Minh định sự thật

Ngày nay, nhi�u ngư�i trong chúng ta có khuynh hướng rụt rè trước bất kỳ một loại kiến thức nào tự cho là khoa h�c. Ai dám cãi lại khoa h�c? Ai dám cãi lại các chuyên gia? Rất ít ngư�i dám, và ngư�i nào dám cãi thì dễ bị gạt đi, bị coi là lạc hậu hoặc kém hiểu biết.

Vậy là trong cuộc sống chúng ta, chuyên môn tinh thông khách quan thư�ng đứng cao hơn tuệ nhãn đạo đức, thậm chí còn tệ hơn nữa là đơn giản đánh đồng nó với nhận thức đạo đức. Sự thật là sự thật, khoa h�c chứa đựng sự thật, và khoc h�c đánh bại những mối quan tâm đạo đức của chúng ta (mà trước những tuyên bố khoa h�c có thể bị làm cho có vẻ thiển cận và bắt nguồn từ sợ hãi). Vậy nên quan niệm phổ biến là chúng ta cần lắng nghe những ngư�i tinh thông khoa h�c khi nào cần nhận thức v� sự thật.

Nhưng liệu có phải vấn đ� thật sự đơn giản như vậy không? Và ai thật sự là ngư�i tinh thông? Nh� đâu mà một ngư�i trở thành ngư�i tinh thông? Một tấm bằng hậu đại h�c? Là ngư�i mẹ chăm sóc nuôi nấng gia đình gi�i? Là nhà nghiên cứu đáng kính? Sống một cuộc đ�i tốt đẹp? Vững vàng và trung thành? Có nhi�u kiểu ngư�i tinh thông khác nhau.

Ngoài ra còn có vấn đ� lòng chính trực cá nhân, và làm thế nào mà đi�u này liên quan tới “chuyên môn tinh thông�. Chúng ta sẽ nói như thế nào đây v� sự thật của một ngư�i có cái nhìn khoa h�c sâu sắc nhưng sống một cuộc sống thiếu lành mạnh? Cuộc sống riêng tư của một ngư�i có ảnh hưởng tới việc nghiên cứu và chuyên môn ngh� nghiệp của ngư�i đó không?

Nhi�u nhà tư tưởng vĩ đại – triết gia, nhà thần h�c, và cả các nhà khoa h�c – sẽ khẳng định là có. Sự thật không bao gi� có thể tách r�i tuệ nhãn đạo đức vì sự thật và đạo đức thật sự là n�n tảng của chân lý. Vì vậy lòng chính trực cá nhân hay việc thiếu lòng chính trực cá nhân ở bất kỳ nhà nghiên cứu hay h�c giả nào đ�u ảnh hưởng cách nào đó tới chuyên môn tinh thông của ngư�i này, dù đi�u đó nhìn bên ngoài có thể khó nhận biết? Ảnh hưởng ra sao?

Aristotle chẳng hạn, ông đặt ra khái niệm mà ông g�i là phronesis – tuệ nhãn để nhận định đâu là cứu cánh, đâu là phương tiện; khái niệm này dạy rằng không thể tách r�i việc khuyên dạy v� sự thật với việc sống đạo đức. �ối với Aristotle, tri thức chân chính, loại tri thức mà cuối cùng khiến bạn trở thành một con ngư�i hoàn thiện hơn, không thể bắt nguồn từ một ngư�i mà lý thuyết tri thức và đ�i sống đạo đức cá nhân lại không hòa điệu tận căn với nhau.

Thực sự, Albert Einstein đã nói rằng không thể thực hiện nghiên cứu khoa h�c mà không nỗ lực rất nhi�u để tìm hiểu tự thân. Chúng ta là ai và nhãn quan của chúng ta v� thực tại như thế nào sẽ luôn luôn góp phần quyết định cách chúng ta nhìn thế giới và xác lập bất kỳ lý thuyết nào v� thế giới. Mà việc chúng ta là ai và nhãn quan của chúng ta v� thực tại lại luôn luôn được định hình một phần và chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc sống đạo đức của chính chúng ta. Cuộc sống đạo đức của chúng ta ảnh hưởng sâu sắc tới các nghiên cứu của chúng ta vì cuộc sống đó góp phần hình thành nhãn quan của chúng ta.

