Mạng lưới Lòng Thương Xót

Suy nghĩ từ Sứ điệp 2016 v� Truy�n thông của �ức giáo hoàng Phanxicô

Vào tháng 3 vừa qua, khi đến Tắc Sậy cử hành lễ giỗ cha Phanxicô Trương Bửu Diệp, nghĩ đến bối cảnh mi�n đất chằng chịt sông rạch và phương tiện di chuyển quen thuộc th�i cha Phanxicô là ghe đò, tôi đã ví cuộc đ�i cha như con đò chở lòng thương xót. Hôm nay, ngày 7-5-2016, trong hội trư�ng lớn của Trung tâm Mục vụ TGP.TPHCM, đối diện với anh chị em là những ngư�i đang dấn thân trong lãnh vực truy�n thông và đang sống trong th�i đại của internet và social network (mạng xã hội), tôi muốn vận dụng hình ảnh khác để nói với anh chị em: anh chị em là những ngư�i phục vụ network, mạng lưới của lòng thương xót.

Nói được như thế vì chúng ta đang cùng nhau h�c h�i Sứ điệp Ngày Truy�n Thông 2016 của �ức giáo hoàng Phanxicô. Tất cả Giáo Hội đang sống Năm Thánh Lòng thương xót nên không lạ gì khi �ức giáo hoàng ch�n chủ đ� Sứ điệp Truy�n thông 2016 là Truy�n thông và Thương xót: cuộc gặp gỡ phong phú. Chủ đ� đó nêu lên câu h�i quan tr�ng là: Liệu có thể có sự gặp gỡ giữa lòng thương xót và những phương tiện truy�n thông hiện đại không? Liệu có thể biến mạng lưới truy�n thông thành mạng lưới của lòng thương xót không? Muốn được như thế, cần phải làm gì?

Qua Sứ điệp Truy�n thông, chính �ức giáo hoàng đã đưa ra câu trả l�i và vạch một hướng đi cho những ngư�i làm công tác truy�n thông. Chắc chắn Sứ điệp này còn cần được đào sâu và h�c h�i suốt năm, ở đây chỉ xin nêu lên một vài điểm nhấn.

1. �i�u đầu tiên cần khẳng định là chính con ngư�i chúng ta mới là những chủ thể làm nên mạng lưới lòng thương xót hay mạng lưới hận thù.

Con đò ở vùng sông nước th�i cha Trương Bửu Diệp, hoặc internet và social network ngày nay, đ�u chỉ là phương tiện do con ngư�i làm ra và sử dụng. Tự nó không mang giá trị đạo đức nào cả, tất cả, tốt hay xấu, là do con ngư�i.

Nhìn vào thực tế, đi�u đáng buồn là internet và mạng xã hội đang trở thành mạng lưới của hận thù và căm ghét. Trong bài Bảy bước đi của căm ghét, tác giả �ặng Hoàng Giang nhắc đến những cơn bão mạng, trong đó nhi�u ngư�i bị trở thành tâm điểm của việc làm nhục công cộng, và không mấy ai nghĩ đến những tổn thương tâm lý xã hội mà h� phải gánh chịu, có khi kéo dài suốt cuộc đ�i (x. Tuổi Trẻ cuối tuần, 13-3-2016).

