Linh mục Thomas Reese: “Trump đã quên tất cả m�i thứ!�

Linh mục Thomas Reese, tiến sĩ khoa h�c chính trị, 71 tuổi, �ại h�c Dòng Tên Gonzaga, Washington. Sébastien Micke / Paris Match

Linh mục Thomas Reese, một trong các tu sĩ Dòng Tên được biết nhi�u nhất ở Mỹ, linh mục là chuyên gia v� tự do tôn giáo của Tổng thống Obama, cha nói với chúng tôi v� Tổng thống Donald Trump, cựu h�c sinh Dòng Tên.

Paris Match. Donald Trump h�c hai năm ở trư�ng Dòng Tên, giữa năm 1964 và 1966.

Cha Reese. Vào th�i điểm đó, thanh niên trẻ Donald Trump đã thực sự ở trong tư�ng Dòng chúng tôi ở New York, Trump là sinh viên của năm 1 và năm 2 ở �ại h�c Fordham, trong khuôn viên của Rose Hill. Tuy nhiên, đi�u này có vẻ ngạc nhiên vì giáo dục và di sản Dòng Tên có vẻ như không còn lại gì ở nơi ông.

Nhưng tại sao lại có ch�n lựa này?

Tôi nghĩ nếu Donald Trump đến trư�ng �ại h�c trong khu vực Bronx, với các tòa nhà theo phong cách tân Gôtic là vì ở đây có một trong những thư viện quan tr�ng nhất của nước Mỹ, và nhất là ông ở New York, cha mẹ ông có phương tiện để cho con vào h�c ở trư�ng đại h�c tư. Hai năm, nhưng anh đã nổi bật giữa đám sinh viên vì anh có xe riêng, anh ở trong câu lạc bộ chơi golf trên sân c� tuyệt hảo và thắng các trận bóng squash. Dù không phải dễ dàng để được nhận vào trư�ng Fordham, vì các kỳ thi rất nghiêm ngặt, nhưng cũng còn dễ hơn vào các đại h�c Harvard, Yale, Princeton hay Berkeley…

“Một số các cựu sinh viên của chúng tôi đã thành công trên thương trư�ng, nhưng một vài năm sau h� chỉ thấy một hạnh phúc tương đối khi đứng trước hình thức chủ nghĩa hiện sinh vật chất này�

Nhưng Donald Trump không phải là ngư�i công giáo?

Ông theo Tin Mừng kitô giáo. Chỉ một nửa sinh viên của chúng tôi là công giáo và chúng tôi chỉ dạy đạo công giáo cho những sinh viên nào muốn h�c. Cũng có các gi� h�c các tôn giáo khác, kể cả phật giáo. Trư�ng cũng có các tuyên úy tin lành, do thái, hồi giáo…  Không có gì bắt buộc ở trư�ng chúng tôi, chúng tôi cũng không bắt buộc sinh viên đi lễ. Chúng tôi chỉ đ� nghị một tiến trình thiêng liêng, các cuộc tĩnh tâm và tổ chức các nhóm cầu nguyện trong bầu khí kitô giáo và tinh thần Dòng Tên.

Trump có giữ đạo không?

Còn nh�, ông theo cha mẹ đi lễ chúa nhật ở nhà th� Marble Collegiate Church, một giáo xứ thuộc giáo phái Calvin ở Manhattan, nơi ông nghe các bài giảng của mục sư Norman Vincent Peale, ngư�i rao giảng “lòng tự tin có thể giải quyết tất cả�. Mục sư Peale là tác giả quyển “Sức mạnh của tư duy tích cực�, tác phẩm bán được 5 triệu ấn bản. Một tác phẩm pha trộn tâm lý bình dân, thần h�c của thành công và loan báo một �Phúc Âm của sự thịnh vượng�. Trong số mư�i đi�u răn ông rao giảng, ông tuyên bố, “để bảo đảm sự thành công vật chất, bạn phải thấm mình vào tầm nhìn như tầm nhìn của một ngư�i đã thành công, giảm thiểu tối đa các trở ngại và không bao gi� nghĩ đến thất bại�. �ó là sự hấp dẫn của Tin lành, đã từ đó làm nên tài sản cho các nhà rao giảng Tin lành. Triết lý hiện sinh này rõ ràng đã in dấu mạnh trên Trump, ngư�i cũng đã hai lần kết hôn ở chính nhà th� này.

Thanh niên trẻ Donald Trump sống ở Loyola Hall, một tòa nhà khắc khổ trong khuôn viên Rose Hill của đại h�c Fordham, New York. © Benjamin Petit

�âu là ảnh hưởng của Dòng Tên?

Chúng tôi chủ trương làm việc vì lợi ích chung, giúp tha nhân, có tinh thần cố gắng, hy sinh, kỹ luật, và làm giàu không phải là cùng đích nhưng dùng phương tiện mình có để phục vụ ngư�i khác, đặc biệt là những ngư�i khốn cùng, những ngư�i sống bên l�…  Cho đến bây gi�, tôi không thấy bất cứ đi�u gì trong các giá trị này nơi ông Donald Trump. Tuy nhiên, nếu qua bao nhiêu thế kỷ, chúng tôi đã truy�n được các giá trị này cho hàng ngàn thanh niên trẻ ở trên nhi�u đất nước, thì đó không có gì là huy�n diệu cả. Chúng tôi không biến các h�c sinh của mình thành thánh! Chúng tôi chỉ cố gắng cho h� một giáo dục theo tinh thần kitô giáo để h� phát triển, trong một bầu khí theo khả năng tiếp nhận của từng ngư�i. Một trong các khẩu hiệu của các đồng nghiệp của tôi là: “Trang bị cho cuộc sống�. Dĩ nhiên bà có thể nói với tôi rằng, các tu sĩ Dòng Tên đã dạy cho Fidel Castro làm cách mạng ở Cuba. Chắc chắn giảng dạy của chúng tôi là nhắc nhở làm sao để đưa đất nước ra kh�i cảnh bất công xã hội. Xét v� mặt nhân quy�n và dân chủ, Castro đã không h�c thuộc các bài h�c của chúng tôi!

Một ngư�i khắc khổ như cha, không phải là khổ nếu cha có một tổng thống tỉ phú đó sao?

Bà muốn nói bóng gió ông có thể cho ngư�i Mỹ tri�u tổng thống của ông sao! Câu h�i đặt ra không ở trong nghĩa này. �ây không phải là nói đến các phương tiện cá nhân khổng lồ của ông, nhưng là cơ cấu tài sản của ông trải dài ra đến vô số lãnh vực: cao ốc, văn phòng, khách sạn, ngành du lịch, sân golf, hàng không, vư�n nho, kỹ thuật truy�n thông nghe nhìn, ngành may mặc, nước hoa… Làm thế nào, khi lãnh vực hoạt động của mình đa dạng và khi mình đảm đương trách nhiệm cao nhất đất nước mà không có một tầm ảnh hưởng nào trên tiến trình các sự kiện, thương mãi, kinh tế, thị trư�ng tài chính như trư�ng hợp của Thủ tướng � Silvio Berlusconi? Rất hiếm các tổng thống Mỹ gần đây xuất thân từ gia đình khiêm tốn, ngoại trừ Lyndon Johnson và Barack Obama, còn các tổng thống Kennedy, Bush cha và Bush con đ�u là những ngư�i giàu có. Tuy nhiên tài sản của h� không ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của h�.

“Thái độ của Trump đối với ngư�i di dân là một thảm h�a�

Cha không nhắc đến Nelson Rockefeller?

�ây là một trư�ng hợp thú vị vì cháu của nhà sáng lập công ty xăng dầu Standard Oil, thống đốc thành phố New York từ năm 1959 đến 1974, làm phó tổng thống Mỹ một th�i gian ngắn, ba lần ứng viên tổng thống �ảng Cộng hòa, ông biết phân biệt tài sản cá nhân, cổ phiếu và trái phiếu với chức vụ của ông và ông quản lý chúng một cách độc lập.

