Tháng Tám năm ngoái tôi vá» Việt Nam nhân ngà y giá»— đúng 4 năm cá»§a Mẹ tôi nÆ¡i căn nhà cÅ©, nÆ¡i tôi đã cất tiếng khóc chà o Ä‘á»i. Nhìn lại căn nhà sau bao năm xa cách, đột nhiên ký ức và những ká»· niệm lại trở vá», nhất là hình ảnh ốm yếu, gầy guá»™c cá»§a Mẹ.
Vá»›i tấm thân gầy guá»™c ấy, tưởng chừng Mẹ không thể lao động được. Thế mà thương đà n con, Mẹ tôi đã phi thưá»ng vượt lên tất cả sá»± ốm yếu để gầy dá»±ng cÆ¡ ngÆ¡i và nuôi bảy anh chị em chúng tôi khôn lá»›n bằng ý chà và sá»± chịu khó, kiên nhẫn, tần tảo suốt cả cuá»™c Ä‘á»i cùng vá»›i Cha tôi, vươn lên trong má»i hoà n cảnh để cho anh chị em chúng tôi có ngà y hôm nay.
Tình thương cá»§a Mẹ vượt lên tất cả để bươn chải giữa cuá»™c Ä‘á»i dâu bể mà không hỠđắn Ä‘o hay ngần ngại vất vả. Lưng Mẹ tôi như oằn xuống cùng năm tháng bởi gánh nặng cá»§a cuá»™c Ä‘á»i và cá»§a đà n con, nhưng tình thương cá»§a Mẹ thì luôn êm Ä‘á»m và dịu dà ng, mặc dù đá»i sống váºt chất nhà tôi lúc bấy giá» cÅ©ng khó khăn.
Mẹ nuôi con qua những Ä‘oạn trưá»ng chông gai và  thiếu thốn,nhưng uốn nắn, giáo dục và  dạy dá»— anh chị em chúng tôi biết thế nà o là đạo là m ngưá»i, biết kÃnh trên nhưá»ng dưới, biết nhân lá»… nghÄ©a trà tÃn, tam tòng tứ đức, sống hữu Ãch cho gia đình, cho xã há»™i, cho quê hương và đất nước. Thương con, Mẹ chăm chỉ là m việc, dang rá»™ng đôi tay bao bá»c, chở che và mang đến cho anh chị em chúng tôi những gì tốt đẹp nhất mà Mẹ có thể là m được, tháºm chà Mẹ như loà i chim bồ nông, sẵn sà ng lấy thân mình để là m mồi cho con má»—i khi mùa đông băng giá.
Mẹ lấy Cha tôi là cháu Ä‘Ãch tôn trong má»™t gia đình đạo Pháºt rất lá»… nghi và già u có thá»i bấy giá». Vì niá»m tin và tình yêu, Cha tôi trở lại đạo để được là m phép hôn phối vá»›i Mẹ tôi trong nhà thá». Dòng há» Văn chúng tôi Ãt ngưá»i lắm. Mấy thế hệ các Ä‘á»i trước bị nhà vua tìm cách tru di tam tá»™c chỉ vì nhiá»u ngưá»i há» Văn Ä‘á»i xưa là m quan trong các triá»u đại vua chúa ngoà i Bắc, và má»—i lần đổi ngôi thì cả vua cÅ©ng như các quan triá»u đình bị sát hại và bị diệt. Há» chúng tôi phải trốn và o Äằng Trong và vì sá»± sống còn, nhiá»u ngưá»i há» Văn ở các thế hệ trước phải thay tên đổi há», phần nhiá»u là lấy há» Nguyá»…n và đó là má»™t trong những là do há» Nguyá»…n đông đảo trên toà n lãnh thổ Việt Nam. Ngà y nay, nhân số dòng há» Văn cá»§a chúng tôi vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay. (Theo gia phả tại Há» Văn Tá»± ÄÆ°á»ng- Huyện Quỳnh Lưu, Tỉnh Nghệ An hôm nay)
Sinh trưởng trong gia đình quà phái và già u có như thế, tất nhiên Cha tôi từ buổi lá»t lòng đã được nuông chiá»u “cưng như cưng trứng, hứng như hứng hoa”.
Là cháu Ä‘Ãch tôn nên Cha tôi được ông cố tôi thuê đến 2 thầy dạy vỠở trong nhà năm nà y qua năm ná» từ khi còn rất bé cho đến khi khôn lá»›n. Má»™t thầy dạy chữ Nho và má»™t thầy dạy vá» văn hóa, nhất là vá» Khổng Há»c. Vì thế, Cha tôi sau nà y đúng là má»™t nhà Hiá»n Nho hÆ¡n là ngưá»i xông xáo, xoay xở, bươn chải váºt chất ngoà i Ä‘á»i bởi đã ảnh hưởng ná» nếp giáo dục trong má»™t gia phong như thế. Cuá»™c Ä‘á»i Cha tôi chưa bao giá» sát sanh dù má»™t con kiến Ä‘ang bò trên chân huống chi là lấy huyết con gà con vịt. Vì thế đến khi và o lứa tuổi trưởng thà nh, ông cố đã nhá» nhiá»u ngưá»i mai mối Ä‘i thăm dò mục Ä‘Ãch là tìm ngưá»i thiếu nữ ná» nếp, đảm Ä‘ang vá» là m vợ cho Cha tôi. Ông cố lo xa vì hÆ¡n ai hết, ông biết rõ cháu trai Ä‘Ãch tôn cá»§a ông là nh quá, lối sống, cách nghÄ© như má»™t vị chân tu thì sẽ không bao giá» tranh già nh trong Ä‘á»i sống nên phải cần má»™t ngưá»i vợ giá»i giang, nhanh nhẹn, biết chịu thương chịu khó để thay chồng gánh vác gia đình và nuôi nấng con cái sau nà y. HÆ¡n nữa ông cố cÅ©ng cần má»™t ngưá»i cháu dâu Ä‘Ãch tôn biết hiếu đạo, biết phụng dưỡng và tin tưởng để ông bà cố để lại cÆ¡ ngÆ¡i và sá»± nghiệp, đất Ä‘ai, ruá»™ng vưá»n, nhất là biết lo hương khói, cúng, kỵ, chạp giá»— khi ông và bà đã nằm xuống.
Các cô gái cùng trang lứa vá»›i Cha tôi được giá»›i thiệu liên tục. Cuối cùng cÅ©ng chá»n được má»™t cô gái mà ông cố tôi ưng ý sau khi tìm hiểu tông tÃch và “lý lịch” cặn kẽ. Thiếu nữ đó chÃnh là Mẹ tôi. Ông cố tôi rất hà i lòng tuy không môn đăng hỠđối, và mặc dù nhà ông ngoại tôi ở má»™t là ng cÅ©ng rất xa xôi.
Tôi nghe kể lại rằng đám cưới cha mẹ tôi được tổ chức rất trá»ng thể. Vì là cháu Ä‘Ãch tôn, lại danh gia vá»ng tá»™c nên ông cố cho hạ rất nhiá»u trầu bò thết đãi quan viên hai há» lẫn bà con là ng xóm no say những ba ngà y.
Sau khi dá»±ng vợ gã chồng cho Cha tôi xong thì tiếp đó lại có những năm biến động kinh hoà ng cá»§a đất nước : nà o là cải cách ruá»™ng đất, nà o là thù trong, giặc ngoà i, rồi nạn đói hoà nh hà nh… Trong lo lắng sợ hãi, ông cố tôi qua Ä‘á»i và , há»a vô đơn chÃ, chưa đầy má»™t năm sau đó thì ông ná»™i tôi vá»™i nối gót khi chỉ má»›i 40 tuổi. Bà ná»™i tôi quá Ä‘au khổ bởi hai cái chết vá»™i và ng nên bà ná»™i buông xuôi tất cả và trong lúc nà y, bà sống như ngưá»i mất trÃ. Trong thá»i gian nà y, gia sản cá»§a ông cố tôi cÅ©ng bắt đầu xuống và dần dần cÅ©ng mất hết vì những cuá»™c biến động nêu trên. Cha Mẹ tôi bắt đầu sống trong lo sợ và bắt đầu chạm trán vá»›i cÆ¡ cá»±c cho đến sau nà y.
