Ly khai, công đồng: lựa ch�n để thoát kh�i cuộc khủng hoảng?

�ức Phanxicô cầu nguyện cho các nạn nhân lạm dụng tình dục trước ng�n nến ở nhà th� chính tòa �ức Mẹ ở Dublin, Ai Len, ngày 25 tháng 8 năm 2018. (Ảnh CNS / Paul Haring)

Chuyến đi của �ức Phanxicô đến Ai-Len và các bài phát biểu của ngài để nâng đỡ các gia đình đã bị lu m� một cách đáng kể do các tin tức từ Mỹ tiết lộ tai tiếng của 300 linh mục ấu dâm và việc cách chức Hồng y Theodore McCarrick, bị cáo buộc lạm dụng tình dục, thêm vào đó còn cáo buộc của cựu sứ thần Tòa Thánh tại Washington từ năm 2011 đến năm 2016, tố cáo chính giáo hoàng đã bao che các nhân vật cao cấp trong các năm tri�u giáo hoàng của mình.

Bức thư dài của Giám mục Carlo Maria Vigano là chủ đ� của nhi�u cáo buộc và tấn công chống lại tác giả. Tôi sẽ không nhắc lại cá tính gây tranh cãi của tác giả cũng như sự quan tâm mà tác giả tự thủ vai chống các giáo hoàng. Các cáo buộc là cực kỳ nghiêm tr�ng và nếu các sự kiện đã được chứng minh, nó có thể đưa đến việc phá hủy lòng tin của một thể chế đã có từ hai ngàn năm nay.

Tuy nhiên, chúng ta hiểu rằng, từ công đồng Vatican II (1962-65), nhi�u nhánh cực kỳ bảo thủ ủng hộ sự phục hồi th�i kỳ huy hoàng của Giáo Hội qua việc tái khẳng định quy�n lực của Giáo hội trên các thế lực dân sự cũng như bằng cách củng cố việc giảng dạy giáo lý của Giáo hội. Những ngư�i này hối tiếc việc Giáo hội đã tự đè bẹp mình trước các Quốc gia, tự hạ thấp mình trong chủ nghĩa đại kết, thậm chí còn công nhận giá trị tích cực của các tôn giáo khác và đặc biệt là Giáo hội mất ảnh hưởng đạo đức của mình trên các phong tục tập quán của chính ngư�i công giáo.

Sự từ chối tiến hóa của Giáo Hội và một số khía cạnh của giáo đi�u là mũi nh�n của những ngư�i bảo vệ truy�n thống, những ngư�i chỉ ch� th�i cơ thuận lợi để phục hồi “thể chế giáo hoàng đúng thực�.

Ng�n nến thắp sáng

Trong bối cảnh vụ tai tiếng ảnh hưởng đến Giáo hội công giáo Mỹ, thì đây, những kẻ phản đối này có vẻ như đã tìm ra góc tấn công để buộc �ức Phanxicô phải r�i ghế của mình. Bằng việc công kích “văn hóa đồng tính� mà h� quan niệm như một loại “ngư�i của chủ nghĩa tiến bộ�, khoan nhượng gây ra sự phân hóa của Giáo hội, mà nạn ấu dâm hàng loạt sẽ là hậu quả, h� lợi dụng làn sóng phẫn nộ để biện minh cho quan điểm của h�. Bằng cách thanh tẩy Giáo hội, loại tất cả các linh mục sai lệch, những kẻ đồi bại đã xâm lấn Giáo hội, những ngư�i bao che cho đến những ngư�i ở cấp cao nhất, h� tin rằng h� có thể khôi phục lại huy hiệu của Giáo hội và đảm bảo Giáo hội vẫn còn chống ch�i được với sóng gió.