Tại sao tín hữu kitô b� phiếu hàng loạt cho Trump?

Trước khi tranh cử, Trump đã đặc biệt ủng hộ việc phá thai. Nhưng khi ông tranh cử thì ông ủng hộ các biện pháp chống phá thai để thu hút phiếu của các cử tri công giáo và tin lành, đó là các cử tri ở các Tiểu bang mi�n Nam không thích Obama và không chịu đựng được giới ưu tú trong các môi trư�ng đại h�c, các trí thức, các phương tiện truy�n thông và vòng tương tác cầu kỳ của Washington và của New York… ngắn g�n, của hệ thống, xa với các mối lo của ngư�i dân ở các tỉnh nh� và ở nông thôn. Một cách đơn giản, các ngư�i công giáo cũng như tin lành da trắng gần như bình đẳng với nhau, với những ngư�i có nguồn gốc từ Tây Ban Nha và các ngư�i khác, một nửa theo dân chủ, một nửa theo cộng hòa và ngư�i công giáo cũng như tin lành bầu cho �ảng Cộng hòa.

Ở H�c viện Quân sự ở New York, nơi Trump hoàn thành chương trình h�c của mình, ông ở trong đội bóng volley-ball (ngư�i đứng giữa). © DR

Kể từ th�i văn hào Pháp Voltaire, các tu sĩ Dòng Tên phát triển một sở thích quy�n lực và khoa hùng biện!

Chuyện phức tạp hơn. Các tu sĩ Dòng Tên biết quy�n lực và sức kh�e là những chuyện thiết yếu, và phải dùng khoa hùng biện để giúp ngư�i khác làm cho thế giới tốt hơn, chứ không phải để th�a mãn tham v�ng cá nhân, vinh quang cá nhân. Hỗ trợ ngư�i yếu đuối, đấu tranh cho hòa bình, bây gi� các tu sĩ Dòng Tên cũng đảm trách vấn đ� môi sinh, vì môi sinh trở nên một thách đố lớn. �ã có một số lớn cựu sinh viên của chúng tôi thành công trên đư�ng kinh doanh, sau vài năm h� chỉ tìm thấy một hạnh phúc tương đối đứng trước hình thức chủ nghĩa chuộng vật chất này, h� v� lại với chúng tôi trong cương vị giáo sư, h� dấn thân làm việc trong các cơ quan Phi Chính Phủ, thậm chí còn đi cổ động cho hòa bình trong các tổ chức thiện nguyện Dòng Tên của chúng tôi.

Thực chất, Trump đã đánh lừa cử tri công giáo?

Các suy nghĩ của Trump v� ngư�i di dân, trong số này có rất nhi�u ngư�i công giáo ở Trung Mỹ và Châu Mỹ La Tinh, là một thảm h�a cho giới tu sĩ công giáo Mỹ. Những ngư�i này luôn giúp đỡ ngư�i di dân, dạy anh văn, cho h� tạm cư, săn sóc h�, giúp h� làm giấy t�, tìm nhà cửa cho h�, khuyến khích h� hội nhập vào xã hội. Suốt quá trình dài lịch sử của chúng tôi, chúng tôi luôn có các phong trào khủng khiếp như phong trào chống ngư�i Do Thái, ngư�i da �en, ngư�i công giáo và chung chung là ngư�i nước ngoài. Một hình thức kỳ thị mà chúng ta thư�ng có khuynh hướng b� quên. Một thái độ thù nghịch đối với ngư�i di dân mà con số năm nay sẽ quyết liệt giảm xuống từ 110 000 còn 36000.

Tôn giáo có quan tr�ng trong nước của cha không?

