�ức Phanxicô và Hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ

�ức Phanxicô và tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ trong chuyến tông du 2014
Khi được bầu làm Giám mục Rôma, Hồng y Jorge Mario Bergoglio đã ch�n tên của một chứng nhân chính yếu cho đức tin: Phanxicô Axixi, ngư�i, mà khi còn trẻ đã không để những ngư�i có quy�n thế ảnh hưởng trên mình, ngư�i, cảm thấy mình không thể cự được tiếng g�i của Chúa Kitô và của ngư�i nghèo.

Ngay lập tức, các cơ quan truy�n thông bắt đầu suy luận v� tên đặc biệt này, một vài ngư�i còn diễn giải, theo gương của ngư�i gây cảm hứng nổi tiếng của thế kỷ 13 này, �ức Phanxicô sẽ có thể có “đối thoại với hồi giáo�. Sứ mệnh hai chi�u ở trong lòng một Âu châu đang bị hồi giáo hóa thật là hàm súc trong đầu nhi�u ngư�i (ít nhi�u bị lèo lái bởi suy nghĩ duy nhất) nên cũng đáng để chúng ta nhìn kỹ vấn đ� này!

Chắc chắn, v� mặt lịch sử, vào năm 1219 Thánh Phanxicô Axixi có đến gặp Hoàng đế Al Malik al Kamil đang khi có cuộc chiến tranh giữa ngư�i Kitô giáo và ngư�i Sarrazin. Ngài đã thật can đảm và có đức tin rất mạnh, nhưng đương nhiên ngài làm theo cách của th�i ngài, chứ không theo tiêu chuẩn của th�i hậu hiện đại và thế tục. Nhìn các thảm h�a của nạn hồi giáo thống trị các ngư�i thiểu số trong nước h�, chắc chắn Thánh Phanxicô Axixi không ngây thơ mến mộ hồi giáo như nhi�u ngư�i muốn, bằng m�i giá, làm cho chúng ta tin rằng sẽ có một đối thoại liên tôn giáo cung kính với hồi giáo.

Có một đi�u chắc chắn, đó là sự quyết tâm của Thánh Phanxicô Axixi, ngài muốn thuyết phục Hoàng đế b� đi việc nhà nước hồi giáo chiếm các nơi thánh và chấm dứt sự hung dữ bắt ngư�i dân khốn khổ trong vùng phải chịu, các kitô hữu ngư�i thiểu số hoặc các ngư�i Phương Tây đến tăng viện. Bởi vì, nơi nào có những vụ xâm lấn hồi giáo đ�u có những vụ thảm sát, hôi của, hủy hoại, những vụ xâm lấn này gây ra những thiệt hại đáng kể. V� mặt thiêng liêng, Thánh Phanxicô Axixi lo cho những ngư�i đang bị đau khổ, vì thế ngài cố li�u làm trong tinh thần hòa bình để ngăn những chuyện khủng khiếp của cuộc xung đột hồi giáo-phương tây. Thật ra, chúng ta đừng quên, khởi đầu các cuộc thập tự chinh cũng chỉ là các cuộc chiến tranh thuộc địa. Sau các vụ hồi giáo chiếm đóng đất đai của tín hữu kitô, chiếm các nơi th� phượng, các vụ bắt cóc đòi ti�n chuộc, như vậy việc tự vệ là một nhu cầu hoàn toàn hợp pháp, dù biết rõ ràng trong khi bai bên giao tranh sẽ có đẫm máu, nhất là những ngư�i gây chiến và những ngư�i bị truất sẽ sẵn sàng làm tất cả.

Khi có sáng kiến này, Thánh Phanxicô Axixi biết rõ mộ của Chúa Kitô ở Giêrusalem đã bị Hoàng đế Al Hakim biến thành tro bụi vào năm 1009, các nhà th�, các nguyện đư�ng dần dần bị ngư�i hồi giáo ở �ất Thánh phá hủy. Như thế khi đi gặp hoàng đế Al Malik al Kamil, Thánh Phanxicô Axixi biết rằng ngài đi không phải đến để khen ngợi, để ngồi nói chuyện bên chén trà bạc hà thơm tho. Chi tiết duy nhất mà chúng ta có được v� th�i này là do Thánh Bonaventure kể lại: nhất là ở th�i vinh quang của Thánh Phanxicô Axixi, có nhi�u chuyện mang tính huy�n thoại, đương nhiên là có những chuyện làm đẹp biện minh cho tôn giáo. Chẳng hạn, vào cuối câu chuyện ngài kể, hoàng đế muốn trở thành ngư�i kitô hữu, chuyện quá đẹp để có thể tin là thật và hoàn toàn không đúng chút nào!

Nhưng với những thực tế có thật nào phù hợp với chuyến phiêu lưu của Thánh Phanxicô Axixi đến gặp Hoàng đế? Tại sao ngư�i ta thư�ng khéo léo đưa ra ví dụ “đối thoại hồi giáo-kitô giáo�, theo nghĩa bây gi�… Trước hết, nếu theo l�i kể của Thánh Bonaventure, thì không đúng như vậy, vì Thánh Phanxicô Axixi  và ngư�i bạn đồng hành của ngài biết rõ mình là “con cừu giữa bầy sói�. Như vậy không có chuyện thảo luận triết lý hay đơn giản trao đổi các hiểu biết v� siêu hình.

Nhưng khi h� đến, hai ngư�i bị “những ngư�i Sarrazin giận dữ, thù hận, chửi bới, đánh đập ngay�. Trên thực tế, Thánh Phanxicô Axixi đến để loan báo cho lãnh tụ chính trị-tôn giáo biết, con đư�ng cứu rỗi thật sự là con đư�ng của Chúa Kitô, vì thái độ hòa bình và tôn tr�ng mà Ngài đòi h�i nơi các môn đệ của mình. Thánh Phanxicô cũng đến nói với h�, chỉ có Thiên Chúa là Chúa duy nhất và là Chúa Ba Ngôi, có nghĩa Chúa Kitô là biểu tượng thần thánh của tình yêu nhập thể trên quả đất này. Thánh Bonaventure nhấn mạnh trong câu chuyện kể của mình: Thánh Phanxicô Axixi m�i Hoàng đế trở lại theo nhãn quan nhân bản này, ông và dân của ông, vì Chúa Giêsu và sự giảng dạy của Ngài có thể cứu kh�i vực thẳm của đi�u bất chính và bất hạnh.

Câu chuyện của Thánh Bonaventure còn kể thêm một đoạn, Thánh Phanxicô Axixi đ� nghị với Hoàng đế làm chứng bằng lửa trước mặt ngài để chứng t� lòng chân thành của ông, nhưng đây chỉ là một đoạn nói thêm lấy cảm hứng từ Thánh Kinh, trong giai đoạn Antiochus Epiphane bách hại ở Israel, khi những ngư�i tin vào Chúa thật đã thắng chế độ độc tài của lương dân. Bản văn cũng viết, cuối cùng khi để cho Thánh Phanxicô Axixi ra đi, Hoàng đế đ� nghị ngài tặng quà cho ngư�i nghèo, nhưng ngài từ chối, “vì ngài thấy nơi ông không có gốc rễ xác thực của một đức tin đích thực�.

Kết luận: Trong kịch bản này, đâu là dấu vết nh� bé cho cái mà bây gi� chúng ta g�i là “đối thoại hồi giáo-kitô giáo�? Thánh Phanxicô Axixi có đặt một vấn đ� nào v� hồi giáo và những đi�u tuyệt v�i của h� không? Không. Ngài có t� ra có một chút trân tr�ng nào với tôn giáo này không? Không.

�úng lý với lòng tin vào nhân bản, chắc chắn ngài t� lòng kính tr�ng trước hoàng đế, nhưng không có lúc nào ngài cho thấy mình cảm kích trước đức tin của ngư�i hồi giáo này. Ngài tin chắc, đây là chỉ là ngõ cụt của một loại th� phượng khát máu, nên ngài mới đ� nghị con đư�ng hòa bình theo Phúc Âm!

Ngược lại với những l�i ca ngợi giả tạo “đối thoại�, Thánh Phanxicô Axixi không ch� gì ở hồi giáo, ngài biết rõ ng�n nguồn đâu là các thực tế của đạo này. Ngài chỉ cần h� tôn tr�ng con ngư�i, ngài không có một ảo tưởng nào để tin kinh coran có thể đem đến một cái gì mới hay sáng tạo cho những ngư�i đã có trong tay quyển Thánh Kinh truy�n thống và các kinh nghiệm nhân bản phong phú của nó. Kinh coran không mang đến một đặc nét thiêng liêng nào cho tín hữu kitô. Ngư�i đồng th�i với Thánh Phanxicô, Giáo hoàng Innocentê III tuyên bố: “Tình yêu cho ngư�i lân cận buộc các tín hữu kitô phải giải thoát cho hàng ngàn anh chị em mình đang ở trong tay những ngư�i Sarrazin, h� bị đè bẹp, bị ở dưới gông kìm nặng n� nhất của chế độ nô lệ!�

Cũng trong tinh thần này, vượt lên các nghi thức xã giao, �ức Phanxicô, ngài cũng sẽ có một ngôn ngữ của sự thật, và với sứ mệnh của mình, ngài sẽ nhấn mạnh đến hòa bình, đến sự tôn tr�ng hỗ tương, đến nhân quy�n. Chính vì vậy, ngài sẽ g�i cho các nhà chức trách hồi giáo, những ngư�i bức bách các tín hữu của giao ước ở trong những vùng mà h� đã đặt luật bạo lực hủy hoại cho việc hồi giáo hóa. Dù vậy, cũng không ngăn ngư�i kitô, giống như Thánh Phanxicô Axixi, tự nguyện đ� nghị con đư�ng của các giá trị do thái-kitô cho các tín đồ của kinh coran.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm chuyển dịch[phanxico.vn]