Chạy tiếp sức cho những ngư�i muốn giựt tít, nhi�u nhà bình luận đã nhắm vào giáo hoàng, chỉ trích ngài đã không may dùng từ “tâm thần� để trả l�i cho một câu h�i v� đồng tính của một em bé. Vậy là các l�i nói ngắn g�n bất công muốn chuyển hướng nội dung câu trả l�i của ngài: xin nâng đỡ cha mẹ trong vai trò đón nhận, thông cảm và tháp tùng con mình để hỗ trợ con có định hướng đồng tính có cuộc sống hài hòa hơn.

�ây là quan điểm còn rõ ràng hơn là quan điểm, khi cũng trên chuyến bay v� năm 2013, ngài đã có câu nói nổi tiếng “tôi là ai mà phán xét?�. �ức Phanxicô đã đổ dầu vào lửa cho những ngư�i công giáo gièm pha, h� cáo buộc ngài đã để cho “những ngư�i ủng hộ đồng tính� xâm nhập vào Giáo hội.

Ly khai đang ở chân tr�i?

Trong mỗi công đồng đ�u có sự xuất hiện của những ngư�i gièm pha nội bộ. Các nhóm rồi đi đến chỗ rút lui, không liên kết với Rôma. Chúng ta nghĩ đến Giáo hội công giáo cổ xưa cắt đứt sau Công đồng Vatican I (1870) và những ngư�i thuộc giáo phái Lefebvre sau Công đồng Vatican II (1965).

Các tiến bộ mục vụ của �ức Phanxicô rất khiêu khích, đến nỗi các tiến bộ này chỉ nuôi thêm làn sóng nổi loạn mới này. �i�u này đem lại các ý nghĩa mới cho một số lẽ thật đạo đức và dần dần định hướng để Giáo hội xem lại một cách sâu sắc v� giáo huấn của mình trên một vài điểm v� giáo đi�u, ví dụ như cho ngư�i ly dị tái hôn được rước lễ. Ngay cả không có một khả thể thành lập một công đồng thì những ngư�i chống giáo hoàng cũng có đủ chất liệu nuôi dưỡng ý định lật đổ của h�.

Có thật sự nguy hiểm không? Dù sao thì các đi�u kiện cũng hội đủ để cú đảo chính thử xem có được không qua tài liệu của cựu sứ thần Viganò này. Nhưng rất có thể, trận chiến này tiếp tục chiến đấu ở các cấp cao trong Giáo Hội, để mặc phần lớn tín hữu kệ h�, với cảm tưởng là phải ở trong nhóm này hoặc nhóm kia, hay vĩnh viễn quay lưng lại với Giáo hội.

Và có lẽ ở đây mới đúng thật ly khai, không phải ở mức độ thể chế và một cách ầm ĩ, nhưng bằng cách làm tăng thêm sự thiếu tin tưởng vào các lực sống tiến bộ và con số tín hữu tin, trong khoảng không gian của vài thập niên, rằng Giáo Hội của h� thực sự có thể mở ra với thế giới mà Giáo hội đã công bố ở Công đồng Vatican II, lắng nghe “các ni�m vui và các hy v�ng, các nỗi buồn và lo âu của ngư�i đương th�i, nhất là ngư�i nghèo và tất cả những ngư�i đau khổ� (Hiến chế Mục vụ v� Hội thánh, Gaudium et spes).

Ly khai hay không, con thuy�n của Giáo hội đang ở trong tâm cuồng phong với một cư�ng độ dữ dội, trong khi thủy thủ đoàn thì đang bận tìm kiếm ai đã đặt mình trong tình huống này. Bằng cách dấn sâu vào các bất đồng nội bộ không bao gi� kết thúc, con thuy�n để mạn thuy�n hở ra cho tất cả các chỉ trích thay vì tìm cách làm dịu làn sóng.

Khi sự chia rẽ xâm chiếm Giáo hội, vai trò của giáo hoàng là tìm cách hợp nhất. Cách duy nhất mà truy�n thống để lại để đạt được đi�u này là cử hành một công đồng. Chúng ta không đang ở đó sao? Ly khai hay công đồng? Có thể đó là một trong hai ch�n lựa đang ở trong tay �ức Giáo hoàng hiện nay…

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn