Khi đã yêu, đúng sai liệu có quá quan tr�ng

�úng – sai là hai vấn đ� mà con thư�ng quan tâm. Trong m�i hành vi hay khi đưa ra một quyết định, ta luôn cố gắng hướng v� cái đúng và tránh cái sai. Cái gì đúng bao gi� cũng được hoan nghênh, còn cái sai thì bị chê trách. �ó là lẽ thư�ng tình. Ta không thể ủng hộ cái sai, không thể đồng tình với cái sai, cũng không thể nhắm mắt làm ngơ một cái sai. Cái sai làm ta kinh tởm nên ta không bao gi� muốn mình dính vào. Trái lại, ta yêu chuộng cái đúng, và ta luôn nỗ lực để biến mình thành hiện thân của cái đúng. Khi có ai kết án mình đi�u gì đó, ta không ngừng biện hộ để giành phần đúng v� mình, rằng mình có lý, rằng mình không sai. Ta tự xếp mình vào hàng những ngư�i con của chân lý và không thể chấp nhận bất cứ đi�u gì trái với mình. Giữa đúng và sai dư�ng như luôn có một ranh giới rất rạch ròi. Chuyện đúng – sai trở nên rất quan tr�ng. Nó hiện diện trong từng phương diện của cuộc sống.

Thế nhưng, cũng có lúc, chuyện ai đúng ai sai không là cái gì đó nhất thiết phải phân ranh cho rõ. �ó là khi nó đi vào trong chuyện tình cảm, vào trong vấn đ� mà lý trí không thể chen vô. Dĩ nhiên, hai ngư�i yêu nhau thì không nên làm chuyện có lỗi với nhau. �ón nhận l�i yêu của nhau thì không được gian dối, hai lòng, lợi dụng, chơi trò chơi tình ái. Nhưng g�i là yêu nhau mà cứ luôn giành chân lý v� phía mình, lúc nào cũng cho rằng mình đúng, ngư�i kia sai, bao gi� cũng bảo ngư�i kia phải “xuống nước nhận lỗi� thì dư�ng như đã có cái gì đó trục trặc. Cái đúng và cái sai trong tình yêu được suy xét ở một cấp bậc khác, một tiêu chuẩn khác, không giống với đi�u mà lý trí vẫn hay làm.

Khi yêu một ai đó, dù ngư�i đó có làm đi�u gì sai, hay thậm chí có lỗi với ta, ta vẫn coi như chẳng có gì. Tình yêu bao gồm một sự bao dung rất lớn, một sự sẵn sàng để tha thứ và đón nhận. Xét v� mặt luân lý, ngư�i đó sai thì là sai; sai thì phải nhận lỗi và chịu phạt. Ta không thể giả v� là ngư�i đó chẳng làm gì sai. Nhưng với tình yêu, ta không nhìn đến cái sai như một cái gì đó ghê gớm, khủng khiếp, khiến ta phải coi khinh và ghét b�. Ta hướng tr�ng tâm chú ý của mình đến ngư�i mình yêu hơn là cái sai ngư�i ấy làm. Trong tình yêu, ta có đủ lý do để biện hộ cho ngư�i đó, cho ngư�i đó một cơ hội để t� bày và làm lại cuộc sống. Ta không làm ngơ cái sai, nhưng ta chỉ cố gắng mở rộng con tim để dùng lòng độ lượng mà bao trùm cái sai đó, nhìn đó với một cái nhìn khác. Bởi thế, ai chẳng thể tha thứ, cảm thấy khó tha thứ, không thể quên được lỗi lầm của ngư�i kia, ngư�i đó chưa thật sự yêu hoặc tình yêu của ngư�i ấy chưa đủ lớn và chín muồi hoặc tình yêu đã khô cạn rồi.

Có một đôi kia, ai cũng bảo là trai tài gái sắc, hợp với nhau m�i b�, được Tr�i sinh ra để dành cho nhau. Một ngày n�, vì một biến cố nào đó, hai ngư�i cãi nhau, giận nhau, không muốn nói chuyện với nhau. Ai cũng cho rằng mình đúng, ngư�i kia sai. Ai cũng cho rằng ngư�i kia phải xin lỗi mình trước. Cái tôi quá lớn đã ngăn cản h� mở l�i. H� cứ ch� nhau, rồi ch� nhau. Một ngày n�, chàng trai bỗng giật mình khi nhận được tin từ ngư�i bạn: cô gái kia chuẩn bị lên xe hoa v� nhà chồng. �ã quá muộn để níu kéo. Không còn cơ hội để anh ta nói l�i xin lỗi. Gi� đây, dù có hét lên một ngàn lần xin lỗi, anh cũng không thể khiến m�i chuyện trở v� như trước. Một cuộc tình tan vỡ, một giấc mộng vụt bay. Cả hai đ�u tiếc nuối cho một th�i với bao l�i hẹn ước.

Chẳng cần biết ai đúng ai sai. Nhưng có cần thiết phải lúc nào cũng rạch ròi thế không, khi cái quan tr�ng là tình yêu, là tương quan, là gắn kết, chứ không phải là tranh luận? �ã yêu nhau và còn muốn sống với nhau, có quan tr�ng lắm không chuyện sai chuyện đúng của cái tôi mỗi ngư�i? Sự phân chia như thế có giúp cho tương quan thêm mặn nồng sâu sắc? Ngư�i khôn ngoan sẽ chẳng bao gi� khăng khăng đòi nắm giữ chân lý trong tay. Có thể việc phân biệt đúng sai là cần thiết, nhưng chưa phải là lúc này; có thể là quan tr�ng nhưng cũng có nhi�u cách khác để giúp đối phương từ từ nhận ra và sửa đổi. Anh chàng kia dù có đúng đi chăng nữa, thì cũng có ích gì đâu, khi anh đã mất đi vĩnh viễn ngư�i con gái anh yêu say đắm. Trong tình yêu, có nhi�u cái còn quan tr�ng hơn: đó là sự lắng nghe, thấu hiểu, sự bao dung, tha thứ, sự tế nhị, nhẹ nhàng, sự hy sinh, khiêm như�ng. Nếu tình cảm dành cho nhau không đủ để có được đi�u này, không thể vượt trên chuyện khăng khăng đúng sai, chắc có lẽ tình cảm ấy chưa đạt đến cái g�i là tình yêu, một loại tình làm cho mình trở nên “điên dại� trước ngư�i khác.

Bởi thế, để biết được mình có thật sự yêu ai đó hay không, hãy tự h�i rằng mình có đủ sự bao dung dành cho ngư�i đó không, có thể tự biến mình thành ngư�i “sai� trước ngư�i đó không, có đủ sức hạ bớt cái tôi của mình trước ngư�i đó không. Khi ta và ngư�i ta yêu đang còn hạnh phúc bên nhau, hãy nhớ rằng đi�u quan tr�ng là tương quan giữa hai ngư�i, chứ không phải là chuyện ai đúng ai sai. Như�ng nhau một tí, hy sinh cho nhau một tí, đây chính là bí quyết mang lại ni�m vui và sự b�n vững cho tình yêu của hai ngư�i. Bởi lẽ, tình yêu là một sự hoà hợp của hai con tim, và nó được nuôi dưỡng bằng sự vun đắp của hai bên. Một khi ngư�i ta đòi phân chia cho rạch ròi theo sự thúc đẩy của cái tôi, đó là khi ngư�i ta tự tay giết chết tình yêu mà mình đang nắm giữ.

Pr. Lê Hoàng Nam, SJ