Chút cảm nhận từ con số 30

Hội �ồng Giám Mục Việt Nam đã xin Tòa Thánh cho mở Năm Thánh Các Thánh Tử �ạo Việt Nam ngày 19-6-2018 nhân kỷ niệm 30 năm ngày 117 vị tử đạo tại Việt Nam được �ức Thánh Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II nâng lên hàng hiển thánh ngày 19-6-1988. Các dịp mốc kỷ niệm lớn thư�ng là 25 năm, 50 năm hay 100 năm. Vậy con số 30 năm, một con số hơi khác thư�ng của một dịp kỷ niệm rất quan tr�ng của một Giáo Hội địa phương và được nâng lên hàng Năm Thánh thì chắc hẳn có nguyên do chính đáng và cấp thiết nào đó. Chắc hẳn H�GMVN nhận thức rằng th�i điểm này, giai đoạn này và trong bối cảnh xã hội Việt Nam hôm nay, đoàn cháu con Công giáo Việt Nam phải nỗ lực sống tinh thần chứng nhân đức tin cách triệt đễ hơn (nguyên nghĩa của hạn từ “tử đạo� là “làm chứng nhân�). Dù không thể tránh kh�i nhi�u bất cập và sai sót nhưng cũng xin mạo muội chia sẻ một vài cảm nhận cá nhân khởi đi từ con số 30 năm không mấy bình thư�ng này qua những câu h�i từ dễ đến khó như sau:

1.Ai là những ngư�i có khả năng trực tiếp gây ra sự tử đạo cho 117 vị được tuyên hiển thánh ở trên? Và còn rất nhi�u vị chưa được tuyên phong trong số gần 130 ngàn vị bị bách hại cho đến chết. Dễ dàng trả l�i đó là các vua quan Việt Nam chúng ta. Theo sử sách thì 117 vị Thánh Tử �ạo tại Việt Nam đã bị giết trong những đ�i vua chúa sau đây: 2 vị dưới th�i chúa Trịnh Doanh (1740-1767). 2 vị dưới th�i chúa Trịnh Sâm (1767-1782). 2 vị do sắc lệnh của vua Cảnh Thịnh (1782-1802). 58 vị dưới th�i vua Minh Mạng (1820-1841). 3 vị dưới th�i vua Thiệu Trị (1841-1847). 50 vị dưới th�i vua Tự �ức (1847-1883).

Vậy ai là những ngư�i có khả năng “bắt� Kitô hữu Công giáo Việt Nam hôm nay phải sống chứng nhân đức tin cách triệt đễ nghĩa là “tử đạo�? Cũng dễ dàng trả l�i đó là những ngư�i có quy�n hành ngoài xã hội, có súng ống, đạn dược cách hợp pháp trong tay, có tòa án, có nhà tù…

2.Thử h�i đâu là nguyên cớ gây ra sự bách hại và dẫn đến sự tử đạo của các chứng nhân đức tin? Có thể do một vài ngộ nhận v� kiểu cách thảo hiếu và tôn kính tổ tiên ông bà của ngư�i Công giáo mà vua quan và nhi�u anh em lương dân cho rằng theo đạo Tây là “b� ông b� bà�. Cũng có thể do tâm lý bài ngoại cách quá khích của một số vua quan cộng thêm sự gièm pha nghi ng� ngư�i Công giáo tiếp tay cho giặc ngoại xâm, cách riêng từ th�i “Văn Thân� trở v� sau. Những lý do này tuy có ảnh hưởng nhưng chúng không phải là chủ yếu và chỉ trong một vài trư�ng hợp đặc thù. Từ th�i chúa Trịnh Doanh (1740-1767) đến hết tri�u đại vua Thiệu Tri (1841-1847) thì nước Pháp chưa xâm lăng nước Việt chúng ta. Năm 1858 quân Pháp mới đổ bộ vào �à Nẵng và số thánh Tử �ạo Việt Nam sau cái mốc th�i gian ấy là 37 vị, còn trước đó là 80 vị. Thánh Phanxicô Trần Văn Trung đã từng khẳng khái rằng: “Tâu Bệ hạ, đi dánh giặc Tây thì hạ thần đánh hết mình, nhưng b� đạo thì không bao gi��. Cha thánh Emmanuel Nguyễn Văn Triệu cũng đã rõ ràng v� đạo thảo hiếu: Tâu Bệ hạ, hạ thần tôn kính cha hạ thần như “hạ phụ�. Hạ thần tôn kính đức vua như “trung phụ�, nhưng hạ thần phải th� kính Thiên Chúa như “thượng phụ�. Như thế còn có một lý do sâu xa khiến sự bách hại xảy ra mà nhi�u thức giả hiện nay đã nhìn nhận, đó là vì ngư�i Công giáo tin nhận chân lý n�n tảng là chỉ có một Thiên Chúa duy nhất mà thôi, là �ấng dựng nên vũ trụ đất tr�i và Chúa Giêsu Kitô là Con Một của Ngư�i đã xuống thế làm ngư�i loan báo Tin Mừng cứu độ. H� quyết sống theo l�i dạy của Chúa Giêsu và lối sống của h�, đặc biệt quy chế một vợ một chồng, không thể ly dị đã gây ra sự gai chướng cho những ngư�i giàu có, quy�n cao chức lớn vốn chưa hẳn dừng lại mức “năm thê, bảy thiếp�.

Thiết tưởng rằng những lý cớ của một th�i xa xưa đã gây ra cảnh bách hại ngư�i Công giáo nay như đã không còn. Xã hội Việt Nam hôm nay đã chính thức thừa nhận chế độ nhất phu nhất phụ và nó đã được luật hóa cách minh nhiên. Bà con lương dân, anh chị em khác đạo cũng không còn ngộ nhận là ngư�i Công giáo thì “b� cha b� mẹ�. Nhi�u nhà trí thức và cả giới chức cầm quy�n hầu chắc hiểu rõ đạo thảo hiếu của Công giáo có tính triệt đễ như thế nào. Chuyện tôn th� một Thiên Chúa trên hết m�i sự thì không ai cấm cản, trái lại đã được luật pháp bảo hộ cách công khai. Việc xây dựng cơ sở tôn giáo ư? Hiện nay xem ra khá dễ dàng. Muốn tổ chức lễ lạc hoành tráng ư? Không khó. Mà nhi�u khi còn được tạo đi�u kiện thuận lợi để thiên hạ trên thế giới ngưỡng mộ “sự tự do tôn giáo� của nước Việt. Duy chỉ một đi�u mà nhi�u vị lãnh đạo xã hội không h� muốn đó là đừng xen vào chuyện chính trị và xã hội mà thôi dẫu cho có đó nhi�u khuất tất, sai trái thậm chí bất công đang tồn tại mặt này hay lãnh vực kia. Thế mà Kitô hữu chúng ta không chỉ được m�i g�i mà còn bị đòi h�i phải làm chứng cho chân lý, phải bảo vệ công lý nếu muốn sống xứng là môn đệ của Chúa Kitô.

Sự thật thì dễ mất lòng và hầu chắc dễ mất nhi�u quy�n lợi chính đáng và có thể mất cả mạng sống khi mà sự thật ấy lại đụng chạm đến ngư�i quy�n cao chức tr�ng. Bảo vệ công lý thì sự thư�ng phải chấp nhận nhi�u thương đau. Vì Danh Giêsu, �ấng là �ư�ng, là Sự Thật và là Sự sống, chúng ta sẽ bị nhi�u ngư�i ghen ghét và bị bách hại. Khi xin Tòa Thánh mở Năm Thánh Các Thánh Tử �ạo Việt Nam nhân cái dịp không mấy bình thư�ng là 30 năm thì tôi thiển nghĩ H�GMVN xác tín rằng th�i điểm này và trong hoàn cảnh xã hội hiện nay Kitô hữu Công giáo Việt Nam chúng ta cần hiên ngang sống chứng nhân cho Tin Mừng cứu độ, cách riêng bằng việc loan truy�n chân lý và bảo vệ công lý.

Chúa Giêsu đã từng căn dặn rằng trong hoàn cảnh bị bách hại thì phải biết sống khôn ngoan như con rắn và đơn sơ như chim bồ câu (x.Mt 10,16). Ân sủng của Chúa không loại trừ những nỗ lực tự nhiên của loài ngư�i. Xin đừng quên thứ tự trong l�i dạy của Chúa Giêsu. Trước hết là hãy nỗ lực hành xứ cách khôn ngoan rồi sau đó hãy phó thác cho quyên năng và ân sủng của Thiên Chúa chứ không phải ngược lại. Vì chưng đã từng có đó nhi�u ngư�i khi gặp cảnh khó thì chỉ biết khoanh tay phó thác cho Thiên Chúa cách thụ động.

�ể có thể can đảm và hiên ngang loan truy�n chân lý và bảo vệ công lý thì phần phía cách khôn ngoan của chúng ta đó là hãy giữ đức công bình và sống tình liên đới thiết thân với anh chị em đang bị đàn áp cách bất công. Hiện thực cho thấy khi chính chúng ta hay ngư�i thân ruột thịt chúng ta đang kinh doanh cách thiếu công minh thì chúng ta khó mà mở miệng nói l�i sự thật vì há miệng sẽ mắc quai. Qua thông tin thì chúng ta phải chân nhận một thực tiển trong xã hội hiện nay đó là để sản xuất kinh doanh có lãi và bước vào hàng có máu mặt thì chuyện móc ngoặc, lót tay hay chuyện luồn lách luật lệ là chuyện bình thư�ng như cơm bữa. Và nếu chúng ta không thật sự xem ngư�i nghèo hèn, kẻ bị áp bức là anh chị em ruột thịt của mình cách nào đó thì hầu chắc cũng sẽ không có chuyện can đảm bảo vệ công lý.

Mong sao Năm Thánh Các Thánh Tử �ạo Việt Nam đã mở ra và đừng khép lại với một vài lễ hội long tr�ng bên ngoài hay những cuộc hành hương để tín hữu tìm kiếm ơn toàn xá cách vụ lợi, mặc dù vẫn có đó nhi�u tâm tình đạo đức. �ức tin không hệ tại ở những tâm tình đạo đức chóng qua mà phải được dệt xây trên một sự trưởng thành của ý thức và tinh thần trách nhiệm.

Lm. Giuse Nguyễn Văn Nghĩa – Ban Mê Thuột

Thanhlinh