Quả tháºt, Mẹ tôi là ngưá»i phụ nữ rất đảm Ä‘ang và biết chịu khó trong má»i hoà n cảnh. Tình cảm vợ chồng cá»§a Cha Mẹ tôi vẫn đầy ăm ắp dù lúc bấy giá» cha Mẹ sống trong thiếu thốn, vất vả trăm bá». Cha tôi bắt đầu biết khổ và phải là m việc cá»±c nhá»c cùng vá»›i Mẹ. CÅ©ng may khi đương sống, ông cố đã để dà nh má»™t miếng đất 5 sà o cho Mẹ tôi là m cá»§a hồi môn. Nhá» miếng đất đó mà Mẹ canh tác. Äúng mùa thì cấy lúa, trồng rau, trái mùa thì dáºu sắn, vồng khoai… Ngoà i những đức tÃnh siêng năng và bá»n bỉ đó, Mẹ tôi lại còn có lòng thương ngưá»i vô hạn.
Tôi còn nhá»› rất rõ là Mẹ tôi đã cứu sống biết bao nhiêu ngưá»i từ các em bé sÆ¡ sinh đến những ngưá»i lá»›n tuổi. Mẹ tôi không phải là má»™t bác sÄ© y khoa vá»›i bằng cấp đỗ đạt. Dụng cụ “y khoa” cá»§a Mẹ tôi rất đơn giản, đó chỉ là má»™t cây kim băng hoặc nhiá»u khi cấp cứu, Mẹ chỉ xin má»™t mảnh chai hoặc má»™t mảnh kÃnh vỡ, rồi chá»n mảnh nà o có đầu sắc nhá»n mang khá» trùng bằng lá»a và dầu Nhị Thiên đưá»ng. Tất cả những bệnh nhân nhỠđến Mẹ tôi chữa trị thưá»ng là được mách miệng khi thiên hạ thấy con bệnh gần chết, mắt trợn ngược, sá»§i bá»p mép, bị khóa khẩu, giáºt kinh phong, diện mạo đã bạc nhược. Nhiá»u khi khuya khoắt không có xe và con bệnh không thể di chuyển, thân nhân cá»§a bệnh nhân lấy võng để cõng Mẹ tôi đến chữa trị cho kịp. Và má»—i khi như váºy, Mẹ tôi không bao giá» từ chối dù giữa đêm khuya hay trá»i Ä‘ang mưa bão bởi vì tÃnh thương ngưá»i luôn có trong tim cá»§a Mẹ. Mẹ tôi thưá»ng nói rằng: “Cứu má»™t mạng ngưá»i là giúp gia đình ngưá»i ta tránh được khổ Ä‘au, cứu ngưá»i để là m phúc, để cái háºu tốt đẹp lại cho con cho cháu sau nà y“. NhÆ¡n cách và  triết là sống trong cuá»™c Ä‘á»i cá»§a Mẹ tôi đơn giản chỉ là thế !
Khi đến bên con bệnh, Mẹ tôi rất bình tÄ©nh, xem xét cẩn tháºn rồi định bệnh, sau đó Mẹ lấy cái kim cất dấu trong bị trầu cau mà Mẹ luôn chuẩn bị và có sẵn cùng vá»›i lá» dầu Nhị Thiên đưá»ng. Sau khi khá» trùng cái kim chÃch bằng lá»a trên tim đèn cá»§a cây bạch lạp và nếu bệnh nhân đã cấm khẩu, nói không được, Mẹ chÃch và o các huyệt hai bên khóe miệng để mở khẩu, tiếp sau đó Mẹ chÃch các huyệt ở trên thái dương và 2 bên dái tai, Mẹ tiếp tục chÃch trên 10 đầu ngón tay và nặng máu ra. Như má»™t phép lạ nhiệm mầu, con bệnh mặt mà y tái nhợt bá»—ng dần dần á»ng hồng, miệng bắt đầu ú á»› rồi nói thà nh lá»i, tay chân hết co giá»±t và sá»± sống đã hồi sinh. Khi má»›i có trà khôn 7, 8 tuổi, tôi đã chứng kiến biết bao ngưá»i mà Mẹ đã cứu sống bằng cách chữa trị đơn giản nà y chỉ vá»›i má»™t cây kim băng.
Sau khi tôi khôn lá»›n và tìm hiểu, những ngưá»i thưá»ng hay bị như thế đó là bị tai biến (stroke) mà  ta hay gá»i là trúng gió hay giáºt kinh phong… và nếu không kịp chữa trị, thưá»ng nặng sẽ bị chết hoặc bán thân bất toại hay chỉ ngồi xe lăn mà thôi.
Công việc cứu ngưá»i đó là do ông ngoại tôi đã truyá»n lại cho Mẹ. Ông bảo rằng, trong tất cả những ngưá»i con cá»§a ông, Mẹ là ngưá»i thông minh và sáng dạ nhất. Vì thế, ông ngoại đã truyá»n và dạy lại cho Mẹ tôi tất cả những công thức chữa trị, những huyệt đạo trong cÆ¡ thể con ngưá»i, và nhá» thế mà cả cuá»™c Ä‘á»i cá»§a Mẹ đã cứu biết bao nhiêu ngưá»i tưởng như đã chết.
Äiá»u đặc biệt nÆ¡i Mẹ tôi là má»—i khi cứu sống má»™t ngưá»i nà o đó và gia đình há» thưá»ng đưa cá»§a lá»… hay phong bì để trả công Æ¡n, nhưng lạ thay, Mẹ tôi không bao giá» nháºn mặc dù há» cố nà i nỉ và  dù rằng nhà tôi lúc đó cÅ©ng nghèo rá»›t mồng tÆ¡i. Mẹ tinh tế, thân máºt và ân cần há»i thăm gia đình, dặn dò và i Ä‘iá»u chăm sóc ngưá»i bệnh trong khi Mẹ ăn má»™t miếng trầu, uống chén trà ấm để há» vui lòng rồi rá»a tay ra vá».
Má»—i khi Tết đến, há» thưá»ng mang lá»… váºt để Ä‘i tết cho Mẹ tôi và những lúc nà y thì Mẹ khó lòng từ chối dẫu tháºt lòng Mẹ không bao giá» muốn nháºn các cá»§a lá»… đó, bởi vì trong số những ngưá»i đấy, há» cÅ©ng nghèo nà n và thiếu thốn như gia đình mình. Mẹ tôi nói thế.
Nhiá»u mẫu chuyện Mẹ kể cho chúng tôi nghe : má»—i khi cứu được má»™t ngưá»i và ra vá» trong đêm khuya, Mẹ thưá»ng có linh ứng đám ma quá»· bám theo Mẹ để hù dá»a vì cho rằng, Mẹ đã dà nh lại ngưá»i đã thuá»™c cá»§a “thế giá»›i bên kia”, cá»§a âm phá»§.
Mẹ tôi có lòng thương ngưá»i khôn vÆ¡i. Tôi ghi nháºn trong tâm cá»§a Mẹ luôn có lòng thương xót cá»§a Chúa và từ bi cá»§a Pháºt.
Sau khi sinh ra mấy anh chị đầu và mặc dù nhà tôi lúc đó cÅ©ng khó khăn vá» kinh tế, tháºm chàMẹ phải lo chạy bữa từng ngà y. Lúc đó là năm Ất Dáºu 1945 (Năm Ất Dáºu là năm đói khá»§ng khiếp. Theo thống kê đã có đến gần hai triệu ngưá»i chết đói nhất là ở tỉnh Thái Bình, Bắc Việt)
Má»™t buổi chiá»u mùa đông âm u rét mướt, Mẹ thấy má»™t bé gái khoảng 4-5 tuổi Ä‘ang nằm bên vệ đưá»ng, con bé không thể đứng dáºy, tháºm chà cất tiếng khóc vì đã quá đói. Con bé đã Ä‘i lạc nhiá»u ngà y qua (đây là trưá»ng hợp thương xảy ra và o năm đói Ất Dáºu) Äã có biết bao nhiêu ngưá»i qua lại thấy em bé lạc lõng, nhưng há» không thể lo cho con cái hỠđược no đủ thì là m sao rước “cá»§a nợ“ nà y vá» ? Nhưng vá»›i Mẹ tôi vá»›i lòng thương ngưá»i, Mẹ đã bồng con bé đó vá» nhà , tắm rá»a, săn sóc, cho ăn uống. Sau má»™t thá»i gian dà i không ai đến nháºn, thay vì đưa con bé và o các viện mồ côi, Mẹ quyết định giữ lại và cho ăn ở, sinh hoạt như là má»™t thà nh viên trong gia đình, rồi đặt tên và nuôi nấng, cho há»c hà nh, thương yêu như con ruá»™t cho đến ngà y khôn lá»›n, trưởng thà nh rồi dá»±ng vợ gã chồng.
Chị cả – chị ruá»™t cá»§a tôi – hÆ¡n con bé đó chỉ má»™t tuổi, tôi tên là Ngân, và  Mẹ cÅ©ng đã đặt tên cho bé gái Ä‘i lạc nà y là Hà . “Ngân – Hà ” Ôi, hai tên ghép lại tháºt đẹp và ý nghÄ©a quá! Tôi thấy cái khéo léo, thâm thúy cá»§a Mẹ. Như váºy kể từ đây tôi có thêm má»™t ngưá»i chị, và gia đình tôi từ nay đã có “dải” Ngân – Hà . Suy nghÄ© qua cách đặt tên thì hiểu được sá»± yêu thương không phân biệt con ruá»™t hoặc con nuôi nÆ¡i lòng nhân từ cá»§a Mẹ.
Vâng, con bé Ä‘i lạc năm đói Ât Dáºu đó chÃnh là chị Hà hôm nay. Vá»›i nét mặt hiá»n hoà , tÃnh tình Ä‘iá»m đạm, chị Hà cÅ©ng đã giúp Mẹ tôi lo công việc nhà , bếp núc và chăm sóc anh em chúng tôi khi còn nhá». Sau nà y, chị quen và kết hôn vá»›i ngưá»i chồng rất tốt là nh và có vá»›i nhau tám đứa con. Gia đình anh chị rất hạnh phúc và những con cáicá»§a anh chị sau nà y Ä‘á»u thà nh công rất lá»›n và già u có hiện Ä‘ang sống ở Việt Nam và Hoa Kỳ.
Anh chị và các cháu luôn biết ơn Mẹ tôi và thưá»ng lui tá»›i thăm viếng, lo lắng, chăm sóc, nhất  là và o những dịp tết hoặc kỵ, giá»—… Má»—i khi gặp các ngưá»i con cá»§a chị Hà , mặc dù các cháu ấy lá»›n tuổi hÆ¡n tôi nhưng luôn xưng “Cáºu – Cháu” rất tình cảm và thân tình. Các cháu rất lá»… phép và hiểu biết vì các cháu có được ngà y hôm nay là công Æ¡n cá»§a Mẹ tôi không nhá», Ä‘iá»u mà chị Hà luôn ghi tạc suốt Ä‘á»i trong lòng.
Qua bao năm tháng vá»›i tình thương bao la và sá»± chịu khó cùng ý chà phi thưá»ng, tình thương cá»§a Mẹ trải dà i qua nắng, gió và sương…,để rồi Mẹ dẫn con cái qua những nẻo đưá»ng, những nẻo đưá»ng chông gai cá»§a chiến tranh, cá»§a li loạn. Vì sá»± an nguy, có khi Mẹ đã dẫn con vượt qua sông, băng qua rừng để tránh bom, tránh đạn, tránh mùi thuốc súng và mà u máu đổ, tránh cái chết vô duyên cá»§a những mảnh bom viên đạn lạc hướng lá»—i đưá»ng cá»§a chÃnh những ngưá»i anh em mang má»™t cùng dòng máu sinh ra bởi má»™t mẹ trăm con Ä‘ang hăm hở bắn ra để loại bá» nhau từng ngà y.
Tôi vẫn còn nhá»› rất rõ mặc dù lúc đó tôi chỉ má»›i có tám tuổi. Và o má»™t buổi sáng hôm đó rất đỗi lạ kỳ và khác thưá»ng, tá»± dưng có má»™t chiếc máy bay, bay tháºt thấp nÆ¡i khu phố tôi Ä‘ang cư trú (máy bay nà y ngưá»i dân địa phương gá»i là “máy bay dò”, chắc có lẽ từ chữ “dò thám” mà ra ?) Khi bay ngang qua, máy bay dò nà y nhả ra má»™t là n khói đỠkết thà nh vết dà i trên không và sau đó chưa tá»›i má»™t phút, tôi nghe tiếng phản lá»±c cÆ¡ cá»§a Mỹ gầm hú từ trên cao và rồi tiếng bom chát chúa như xé toạc không gian, nổ rá»n ở những khu phố gần đó và tiếp tục trải bom đến khu phố cá»§a tôi. Lúc bấy giá» anh Äạo, ngưá»i anh thứ ba kéo tôi lao xuống hầm trú ẩn mà  Cha tôi đã là m trước để tránh bom đạn thá»i chiến tranh. Trong khi hai anh em Ä‘ang chạy đến hầm thì nghe tiếng há»›t ha há»›t hải cá»§a Mẹ tôi cÅ©ng kêu la và thúc giục anh em tôi: “xuống hầm lẹ lên con ơi” từ ngoà i đưá»ng vá»ng và o, vì lúc đó Mẹ cÅ©ng vừa má»›i Ä‘i chợ sáng vá». Thế rồi cả ba mẹ con Ä‘á»u chui xuống hầm để tránh bom đạn. Hầm thì nhá» và nông, chỉ chứa được 3-4 ngưá»i. Mẹ đẩy ép hai anh em tôi và o trong, còn mẹ thì ngồi co rúm ngay phÃa ngoà i, lấy thân để che chắn ngay ở giữa cá»a miệng hầm. Sau khi im ắng tiếng bom, ba mẹ con ra khá»i hầm và nhìn thấy nguyên khu phố Ä‘ang bốc cháy đến kinh hoà ng, ngưá»i ngưá»i há»—n loạn. Nhà bà Äiá»u bên cạnh đổ nát, nhà Dì Quế trước mặt thì Ä‘ang cháy, còn nhà tôi thì hư hại nặng và gian phÃa trước bị sáºp đổ. Lá»a khói bốc lên Ä‘en nghìn nghịt trá»i, tiếng gà o thét gá»i tìm nhau Æ¡i á»›i hòa vá»›i tiếng rên rỉ cá»§a những ngưá»i bị thương và  tiếng khóc lóc thảm thiết cá»§a con nÃt vì có thể ba mẹ cá»§a các cháu vừa má»›i bị trúng bom. Cảnh há»—n loạn hôm đó đã để lại mãi trong ký ức và sau nà y khi lá»›n lên, tôi má»›i thấm thÃa thế nà o là sống trong cảnh chiến tranh, bom đạn và chết chóc.
GiỠđây tôi đã lớn khôn và nghĩ tình yêu của Mẹ quá thiêng liêng và cao cả. Mẹ tôi ở ngoà i miệng hầm không phải là sự vô thức, nhưng Mẹ muốn lấy thân của mình để chắn để ngăn các mảnh bom đạn để con cái của mẹ được an toà n. Nếu lúc đó có một mảnh bom bắn và o miệng hầm, chắc chắn mảnh bom đó đà gim và o thân Mẹ tôi rồi phải không ?
Vâng ! Sau hÆ¡n 45 năm, căn nhà đó vẫn còn đấy, vẫn còn dấu tÃch cá»§a chiến tranh và bom đạn, những mảnh sắt đó đã hằn lên và còn in trên những vách tưá»ng. Hôm đó mặc dù Mẹ không chết bởi bom đạn, nhưng tâm trà Mẹ cÅ©ng tan tác như căn nhà đã bị bom xé nát.
Tráºn bom đã là m hư hại nhà cá»a và mất mát tất cả, Cha tôi phải vá»™i và ng thuê ngưá»i đến sá»a để cho anh em chúng tôi tránh mưa nắng, còn Mẹ thì âm thầm ra sức và là m việc gấp đôi. Từ buôn thúng bán bưng, chạy đôn chạy đáo để lo miếng ăn và để gầy dá»±ng lại sau thảm hoạ nà y trong khi sức khá»e cá»§a Mẹ thì giá»›i hạn và quá má»ng manh.
Mặc dù gia đình vẫn khó khăn nhưng tình thương ngưá»i và sá»± giúp đỡ những ai gặp hoạn nạn thì Mẹ không bao giá» từ nan. Biến cố năm 1972 tức Mùa Hè Äá» Lá»a. Tôi còn nhá»› rất rõ là có rất nhiá»u Ä‘oà n ngưá»i từ lá»›n chà bé, từ các vùng Äồng Há»›i, Quảng Trị, Äông Hà dắtdÃu nhau và o thà nh phố Huế để lánh nạn. Cả thà nh phố, góc xó nà o cÅ©ng thấy ngưá»i di tản. Há»Â nhóm bếp để nấu ăn ngay trên vỉa hè, trong các sân trưá»ng. Từ ga xe lá»a đến các nhà thá», đình miếu luôn đầy dẫy những ngưá»i Ä‘ang chạy trốn. Các há»c sinh phải nghỉ há»c trong thá»i gian nà y vì nhà trưá»ng cần chá»— trú ngụ cho Ä‘oà n ngưá»i di tản nà y.
Vá»›i lòng trắc ẩn và thương ngưá»i, Mẹ đã cho bốn, năm gia đình đến ở lại trong nhà và cung cấp thức ăn cho há» suốt má»™t quãng thá»i gian dà i đến khi chiến tranh yên lắng đôi chút mà há» quay vá» quê cÅ©.
Ngà y đám cưới anh Äạo (ngưá»i anh thứ ba cá»§a tôi), chÃnh các gia đình nà y đã tình nguyện nấu tiệc cưới đãi khách để tá» lòng biết ơn Mẹ tôi.
Tôi còn nhá»› há» là những ngưá»i rất khéo tay và chịu khó thức suốt đêm để lo chế biến các món ăn… Mấy ngưá»i đà n ông thì ồn à o mổ heo từ sáng sá»›m, còn mấy bà thì nà o ngưá»i hon (hình thức như hấp) xôi vò, ngưá»i quết thịt heo là m chả, ngưá»i thì chiên, xà o, và nấu đủ má»i thứ vì Mẹ tôi muốn đám cưới nà y phải đãi tiệc lá»›n bởi ông anh thứ ba nà y lấy được ngưá»i vợ mà má»i ngưá»i kháo là “con ông cháu cha”. Mà chị dâu cá»§a tôi là con ông ông cháu cha thiệt! Chị vừa đẹp, vừa duyên dáng, nét vẻ quà phái, vừa hiếu thảo mà lại đạo đức nữa. Phước ba Ä‘á»i cho ông anh thứ ba cá»§a tôi. Vì thế nhà đã nghèo giá» phải gặp cái eo mà Mẹ tôi phải gồng mình để là m đám cưới nà y cho đẹp, cho nở mặt nở mà y vá»›i gia đình thông gia và vá»›i má»i ngưá»i cÅ©ng chỉ vì tấm lòng thương con. Sau đám cưới nà y, nhà tôi lại cà ng khó khăn thêm trong khi anh Quang, ông anh thứ tư – anh kế tôi Ä‘ang cần ná»™p tiá»n há»c má»—i tháng. Ná»™i tiá»n há»c cho ông anh nà y mà tôi biết Mẹ hết sức vất vả. Mẹ đã hy sinh, chắt chiu và chịu ăn uống kham khổ để có đủ tiá»n lo há»c phà cho ông anh thứ tư tuổi Ä‘ang lá»›n nà y. Mẹ sợ anh ấy tá»›i tuổi bắt Ä‘i lÃnh nên bắt phải há»c, hoặc Ä‘i tu cho khá»i Ä‘i quân dịch. Mẹ bị ám ảnh vì chứng kiến rất nhiá»u lần trong xóm cá»§a tôi cứ và i ba ngà y lại có má»™t quan tà i cá»§a ngưá»i lÃnh phá»§ lá cá» quốc gia đưa vá» ; khi thì con cá»§a ông bà kia, lúc thì con cá»§a ông bà ná», tá» tráºn ở các chiến trưá»ng Khe Sanh, Bạch Mã, Quãng Trị, Äông Hà … Mẹ luôn bắt anh em chúng tôi phải há»c hà nh đến nÆ¡i đến chốn dù Mẹ phải cá»±c khổ trăm bá».
Phải ! Thế hệ cá»§a tôi sinh ra lá»™n thế ká»· nên bị chứng kiến và phải sống qua nhiá»u cuá»™c chiến đẫm máu. Còn Mẹ tôi thì Ä‘au khổ chịu đựng qua má»—i kỳ chiến tranh. Má»—i lần gầy dá»±ng lại cÆ¡ ngÆ¡i, thì liá»n sau đó lại bị bom đạn xé nát tÆ¡i bá»i. Những tráºn chiến à o qua như : Máºu Thân – 1968, Mùa Hè Äá» Lá»a – 1972 và rồi tháng Tư năm 1975. Từ Huế, gia đình tôi lại má»™t lần nữa vứt bá» tất cả để lánh nạn. Cả gia đình dắt nhau bá» lại căn nhà thân thương mà cha mẹ tôi má»›i táºu được cùng tất cả cÆ¡ ngÆ¡i, cá»§a cải, rồi vá»™i và ng xuống biển Thuáºn An chá» tà u há mồm chở Ä‘i và o má»™t vùng trá»i vô định nà o đó.
Vâng, đã trải qua gần ná»a thế ká»· từ năm Máºu Thân 1968, chúng ta đã mất hết, nhưng mẹ cá»§a anh và mẹ cá»§a tôi, những ngưá»i Mẹ Việt Nam ấy vẫn luôn trong tim cá»§a chúng ta, hình ảnh cá»§a mẹ vẫn nguyên vẹn qua từng thá»i gian. Lá»i ru cá»§a mẹ vẫn mãi vang vá»ng bên tai để cho ta khôn lá»›n từng ngà y, dạy cho ta biết ý thức đế là m ngưá»i Việt Nam chân chÃnh và hữu Ãch cho xã há»™i, cho nhân loại dẫu ta sống bất cứ nÆ¡i nà o trong tinh cầu nà y. Mẹ “má»›m” cho ta tình ngưá»i, cho ta biết nháºn diện máu đỠda và ng, mẹ “đơm“ cho ta tình nước tình non, để thấy lịch sá» vẻ vang, gấm vóc và kiêu hùng, mẹ “và ” cho ta được no nê cá»™i nguồn quê hương và tình tá»± dân tá»™c…
Hôm nay là Ngà y Mẫu Nháºt (Mother‘s Day) Nước Mỹ rất khéo, đã dà nh má»™t ngà y Chá»§ Nháºt tuần thứ hai cá»§a tháng Năm để khắc ghi công Æ¡n và tôn vinh ngưá»i mẹ.
Nói đến mẹ có lẽ nhân loại không đủ ngôn từ để diá»…n đạt tình mẹ bao la và cao cả. Mẹ là món quà cao quà nhất mà Thượng Äế ban tặng cho má»—i má»™t con ngưá»i. Vá»›i tôi, không chỉ có hôm nay má»›i tôn vinh và ghi nhá»› Æ¡n mẹ, nhưng là má»—i má»™t giây phút trôi qua trong cuá»™c Ä‘á»i cá»§a tôi là công Æ¡n trá»i biển cá»§a mẹ.
Trong cảm xúc nhớ mẹ khôn nguôi, tôi viết lên ca khúc : MẸ VÀ LỜI RU (youtube bà i hát : https://www.youtube.com/watch?v=YGmcqlAo5AU / youtube karaoke :  https://m.youtube.com/watch?v=8CB0V8wJ8rs )
để nhá»› vá» mẹ, để nghe và hồi tưởng lại những lá»i ru tha thiết cho ta khôn ra và lá»›n lên, để chạm được tình mẫu tá» ngá»t ngà o và êm dịu, để cảm nháºn ná»—i lo lắng ngược xuôi cá»§a mẹ khi bồng bế những đứa con lá»™i qua suối, băng qua rừng tránh chiến tranh và bom đạn, để thấu được sá»± khắc khoải lắng sâu trong lòng cá»§a mẹ qua tiếng cầu kinh má»—i ngà y, cầu xin cho con luôn được yên bình trong cuá»™c sống, để thấy dáng mẹ chiá»u chiá»u đứng trước hiên nhà ngóng trông bóng con trở vá» từ má»™t chân trá»i xa xôi, vô vá»ng nà o đó.
Mẹ tôi đã ra Ä‘i, tôi chỉ biết cúi đầu cầu xin Thượng Äế đưa linh hồn mẹ tôi vá» nÆ¡i an nghỉ yên là nh trong cõi vÄ©nh phúc, để mẹ tôi không còn vất vả nữa.
Văn Duy Tùng
CGVN

