói ra, thì lá»i nà y có lẽ gây Ä‘au đớn và tổn hại nhất. Lá»i nà y cần bị cấm tiệt khá»i những cuá»™c bà n luáºn chung và loại hẳn khá»i từ Ä‘iển.
Chúng ta đã tiến những bước dà i trong việc loại trừ những lá»i lẽ nhất định trong giao tiếp xã há»™i. Hầu hết những từ chúng ta loại trừ Ä‘á»u có nghÄ©a xấu ám chỉ đến sắc tá»™c, giá»›i tÃnh, hay khuyết táºt cá»§a ngưá»i khác. Loại thẳng chúng khá»i ngôn ngữ cá»§a chúng ta là việc đáng phải là m lâu rồi, và có lẽ đây không chỉ là vấn đỠđúng đắn trong xã giao. Mà rõ rà ng và đơn giản, đây là vấn đỠđúng đắn trong công lý, bác ái, trong sá»± tá» tế căn bản cá»§a con ngưá»i. Ngôn ngữ là má»™t ná»n kinh tế thưá»ng bất công. Nó công nháºn má»™t cách phi lý má»™t số ngưá»i và miệt thị quá mức má»™t số ngưá»i khác. Chúng ta cần cẩn tháºn vá»›i chuyện nà y. Ngôn ngữ có thể hằn má»™t vết sẹo sâu lên ngưá»i khác, tháºm chà nó còn khiến chúng ta vô tình bị khóa trong những định kiến tiêu cá»±c khiến lòng trà chúng ta bị nhuốm mà u kỳ thị chá»§ng tá»™c, mê tÃn và thù ghét phụ nữ.
Nhưng những lá»i chê bai vá» chá»§ng tá»™c, giá»›i tÃnh và khuyết táºt chưa phải là tất cả. Chúng khá»§ng khiếp, đúng, nhưng những ngưá»i bị xúc phạm bằng những lá»i nà y có chút an á»§i khi biết rằng lá»i xúc phạm đó còn nhắm đến hà ng triệu, hà ng tá»· ngưá»i khác. Bị xúc phạm cùng vá»›i hà ng triệu triệu ngưá»i khác, vẫn Ä‘au chứ, nhưng Ãt ra mình có bầu bạn.
Tuy nhiên, có những lá»i chê bai xúc phạm má»™t cách riêng tư và đặc biệt hÆ¡n, nhắm đến sỉ nhục sá»± thiếu sót riêng rất cụ thể cá»§a ngưá»i khác. Vá»›i lá»i sỉ nhục nà y, bạn không còn ai là bầu bạn, giá» bạn là kẻ lạc loà i. Cái từ “kẻ thất bại†là má»™t từ như thế. Nó nhắm đến sỉ nhục má»™t ngưá»i theo cách rất riêng tư và rất tổn thương. Khi bị gá»i là “kẻ thất bại†là bạn không chỉ bị loại riêng ra và bị sỉ nhục vì bạn thuá»™c vá» má»™t chá»§ng tá»™c, má»™t giá»›i tÃnh, hay má»™t tầng lá»›p. Bạn bị sỉ nhục vì chÃnh bạn, chỉ mình bạn thôi, bị phán xét là không đủ tiêu chuẩn, là không đáng được tôn trá»ng, và không đáng được chấp nháºn. Bạn bị xem là hạ đẳng, và sá»± yếu kém đó không thể đổ tại bất kỳ ai ngoại trừ bạn. Bạn bị xem là kẻ thất bại! Và chỉ có bạn thế thôi!
Kiểu sỉ nhục nà y không phải má»›i có. Nó đã có từ lâu Ä‘á»i. Có nhiá»u ngưá»i luôn luôn bị xa lánh, sỉ nhục và tẩy chay. Chúng ta có má»™t khiếm khuyết nhân bản khá là đáng xem xét, và nếu không xác định được nó, thì nó sẽ khiến chúng ta tin rằng để mình được hạnh phúc thì ngưá»i ta chấp nháºn mình thôi vẫn chưa đủ, còn cần ai đó khác bị loại trừ nữa kia.