Vị thánh bí ẩn th�i trung cổ, Hugo of St. Victor, có một châm ngôn v� đi�u này như sau: Tình yêu là đôi mắt nhìn! �ối với ông, nhãn quan của chúng ta chủ yếu được hình thành bởi hoặc là tình thương hoặc lòng cay đắng vốn luôn luôn nằm trong con ngư�i mình. Khi nhìn thế giới với tình thương yêu, chúng ta thấy nó thế này; khi nhìn thế giới với ni�m cay đắng, chúng ta thấy nó thế khác. �i�u này cũng đúng với mỗi nhà nghiên cứu: Cứ cho rằng toán h�c vượt lên trên cảm xúc, nhưng cái thực tại mà chúng ta áp dụng toán h�c đó lại không phải vậy.

Cuối cùng, và không h� kém phần quan tr�ng, Chúa Giêsu dạy cho chúng ta rằng chúng ta nhìn thế giới chỉ chính xác trong chừng mực trái tim chúng ta thanh sạch đến đâu. Khi nói như vậy, Ngư�i không chỉ nói v� việc cần có trái tim trong sạch để nhận thức đúng đắn v� mặt tôn giáo, mà Ngư�i còn khẳng định rằng sự thanh sạch của trái tim là đi�u kiện tiên quyết nhằm nhận thức được đúng đắn theo m�i khía cạnh, tôn giáo, đạo đức, đ�i sống thực tế, và khoa h�c.

Những gì chúng ta nhìn thấy qua kính hiển vi được nhuốm một phần bởi cảm nhận của chúng ta v� cuộc sống nói chung, mà cảm nhận của chúng ta v� cuộc sống nói chung lại nhuốm đậm bởi cách chúng ta sống đạo đức như thế nào.

Vậy bài h�c ở đây là gì?

Bài h�c ở đây không phải là những gì mà bạn đôi khi nghe thấy từ các giới chủ trương chính thống, ví dụ như chúng ta đừng có nghe các nhà khoa h�c, các h�c giả hàn lâm hay các chuyên gia kỹ thuật nữa, mà cần phải cố gắng đấu lại quan điểm của h� bằng cách viện tới Thánh Kinh. Rằng nhiệm vụ của chúng ta không phải là bảo vệ những kết quả nghiên cứu của các h�c giả đó, rằng đừng nghiên cứu nữa.

�úng hơn, những bài h�c là như sau:

Trước hết, kính tr�ng những kết quả khoa h�c và nghiên cứu chân chính, kể cả dù không phải lúc nào bạn cũng mê mẩn nguồn gốc tạo ra chúng. M�i sự thật đ�u có tác giả duy nhất, là Thượng đế. Thượng đế là nguồn gốc tạo ra Kinh Thánh, và Thượng đế cũng là nguồn gốc của khoa h�c và các kết quả nghiên cứu khoa h�c. Hãy chấp nhận sự thật dưới m�i hình thức biểu hiện của nó, nhưng đừng rụt rè trước l�i khuyên dạy của những chuyên gia nào tuyên bố mình là khách quan khoa h�c nhưng không thừa nhận những hạn chế của h�, những phán xét ngầm của riêng h�, những định kiến của riêng h�, đặc biệt khi sự thật đụng chạm tới những vấn đ� sức kh�e, nghĩa là v� đạo đức và hạnh phúc. Một nhà nghiên cứu gi�i thừa nhận những yếu tố của cuộc tìm kiếm tự thân, là ngư�i khiêm tốn khi nói v� sự thật.

Tiếp theo, hãy thừa nhận rằng sự tinh thông chuyên môn là uy tín rộng lớn xuất phát từ nhi�u giới khác nhau. Có ngư�i tinh thông trong khoa h�c, nhưng cũng có ngư�i tinh thông v� đi�u thiện, v� tình thương yêu, tình bạn, lòng tử tế, lòng trung thành, hy v�ng, kiến tạo hòa bình, v� lòng quả cảm, v� cầu nguyện, v� lòng trung thực, v� sự trong trắng, v� thẩm mỹ, v� đạo hạnh, và v� óc hài hước.

Khi tìm kiếm những vì sao để dẫn dắt cuộc đ�i của bạn, hãy nhìn cho kỹ và nhìn khắp hết các thiên hà. �ừng nhốt mình vào một góc nh� hẹp nào cả. Có rất nhi�u vì sao, mỗi một vì sao đ�u t�a ra một thứ ánh sáng tinh thông nhất định.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn