Khoa h�c và đức tin, làm sao để kh�i ch�n

Giáo sư Andrew Briggs vừa là nhà vật lý gia lượng tử vừa là tín hữu đạo Công giáo sốt sắng, ông dạy môn vi-vật liệu ở �ại h�c Oxford, Anh quốc. Hai phạm trù cùng sống hòa hợp với nhau, tôn tr�ng nhau và đầy hứng thú.

Vật lý gia, ngư�i chúi mũi vào những đi�u cực kỳ khó hiểu của thực tại, chuyên gia v� những vật liệu nh� li ti cho các máy điện tử lượng tử, tín hữu Kitô sốt sắng. Ngư�i ta tìm xem có sai lầm ở đâu đây không. Nhưng trong trư�ng hợp của giáo sư Andrew Briggs thì tuyệt nhiên không thấy. Giáo sư tại chức môn vi-vật liệu của �ại h�c Oxford – có đức tin rất sâu và rất mạnh – ở một Chúa không ở trong các hố mà khoa h�c chưa  bít, cũng không ở trong chân lý mà các khám phá vật lý hay sinh h�c cứ nói ngược nhau, nhưng trong tất cả những gì mà nghiên cứu khoa h�c đem ra ánh sáng. Như vậy giữa khoa h�c và đức tin thì không cần phải ch�n…

Báo Th�i gian: Làm sao hai khuynh hướng này của giáo sư lại cùng thực hiện được?

Andrew Briggs: Từ khi còn nh�, tôi đã say mê tìm hiểu làm sao m�i sự lại vận hành được. Tôi nghĩ đi�u này là do mẹ tôi khuyến khích, bà là nhà toán h�c và cũng do một trong những  nhà khoa h�c ở Cambridge, bạn của cha mẹ tôi. Cha mẹ tôi sống ở Cambridge. Mặt khác, tôi may mắn ở trong một gia đình có đạo: các anh chị em tôi và tôi được nuôi dưỡng, lớn lên trong sự hiểu biết Kinh Thánh và tình yêu của Chúa. Tôi h�c vậy lý ở �ại h�c Oxford và có bằng tiến sĩ ở phòng thí nghiệm Cavendish, Cambridge và tôi bắt đầu tự h�i mình làm gì cho cuộc đ�i mình. Trong một th�i gian, tôi nghĩ tôi có ơn g�i để làm mục sư trong Giáo hội Anh quốc, nên tôi đã h�c thần h�c ở �ại h�c Cambridge để chuẩn bị làm mục sư. Nhưng trong khi h�c các lớp thần h�c, tôi cảm thấy công việc này quá sức tôi. �ó là th�i gian không mấy dễ chịu. Giáo sư của tôi ở phòng thí nghiệm Cavendish, ông là một ngư�i Do Thái rất mộ đạo, ông vừa hiểu bản chất của sự dấn thân trên con đư�ng thiêng liêng và vừa hiểu sự dấn thân trên con đư�ng khoa h�c, ông đã giúp tôi rất nhi�u. Ông giúp tôi tái chuyển tiếp qua việc nghiên cứu khoa h�c.

Lãnh vực mà ông ch�n có lưu ý đến thần h�c không?

Khi mô tả Chúa Giêsu, Phúc Âm thánh Gioan dùng chữ logos  (L�i) của Hy Lạp. Phải biết là thánh Gioan thích dùng những chữ có hai nghĩa. Vào th�i đó, logos vừa làm cho ngư�i ta hiểu đây là khái niệm của ngư�i Do Thái v� một Chúa truy�n đạt với thế giới bằng l�i và khái niệm của một nguyên tắc ngầm của vũ trụ. Khi thánh Gioan giải thích Chúa Giêsu là ai, thánh Gioan nói nơi Chúa Giêsu l�i trở nên da thịt. Nói cách khác, đây là một khái niệm trừu tượng được nhập thể một cách thể lý. �i�u này song song với những gì ngư�i ta làm trong lãnh vực lượng tử, nơi thông tin được xem như nhập thể một cách thể lý…

Ông nói công việc của các nhà khoa h�c là đưa ra ánh sáng “làm sao Chúa đã vận hành thế giới�. Một cách đơn giản, cái gì là điểm khác nhau trong việc đưa ra cho thấy làm sao thế giới vận hành?