Một blogger khác chia sẻ suy nghĩ: “Mấy hôm rồi lướt qua Facebook thấy các vụ tai nạn giao thông, cướp của giết ngư�i, phụ tình rồi tấn công nhau, hiếp dâm…ngày càng phổ biến trên các trang báo điện tử tại Việt Nam…Một phút ngẫm nghĩ chợt thấy giật mình. Vài năm qua, ngẫm lại số bài viết hay các chương trình báo chí, truy�n hình v� những ngư�i tốt bụng, có tâm; những câu chuyện khiến ngư�i ta muốn sống, yêu thương nhau, dìu dắt nhau…cũng dần dần trở nên hiếm hoi. Tại sao vậy? Không lẽ ở đất nước có ngàn năm văn hiến, vốn tự hào v� lòng nhân ái, thương ngư�i như thể thương thân, lại thiếu vắng những câu chuyện ra hồn, tử tế hay sao? Có lẽ không! Cái chính là sự chạy đua của những ngư�i mang trên mình tr�ng trách đưa thông tin, được xã hội dành hẳn một ngày để tôn vinh: ngư�i làm báo… Hàng ngàn bài báo được những ngư�i làm báo Việt Nam viết ra, rồi chia sẻ cách vô thưởng vô phạt, không ngoài mục đích kiếm ti�n, đôi khi là những đồng ti�n bẩn, hoặc nhi�u khi là những đồng ti�n cũ kỹ, nhàu nát vì chà đạp, xát muối lên vết thương và nỗi đau của đồng loại.� Rồi tác giả kết luận: “Những ngh� bất lương đã đành là bất lương. Những kẻ chỉ biết dựa trên các mẩu chuyện bất lương để kiếm l�i cũng là bất lương. Và tất nhiên, sống bằng những ni�m vui tàn nhẫn – vui trên sự thất bại, sai trái, sụp đổ của ngư�i khác cũng là những kẻ chẳng có chút thiện ý nào. Thế nhưng nó đang tồn tại một cách đáng lo ngại, đáng tiếc, đáng báo động trong xã hội Việt Nam hiện tại. Thật đáng buồn!� (Cao Huy Huân).

Nghe bi đát quá! Thật ra trên mạng xã hội, vẫn có biết bao hình ảnh dễ thương, những l�i nói dịu dàng, những bài viết chan chứa tình yêu và lòng thương xót, khơi dậy tình liên đới và chia sẻ. Nhưng hình như tỷ lệ hơi kém so với những đi�u ngược lại. Và phải chăng con ngư�i ta thích nghe tin dữ hơn là tin mừng? Trong tiếng Anh có câu No news is good news! Không nghe tin gì hết là tin tốt. Có nghĩa là nếu nghe tin thì thư�ng là tin xấu! Phải chăng con ngư�i ta thích tin dữ hơn là tin mừng? Và khi nghe tin dữ, tin xấu v� ai, ngư�i ta thấy mình tốt hơn, gi�i hơn? Thánh Phaolô dạy, “Hãy vui với ngư�i vui và khóc với ngư�i khóc�, nhưng hình như khóc với ngư�i khóc thì dễ (vì thấy mình ngon hơn, may mắn hơn), còn vui với ngư�i vui lại rất khó (vì thấy mình kém hơn, dở hơn)!

Tất cả những chuyện xấu hay tốt đó đ�u tùy thuộc con ngư�i chứ không phải ở kỹ thuật, như �ức giáo hoàng Phanxicô khẳng định: “Không phải kỹ thuật quyết định truy�n thông nào là chân chính (authentic), nhưng là trái tim con ngư�i và khả năng của chúng ta trong việc sử dụng cách khôn ngoan những phương tiện trong tầm tay của mình. Mạng xã hội có thể kiến tạo những tương quan và thúc đẩy thiện ích trong xã hội, nhưng nó cũng có thể dẫn đến chỗ cực đoan hơn và gây chia rẽ giữa các cá nhân và các nhóm�.

Vì thế, muốn truy�n thông trở thành mạng lưới của lòng thương xót thì phải quan tâm đào tạo con ngư�i, những chủ thể đích thực của n�n văn minh tình yêu và văn hóa thương xót, thay cho thứ văn hóa hận thù và văn minh ích kỷ như Sứ điệp 2016 nhấn mạnh: “Truy�n thông có sức mạnh bắc những nhịp cầu, kiến tạo sự gặp gỡ, do đó làm phong phú xã hội. Thật đẹp đẽ biết bao khi ngư�i ta ch�n lựa l�i nói và hành động cách cẩn tr�ng, trong nỗ lực tránh những hiểu lầm, chữa lành những ký ức đau thương, xây đắp bình an và hòa hợp. L�i nói có thể bắc những nhịp cầu giữa các cá nhân, trong gia đình, giữa các nhóm xã hội và các dân tộc. �i�u này có thể diễn ra trong thế giới cụ thể cũng như trong thế giới kỹ thuật số. L�i nói và hành động của chúng ta phải làm sao giúp m�i ngư�i thoát ra kh�i vòng lẩn quẩn của những kết án và trả thù vốn đang tiếp tục gây nhiễm độc nơi các cá nhân và các dân tộc, cổ vũ cho sự thù hận. L�i nói của Kitô hữu phải thư�ng xuyên cỗ vũ cho sự hiệp thông, kể cả trong những trư�ng hợp phải mạnh mẽ lên án cái ác, thì vẫn không bao gi� cố bẻ gẫy các tương giao và thông hiệp�.

2. �ể truy�n thông trở thành mạng lưới của lòng thương xót, có thể rút ra từ Sứ điệp 2016 một số chỉ dẫn cụ thể, khi ta viết một bài báo, đăng tải một hình ảnh hoặc ghi một dòng comment.

(1) � thức trách nhiệm.

Hãy tự h�i: Tôi nói cái gì? �i�u đó có thực sự mang lại lợi ích cho tha nhân và cộng đồng không? Hay chỉ để th�a mãn tính ích kỷ, hiếu thắng, thích nổi tiếng (trả đũa, câu view…)?

Không chỉ nói cái gì mà còn nói thế nào? Cũng một nội dung nhưng cách nói khác nhau sẽ dẫn đến hiệu quả khác nhau. �ó là lý do ngư�i ta nói rằng cách cho quý hơn của cho. �ây là kinh nghiệm cụ thể trong m�i hoạt động truy�n thông, từ những câu chuyện thư�ng ngày đến những hoạt động chuyên môn như giảng dạy, diễn thuyết.

(2) Lắng nghe

�ức giáo hoàng Phanxicô phân biệt giữa hearing và listening: “Hearing là tiếp nhận thông tin, còn listening là truy�n thông, kêu g�i sự gần gũi�, thực sự quan tâm, tìm hiểu, trân tr�ng ý kiến của ngư�i khác. Rất nhi�u khi chúng ta nghe mà không nghe, nhất là trong th�i đại tràn ngập thông tin như ngày nay, dễ nghe cách h�i hợt, nghe trong tâm trạng tìm cách đối phó hơn là h�c h�i, đối thoại.

�ể lắng nghe thực sự, chúng ta phải từ b� tính kiêu căng và ích kỷ tự nhiên, và đi�u đó không h� đơn giản chút nào. Không lạ gì khi �ức giáo hoàng nói là phải cầu xin Chúa ban cho mình ơn biết lắng nghe như Salomon đã cầu xin, đồng th�i cố gắng tập luyện.

(3) Tôn tr�ng ngư�i khác

�ức giáo hoàng Phanxicô vận dụng hình ảnh Môsê gặp gỡ Thiên Chúa nơi bụi gai bốc lửa: ông phải cởi giày ra vì đang đứng nơi thánh địa, nơi Thiên Chúa hiện diện (x. Xh 3,5). Cũng thế, chúng ta phải chấp nhận “cởi giày�, nghĩa là phải kính tr�ng ngư�i khác là “con ngư�i được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa�, để có thể đón nhận ngư�i khác như h� là và bước vào cuộc gặp gỡ đích thực. Thế nên phải từ b� chính mình, hy sinh ý riêng, mới có thể góp phần tạo nên hoạt động truy�n thông đúng nghĩa, được in dấu bằng chân lý, tình yêu thương và sự tôn tr�ng lẫn nhau.

�ể kết luận, hãy đ�c lại l�i mở đầu của Sứ điệp Truy�n Thông 2016 như l�i hiệu triệu: “Năm Thánh Lòng Thương Xót m�i g�i tất cả chúng ta suy tư v� mối tương quan giữa truy�n thông và thương xót. Kết hợp với Chúa Kitô là sự nhập thể sống động của Chúa Cha đầy thương xót, Hội Thánh được kêu g�i thực thi lòng thương xót như nét đặc thù trong tất cả những gì Hội Thánh sống và làm. Chúng ta nói gì và nói thế nào, m�i l�i nói và cử chỉ của chúng ta đ�u phải diễn tả lòng thương cảm, sự dịu dàng và tha thứ của Chúa dành cho hết m�i ngư�i. Tình yêu tự bản chất là truy�n thông; tình yêu đưa đến sự cởi mở và chia sẻ. Nếu con tim và hành động của chúng ta được tình yêu thần linh khơi dậy, việc truy�n thông của chúng ta sẽ được quy�n năng riêng của Thiên Chúa chạm tới�.

�GM Phêrô Nguyễn Văn Khảm