Trong thá»i Tân ước, những ngưá»i phong cùi bị tẩy chay khá»i xã há»™i, phải sống trong những vùng hẻo lánh tách biệt vá»›i cuá»™c sống bình thưá»ng, phải kêu lên “ô uế†khi có ai đó đến gần. Nhưng há» có những lý do chÃnh đáng để đưa những ngưá»i phong cùi ra khá»i cuá»™c sống bình thưá»ng. Phong cùi là bệnh truyá»n nhiá»…m. Ngà y nay, dù không có má»™t lý do chÃnh đáng nà o, chúng ta vẫn xem má»™t số ngưá»i là “ngưá»i cùiâ€, xem há» không được phát triển trong Ä‘á»i sống bình thưá»ng cá»§a mình. Chúng ta liệt há» và o “những kẻ thất bại†và đẩy há» ra rìa. Há» là những ngưá»i cùi má»›i.
Có vô số và dụ vá» Ä‘iá»u nà y, nhưng có lẽ chúng ta dá»… thấy nó nhất trong trưá»ng trung há»c, nÆ¡i luôn luôn có má»™t nhóm nổi tiếng, má»™t nhóm quyết định hết quy tắc, quyết định xem cái gì là được, nắm lấy quyá»n lá»±c cá»§a cá»™ng đồng dù cho há» không phải nhóm Ä‘a số. Äa số há»c sinh nằm ngoà i nhóm nổi tiếng riêng biệt nà y, cố gắng được chấp nháºn, nghÄ©a là dù không hoà n toà n thuá»™c vá» nhóm đó nhưng cÅ©ng không hoà n toà n bị loại trừ. Nhưng luôn luôn có má»™t nhóm khác, những em bị xem là “kẻ thất bạiâ€, không đủ tiêu chuẩn, không xứng đáng được công nháºn. Nhóm nà y không được chấp nháºn.
Bất kỳ xã há»™i con ngưá»i nà o cÅ©ng Ä‘á»u có sá»± phân loại. Có vô số lý do phức tạp cho việc nà y, và nhiá»u lý do liên quan đến tâm thần. Chuyện nà y cÅ©ng giúp giải thÃch vì sao lại có những cáºu bé trung há»c Ä‘em súng đến trưá»ng bắn bạn há»c cá»§a mình. Nhưng tháºt khó để không thấy được rằng, hầu như lúc nà o, cáºu bé xả súng đó cÅ©ng là má»™t ngưá»i cô độc, “má»™t kẻ thất bạiâ€. Chúng ta không thể trách các bạn há»c cá»§a cáºu ấy vì đã xem cáºu ấy là kẻ như thế, nhưng dù cho cố ý hay vô tình, thì há» cÅ©ng đã là m váºy. Các bạn há»c cá»§a cáºu là nạn nhân, không chỉ cá»§a tâm thần bấn loạn và nổi giáºn cá»§a cáºu thanh niên đó, nhưng còn là nạn nhân cá»§a má»™t xã há»™i mù quáng góp phần tạo ra sá»± bấn loạn và giáºn dữ đó.
Tôi không phải là báºc cha mẹ, nhưng nếu tôi là má»™t ông bố, tôi sẽ dùng hết quyá»n hạn đạo đức cá»§a mình để khiến con cái bá» hết những từ chê bai sỉ nhục vá» chá»§ng tá»™c, giá»›i tÃnh và khuyết táºt. Tôi cÅ©ng sẽ dùng má»i quyá»n hạn đạo đức và khuyên giải cá»§a mình để khiến chúng loại bá» những từ xấu xa sỉ nhục ngưá»i khác má»™t cách cụ thể riêng tư. Cái từ “kẻ thất bại†phải bị cấm tiệt trong mái nhà .
Cả xã há»™i và Giáo há»™i Ä‘á»u là những mái nhà . Tháºt may là trong nhiá»u tháºp niên gần đây, chúng ta đã cấm dùng nhiá»u từ miệt thị chá»§ng tá»™c, giá»›i tÃnh, hay khuyết táºt cá»§a ngưá»i khác. Và đã đến lúc chúng ta cấm tiệt thêm những từ khác trong nhà cá»§a mình! (Ronald Rolheiser, 2018-07-16)
J.B. Thái Hòa dịch
Phanxicovn