Trên lối vào phòng thí nghiệm Cavendish, có ghi một câu trong Thánh Vịnh 111: “Việc Chúa làm quả thật lớn lao, ngư�i mộ mến ra công tìm hiểu.� Tôi mê câu mô tả này. Hiểu một chuyện chưa được hiểu, giải quyết một câu h�i toán h�c chưa được giải quyết, làm vận hành một kinh nghiệm và có được các dữ liệu, đó mới là ni�m vui thú đích thực, mà theo một số ngư�i, đó là ni�m vui thú sâu đậm mà không có một vui thú nào trong kinh nghiệm của loài ngư�i có thể sánh được. M�i nhà khoa h�c, dù tin hay không tin Chúa, h� đ�u có thể chứng thực được đi�u này. Nếu h� kết hiệp được với Chúa thì ni�m vui này được nhân thêm, vui thú này đích xác là do có sự tiến hành trong khuôn khổ của một quan hệ: h� khám phá sự tạo dựng của đấng tạo hóa mà h� biết. Tôi xin đơn cử một phép loại suy: âm nhạc cho tôi một thú vui vô biên, tôi có thể tìm thú vui này khi nghe đĩa. Nhưng nếu tôi ở trong một gia đình nhạc sĩ: nghe nhạc của những ngư�i trong nhà làm cho tôi vui thêm vì công việc sáng tạo này nằm trong khuôn khổ của một giao tiếp.

Ngoài thú vui này, có sự khác biệt nào giữa chứng t� làm sao vũ trụ vận hành và “làm sao Chúa làm cho vũ trụ vận hành� không?

Tôi nghĩ gần như là một chuyện. Tôi không muốn đưa vào một sự khác biệt mà ở đó không có… Chẳng hạn ông James Clerk Maxwell, (một trong những nhà vật lý h�c quan tr�ng nhất của thế kỷ XIX, đã hợp nhất được trong một hệ thống phương trình tất cả hiện tượng điện từ, ghi chú của ngư�i dịch), là một ngư�i có đức tin Kitô sâu đậm. Nhưng rõ ràng nếu ông là ngư�i vô thần thì các phương trình của ông cũng chính xác như vậy. Sự khác biệt, vi tế nhưng quan tr�ng, nằm ở trong sự kiện sự hiểu biết khoa h�c bao gồm thêm một chỉ dẫn cho ngư�i có đức tin: đức tin không những nói cho chúng ta biết v� một cái gì đó của thế giới nhưng còn cho chúng ta biết v� tính cách của ngư�i tạo dựng nó.

Mô tả “công việc của Chúa� qua quan sát khoa h�c có khi nào gây ra mâu thuẫn với chuyện kể trong Kinh Thánh của cùng một việc này không?

Có những lãnh vực mà các mâu thuẫn như vậy có thể xảy ra. �i�u lan rộng nhất là đối nghịch với một vài cách chú giải mô tả việc tạo dựng trong các quyển sách đầu tiên của Thánh Kinh và lý thuyết v� sự tiến hóa – một lý thuyết vẫn được chấp nhận bởi tất cả các nhà khoa h�c chân chính còn hoạt động trong các khoa h�c của sự sống. Những chống đối như vậy thì thật có hại. Nó thúc đẩy ngư�i tin vào khoa h�c từ b� đức tin và khổ thay, nó làm cho ngư�i có đức tin bác b� khoa h�c: đi�u đáng buồn nhất là khi sự từ b� khoa h�c này áp đặt lên trẻ con, những em bé chưa thể tự ch�n đức tin cho chính mình. Trên thực tế, không có gì trong những chuyện này là cần thiết…

Là khoa h�c gia Kitô, làm sao ông hình dung được công việc hàng ngày của Chúa trong vũ trụ?

�ó là một trong những câu h�i lớn không phải chỉ đặt ra cho tín hữu Kitô. Thứ bảy vừa qua, tôi ăn tối với bạn tôi là Nidhal Guessoum, ở Cambridge, ông là tác giả quyển sách có tựa đ� “Vấn đ� Lượng tử của Hồi giáo: Hòa giải Truy�n thống Hồi giáo và Khoa h�c Hiện đại� (Islam’s Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science.) Là ngư�i Hồi giáo, ông cũng nghĩ đó là câu h�i lớn nhất trong tất cả các câu h�i.. Có một bài h�c cần giữ lại v� khoa h�c lượng tử. Tr�ng tâm của vật lý lượng tử là những câu h�i n�n tảng v� những chuyện mà chúng không có một th�a thuận chung. Cái gì thật sự xảy ra khi chúng ta thực hiện một tầm mức trong kinh nghiệm lượng tử? �âu là tương quan giữa các luật của thế giới lượng tử và các luật, mà b� ngoài cho thấy là không tương hợp, của vật lý cổ điển quan sát trong kinh nghiệm v� con ngư�i của chúng ta? Có phải chức năng của làn sóng chỉ đơn giản là một công thức, hay nó có thật? Vì không có đồng thuận giữa các nhà khoa h�c trong lãnh vực này nên không có câu trả l�i cho các câu h�i n�n tảng, ngư�i ta sẽ cho rằng v� mặt tri thức nó không nhất quán để tiếp tục dùng lý thuyết lượng tử. Nhưng lý thuyết này thì quá vững vàng, đã được thử nghiệm quá nhi�u và quá hữu ích nên không thể b� được dù nó dựa trên những câu h�i chưa được giải quyết. Ông có thấy có sự song song ở đây không? Ngư�i ta có thể sống trong đức tin suốt đ�i, trước khi câu trả l�i trong lãnh vực này có được trong tầm tay…

Nếu Thiên Chúa đã tạo dựng ra vũ trụ và Ngài vẫn làm việc hàng ngày thì đi�u này có bao gồm các luật của vũ trụ có thể thay đổi theo ý muốn của Chúa không?

�ây sẽ là câu trả l�i cho câu h�i v� các phép lạ. Tôi tôn tr�ng và tôi đã h�c rất nhi�u ở những ngư�i hình thành câu trả l�i này.. Nhưng v� phần tôi, tôi không chắc là tôi tìm được câu trả l�i thích đáng.

Là ngư�i có đức tin, giáo sư cho rằng có sự hiện hữu của Thiên Chúa, là nhà khoa h�c có khi nào giáo sư tự h�i Chúa từ đâu đến không?

Tôi không tin có ngày tôi tìm được câu trả l�i cho câu h�i này, cũng như câu h�i vũ trụ đến từ đâu – nhưng dù vậy, không phải vì thiếu các đ� xuất… Chúa đến từ đâu thì câu trả l�i đơn giản sẽ là: Ngài là điểm khởi đầu, Ngài có trước khi có th�i gian. Nhưng tôi thấy câu trả l�i này quá đơn giản cho một câu h�i cần được suy nghĩ sâu đậm.

Cùng với h�a sĩ Roger Wagner, ông chuẩn bị ra một quyển sách có tựa đ� “Sự tò mò áp chót: Làm sao khoa h� bơi trong luồng các câu h�i tối hậu� (The Penultimate Curiosity: How Science Swims in the Slipstream of Ultimate Questions). Sách nói v� đ� tài gì?

 Chúng tôi khởi đi từ lãnh vực tri thức đầu tiên, nơi đã có những dấu vết, nghệ thuật tranh trong các vách động và chúng tôi lần theo dấu vết lịch sử của sự “hiếu kỳ tối hậu� của con ngư�i đứng  trước thực tế. Và đến một lúc, một sự “hiếu kỳ áp chót� mà ngư�i ta g�i là “khoa h�c� trồi lên từ bên trong cuộc nghiên cứu tìm tòi này. Một phần trong sự thành công của nó đến từ sự việc nó tự cho mình các mục tiêu hạn chế nhất. Và sự hiếu kỳ này vô cùng th�a mãn, vô cùng lợi và vô cùng phong phú. Nhưng còn hơn nữa. Nếu ngư�i ta ngừng ở cú “hiếu kỳ áp chót� thì ngư�i ta hụt cái tốt nhất.

Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn

Tranh: “Cổ nhân của Những Ngày� (L’Ancien des Jours, 1794). H�a sĩ và thi sĩ William Blake không thích khoa h�c. Nhưng Thiên Chúa vạm vỡ của ông lại tạo dựng vũ trụ nh� một dụng cụ thông thái…