Chết lành

Trong văn hóa Công giáo La Mã mà tôi được nuôi dạy, chúng tôi được dạy cầu nguyện xin được ơn chết lành. Với nhi�u ngư�i Công giáo th�i đó, đây là một l�i nài xin trong l�i kinh hằng ngày. “Xin cho con được chết lành.’

Trong văn hóa Công giáo La Mã mà tôi được nuôi dạy, chúng tôi được dạy cầu nguyện xin được ơn chết lành. Với nhi�u ngư�i Công giáo th�i đó, đây là một l�i nài xin trong l�i kinh hằng ngày. “Xin cho con được chết lành.’

Nhưng ngư�i ta chết lành thế nào? Chẳng phải chết tự nó là một tiến trình đau khổ hay sao? Còn v� những đau đớn khi chết, khi cho cuộc sống trôi qua tầm tay, khi nói những l�i giã biệt cuối cùng? Liệu ngư�i ta có thể chết lành hay không?

Nhưng tất nhiên, đây là một cái nhìn tôn giáo. Chết lành nghĩa là ngư�i đó chết với đạo đức tốt và trong tình trạng có đạo. Như thế nghĩa là bạn không chết trong một tình trạng đạo đức nửa v�i, bạn không chết khi xa r�i giáo hội, bạn không chết cay đắng hay giận dữ với gia đình mình, và ít nhất, bạn không chết vì tự vẫn, vì quá li�u thuốc phiện, hay chết khi đang phạm tội ác.

Hình tượng giáo lý v� chết lành, thư�ng là một giai đoạn v� ai đó lớn lên trong gia đình Kitô giáo tốt lành, là một ngư�i lương thiện, đầy đức tin, khiết tịnh, đi lễ thư�ng, nhưng có một khoảng th�i gian xa lìa Thiên Chúa, không còn đi lễ và giữ các đi�u răn, đến mức có lúc ngư�i đó không còn nghĩ v� Thiên Chúa, không còn đi lễ, và không còn giữ luân lý Kitô giáo nữa. Nhưng không lâu trước khi chết, một hoàn cảnh nào đó đã trở nên th�i khắc ân sủng cho ông, rồi ông hối lỗi v� sự sao nhãng, vô luân và b� bê hành đạo của mình, ông trở lại với giáo hội, xưng tội thành tâm, rước lễ, và không lâu sau ông qua đ�i vì một tai nạn hay một cơn đột quỵ. Nhưng ông chết trong ân sủng. Sau nhi�u năm xa r�i đạo đức và tôn giáo, ông đã trở lại đàn và chết lành.

Thật sự tất cả chúng ta đ�u biết những câu chuyện tương tự như thế, nhưng đáng buồn thay, chúng ta cũng biết những câu chuyện không như thế, xảy ra đi�u ngược lại, khi những ngư�i tốt lành lại chết trong những tình huống bi kịch, đáng buồn. Chúng ta đ�u từng mất ngư�i thân yêu vì tự vẫn, rượu chè, và đủ cách chết khác rất không lý tưởng. Chúng ta cũng biết nhi�u ngư�i tốt, đã chết trong những tình huống đạo đức nửa v�i, hoặc chết trong cay đắng, không thể làm m�m lòng mình trong sự tha thứ. H� có chết lành không?

Phải thừa nhận là h� chết theo những cách thức bất hạnh, nhưng chết lành không được phán định dựa vào việc cái chết đến trong tình huống đang lên hay đang xuống. Có nhi�u ngư�i chết lành như kiểu giai thoại ở trên, khi cái chết đến với h� trong tình huống đang lên. Nhưng có những ngư�i với một đ�i sống lương thiện, tốt lành và yêu thương, nhưng lại bất hạnh bị cái chết ập đến trong lúc đang giận dữ, yếu đuối, trong lúc trầm cảm hay chết vì nghiện ngập hoặc tự vẫn. Cái chết đến với h� khi đang xuống. H� có chết lành không? Ai là ngư�i phán định đi�u này?

Thế nào là chết lành? Tôi thích một mô tả của Ruth Burrow. Nữ tu dòng Carmel này chia sẻ cho chúng ta câu chuyện v� một chị em trong dòng từng sống với xơ. Xơ này có tâm hồn tốt lành, nhưng lại yếu đuối. Xơ đã vào tu viện chiêm niệm để cầu nguyện, nhưng không bao gi� có thể tập trung vào khuôn khổ này. Nên xơ sống nhi�u năm trong tình trạng giằng xé, tấm lòng tốt nhưng lại tầm thư�ng. �ến lúc có tuổi, xơ bị chẩn đoán mắc bệnh nan y, khiến xơ hoảng sợ đến nỗi bắt đầu nỗ lực hết mình để trở nên con ngư�i mà xơ hằng mong muốn, một con ngư�i cầu nguyện. Nhưng nửa thế kỷ với l� lối xấu không dễ gì thay đổi. Dù có đưa ra nhi�u giải pháp mới, xơ này vẫn không thể thành công trong việc biến chuyển đ�i mình. Xơ chết trong sự yếu đuối. Nhưng xơ Burrows khẳng định, xơ này đã chết lành.  Xơ chết cái chết của một ngư�i yếu đuối, xin Chúa tha thứ cho quãng đ�i yếu đuối của mình.

Chết lành là chết trong sự thành thật, bất chấp tình trạng lúc chết có nét đạo hay không. Chết trong những hoàn cảnh đúng đắn, tất nhiên là sự an ủi tuyệt diệu cho gia đình và ngư�i thân, và cũng như vậy, chết trong những hoàn cảnh đáng buồn có thể khiến h� thêm đau lòng. Nhưng chết trong những hoàn cảnh có vẻ không tốt lành, không nhân văn hay tôn giáo, không nhất thiết là một cái chết dữ. Chúng ta chết lành khi chết trong sự thành thật, bất chấp hoàn cảnh hay yếu đuối.

Và sự thật này cho chúng ta một thách thức khác. Những hoàn cảnh chết của một ngư�i, dù đang buồn hay bi thảm, cũng không nên là lăng kính để chúng ta nhìn lại cuộc đ�i ngư�i đó. �i�u này nghĩa là nếu ai đó chết trong tình trạng đạo đức nửa v�i, trong một giây phút hay một th�i gian yếu lòng, xa r�i giáo hội, chết trong cay đắng, chết vì tự vẫn hay nghiện ngập, thì không được phán xét sự tốt lành của đ�i sống và tâm hồn ngư�i đó bằng hoàn cảnh chết. Cái chết đến với ngư�i đó lúc đang xuống, có thể khiến l�i cáo phó khó khăn hơn, nhưng chắc chắn không phải là một phán xét đúng đắn v� sự tốt lành của ngư�i đó trong tâm hồn.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch

Nhưng ngư�i ta chết lành thế nào? Chẳng phải chết tự nó là một tiến trình đau khổ hay sao? Còn v� những đau đớn khi chết, khi cho cuộc sống trôi qua tầm tay, khi nói những l�i giã biệt cuối cùng? Liệu ngư�i ta có thể chết lành hay không?

Nhưng tất nhiên, đây là một cái nhìn tôn giáo. Chết lành nghĩa là ngư�i đó chết với đạo đức tốt và trong tình trạng có đạo. Như thế nghĩa là bạn không chết trong một tình trạng đạo đức nửa v�i, bạn không chết khi xa r�i giáo hội, bạn không chết cay đắng hay giận dữ với gia đình mình, và ít nhất, bạn không chết vì tự vẫn, vì quá li�u thuốc phiện, hay chết khi đang phạm tội ác.

Hình tượng giáo lý v� chết lành, thư�ng là một giai đoạn v� ai đó lớn lên trong gia đình Kitô giáo tốt lành, là một ngư�i lương thiện, đầy đức tin, khiết tịnh, đi lễ thư�ng, nhưng có một khoảng th�i gian xa lìa Thiên Chúa, không còn đi lễ và giữ các đi�u răn, đến mức có lúc ngư�i đó không còn nghĩ v� Thiên Chúa, không còn đi lễ, và không còn giữ luân lý Kitô giáo nữa. Nhưng không lâu trước khi chết, một hoàn cảnh nào đó đã trở nên th�i khắc ân sủng cho ông, rồi ông hối lỗi v� sự sao nhãng, vô luân và b� bê hành đạo của mình, ông trở lại với giáo hội, xưng tội thành tâm, rước lễ, và không lâu sau ông qua đ�i vì một tai nạn hay một cơn đột quỵ. Nhưng ông chết trong ân sủng. Sau nhi�u năm xa r�i đạo đức và tôn giáo, ông đã trở lại đàn và chết lành.

Thật sự tất cả chúng ta đ�u biết những câu chuyện tương tự như thế, nhưng đáng buồn thay, chúng ta cũng biết những câu chuyện không như thế, xảy ra đi�u ngược lại, khi những ngư�i tốt lành lại chết trong những tình huống bi kịch, đáng buồn. Chúng ta đ�u từng mất ngư�i thân yêu vì tự vẫn, rượu chè, và đủ cách chết khác rất không lý tưởng. Chúng ta cũng biết nhi�u ngư�i tốt, đã chết trong những tình huống đạo đức nửa v�i, hoặc chết trong cay đắng, không thể làm m�m lòng mình trong sự tha thứ. H� có chết lành không?

Phải thừa nhận là h� chết theo những cách thức bất hạnh, nhưng chết lành không được phán định dựa vào việc cái chết đến trong tình huống đang lên hay đang xuống. Có nhi�u ngư�i chết lành như kiểu giai thoại ở trên, khi cái chết đến với h� trong tình huống đang lên. Nhưng có những ngư�i với một đ�i sống lương thiện, tốt lành và yêu thương, nhưng lại bất hạnh bị cái chết ập đến trong lúc đang giận dữ, yếu đuối, trong lúc trầm cảm hay chết vì nghiện ngập hoặc tự vẫn. Cái chết đến với h� khi đang xuống. H� có chết lành không? Ai là ngư�i phán định đi�u này?

Thế nào là chết lành? Tôi thích một mô tả của Ruth Burrow. Nữ tu dòng Carmel này chia sẻ cho chúng ta câu chuyện v� một chị em trong dòng từng sống với xơ. Xơ này có tâm hồn tốt lành, nhưng lại yếu đuối. Xơ đã vào tu viện chiêm niệm để cầu nguyện, nhưng không bao gi� có thể tập trung vào khuôn khổ này. Nên xơ sống nhi�u năm trong tình trạng giằng xé, tấm lòng tốt nhưng lại tầm thư�ng. �ến lúc có tuổi, xơ bị chẩn đoán mắc bệnh nan y, khiến xơ hoảng sợ đến nỗi bắt đầu nỗ lực hết mình để trở nên con ngư�i mà xơ hằng mong muốn, một con ngư�i cầu nguyện. Nhưng nửa thế kỷ với l� lối xấu không dễ gì thay đổi. Dù có đưa ra nhi�u giải pháp mới, xơ này vẫn không thể thành công trong việc biến chuyển đ�i mình. Xơ chết trong sự yếu đuối. Nhưng xơ Burrows khẳng định, xơ này đã chết lành.  Xơ chết cái chết của một ngư�i yếu đuối, xin Chúa tha thứ cho quãng đ�i yếu đuối của mình.

Chết lành là chết trong sự thành thật, bất chấp tình trạng lúc chết có nét đạo hay không. Chết trong những hoàn cảnh đúng đắn, tất nhiên là sự an ủi tuyệt diệu cho gia đình và ngư�i thân, và cũng như vậy, chết trong những hoàn cảnh đáng buồn có thể khiến h� thêm đau lòng. Nhưng chết trong những hoàn cảnh có vẻ không tốt lành, không nhân văn hay tôn giáo, không nhất thiết là một cái chết dữ. Chúng ta chết lành khi chết trong sự thành thật, bất chấp hoàn cảnh hay yếu đuối.

Và sự thật này cho chúng ta một thách thức khác. Những hoàn cảnh chết của một ngư�i, dù đang buồn hay bi thảm, cũng không nên là lăng kính để chúng ta nhìn lại cuộc đ�i ngư�i đó. �i�u này nghĩa là nếu ai đó chết trong tình trạng đạo đức nửa v�i, trong một giây phút hay một th�i gian yếu lòng, xa r�i giáo hội, chết trong cay đắng, chết vì tự vẫn hay nghiện ngập, thì không được phán xét sự tốt lành của đ�i sống và tâm hồn ngư�i đó bằng hoàn cảnh chết. Cái chết đến với ngư�i đó lúc đang xuống, có thể khiến l�i cáo phó khó khăn hơn, nhưng chắc chắn không phải là một phán xét đúng đắn v� sự tốt lành của ngư�i đó trong tâm hồn.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch

phanxico vn