�t hơn trước. Tuy nhiên có 20% ngư�i Mỹ đi đến nơi th� phượng của h� hàng tuần. Công giáo, tin lành, chính thống giáo, do thái giáo, hồi giáo đến nhà th�, đ�n th�, nguyện đư�ng dù có một sự giảm sút đặc biệt nơi ngư�i trẻ. Không phải vì h� là ngư�i vô thần hay theo thuyết bất khả tri, nhưng nói chung h� ít quan tâm đến tôn giáo, nhất là với ngư�i công giáo và tin lành mà h� cho là quá khắt khe đối với ngư�i đồng tính. Vì thế, các thế hệ trẻ có nhi�u bạn bè đồng tính ở trư�ng trung h�c hay đại h�c hiểu sai cương vị các linh mục của h�. Sự thiếu khoan dung này đẩy h� xa Giáo hội.

“�ức Phanxicô có hơn 80% ngư�i Mỹ đứng sau lưng mình. Không một nhà lãnh đạo nào có được con số này�

Ngư�i Mỹ cũng đã có một Tổng thống John Kennedy là ngư�i công giáo, có Tổng thống Bill Clinton là cựu h�c sinh Dòng Tên!

�úng vậy, Bill Clinton giữ một quan hệ tuyệt v�i với Dòng Tên, sau bốn năm h�c ở Georgetown, một đại h�c Dòng Tên, ông là ngư�i hỗ trợ tích cực và nồng nhiệt cho Dòng Tên. Ông là một h�c sinh gương mẫu, đã làm cho một trong các linh mục của chúng tôi m�i ông ăn trưa, để h�i có ai cũng xuất sắc, chăm chỉ và tế nhị chưa từng có như ông nghĩ đến việc đi tu Dòng Tên không. Bill Clinton trả l�i, “con theo đạo tin lành�. Và câu chuyện được loan truy�n trong nhà chúng tôi. �i�u đó không ngăn ông không gần linh mục luật gia Dòng Tên Fred Kammer mà hai vợ chồng Clinton luôn gần kể từ khi h� h�c chung với nhau.

Cha đã được Tổng thống Obama bổ nhiệm vào Ủy ban Hoa Kỳ v� Tự do Tôn giáo Quốc tế trên thế giới. Cha nói gì v� ngư�i kế nhiệm Obama?

Trước hết, ông là ngư�i đứng đầu một quốc gia tự do mạnh nhất Quả đất và vì thế ông phải dùng sức mạnh và sự t�a lan quốc tế này để làm cho thế giới tốt hơn, chứ không phải chỉ bao quanh các bạn bè giàu của ông và quên ngư�i nghèo.

Cha là một tu sĩ Dòng Tên rất có ảnh hưởng ở Mỹ, l�i của cha có thẩm quy�n vượt ranh giới của ngư�i công giáo. Vậy Giáo hoàng Dòng Tên có bao nhiêu “binh đoàn� ở Mỹ?

�ức Phanxicô có hơn 80% ngư�i Mỹ đứng sau lưng ngài. Ở Quốc hội, tổng thống cũng chỉ có 40% tiếng nói. Dù các ngư�i trẻ xa tôn giáo nhưng h� cũng rất quý tr�ng �ức Giáo hoàng, vì ngài làm cho Giáo hội trở nên hấp dẫn hơn. Vấn đ� là dù tính cách lôi cuốn và cá tính của ngài đưa h� quay v� với Giáo hội nhưng các linh mục của chúng ta với các bài giảng nhàm chán và quá cứng ngắt của h� đã làm cho các thế hệ trẻ xa Chúa mãi mãi, để cuối cùng h� h�i: “Quỷ ma, mấy ngư�i công giáo đi xuống h�a ngục hết đi!� Còn đối với 2250 tu sĩ Dòng Tên Mỹ – trên thế giới chúng tôi 16 400 -, chúng tôi tự hào có giáo hoàng Dòng Tên, ngài đã đặt ngư�i nghèo, ngư�i tị nạn, ngư�i sống bên l� lên ưu tiên hàng đầu. Ơn g�i đầu tiên của giáo hoàng, nếu tôi dám nói đó là “ngh�� của ngài, và trên vấn đ� này, một vài vị ti�n nhiệm của ngài trước đây đôi khi đã hơi quên một chút!

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn