Biên tập lại đ�i mình

Từ xưa đến nay, các định luật toán h�c và vật lý vẫn luôn là những đi�u bất di bất dịch vĩ đại. Chúng có thể tiên liệu được và đáng tin cậy, không có những bất ng� lạ kỳ. Nhưng gi� đây, các nhà khoa h�c ngày càng phát hiện, đôi khi các định luật vật lý cũng có những bất ng� và cho thấy một mức độ tự do khiến chúng ta bối rối. Dư�ng như tự do có mặt khắp m�i nơi.

Các tiểu thuyết gia luôn luôn hiểu đi�u này. H� hư cấu lên một nhân vật, bắt đầu viết câu chuyện, và rồi phát hiện ra không phải lúc nào nhân vật này cũng tuân theo những gì h� nghĩ sẵn trong đầu cho nó. Nó trở thành một con ngư�i riêng, có thái độ riêng, có cách đi đứng riêng, và hướng câu chuyện đi theo một cách mà tiểu thuyết gia chưa bao gi� nghĩ đến trong đầu. Cuối cùng, phần nào nó độc lập với tác giả, mỗi một nhân vật tự viết nên câu chuyện của riêng mình.

Trong cuốn sách mới Một Triệu Dặm trong Một Ngàn Năm (A Million Miles in a Thousand Years), Donald Miller lấy ý tưởng này và dùng nó để đưa ra một thử thách tuyệt v�i, theo đó mỗi ngư�i trong chúng ta được m�i biên tập lại đ�i mình để biến câu chuyện đ�i mình hay hơn và cao đẹp hơn.

Ông làm như vậy thông qua một loạt các bài viết tự sự, trong đó ông tự thách thức mình viết lên một câu chuyện đ�i hay ho hơn cho bản thân, và sau đó m�i mỗi độc giả tự chỉnh lại cuộc đ�i của chính mình nhằm xây dựng nên một câu chuyện thú vị hơn và cao đẹp hơn, một câu chuyện mà, giống như một bộ phim tuyệt hay, khi kết thúc sẽ khiến khán giả rơi nước mắt và khao khát làm những đi�u tốt đẹp hơn với đ�i mình.

Ông mô tả đi�u này như sau: “Và thế là tôi thì viết tiểu thuyết, còn các nhân vật của tôi thì làm những gì h� muốn, càng ngày tôi càng nhận ra một ngư�i nào đó đang viết tôi. Vì vậy tôi bắt đầu lắng nghe Tiếng nói đó, hay đúng hơn, tôi bắt đầu g�i đó là Tiếng nói và chấp nhận đó là Ngư�i viết. Tôi thừa nhận rằng một đi�u gì đó không phải là tôi đang chỉ cho tôi thấy một cách hay hơn. Và khi tôi thừa nhận như vậy, tôi nhận ra rằng Tiếng nói đó, Ngư�i viết đó, mà không phải là tôi, đang cố gắng tạo nên một câu chuyện hay hơn, một loạt những trải nghiệm ý nghĩa hơn để tôi có thể nếm trải.�

Lối viết của ông gi�i nhưng dễ đánh lừa. Vì tính chất khác thư�ng như vậy, nên nhi�u khi có vẻ ông gần như h�i hợt, nhưng, rốt cục, cái bạn có là một sự kết hợp giữa David Sedaris (dí d�m nhanh trí, giấu mình một cách bông đùa), Annie Lamott (trần tục, thẳng thắn theo cách khiến ngư�i khác quy thuận), Kathleen Norris (trực giác xuất sắc, thông minh), Henri Nouwen (cái nhìn trung thực v� bản thân), và Ignatius of Loyola (những quy tắc hay để minh định và một chút như là một hướng dẫn v� m�i đi�u). Donald Miller pha trộn tất cả những đi�u đó lại với nhau.

Thoạt tiên, khi đ�c những chương đầu, tôi chỉ để ý tới ngôn ngữ hành văn của ông chứ không để ý đến nội dung. Ông có vẻ như là một ngư�i có tài dí d�m trong kịch vui hơn là một bậc cao niên thông thái. Nhưng rồi một cách từ từ, gần như không nhận thấy – và đó là biệt tài của ông – chi�u sâu, lý tưởng, tầm nhìn Ki-tô, trực giác khiến ngư�i khác quy thuận, và theo mạch truyện, thách thức thật sự của ông bắt đầu thấm vào, mỗi lúc một trở nên rõ ràng và m�i g�i hơn.

�ây là một ví dụ cho cách hành văn lẫn chi�u sâu của ông. Trong đoạn văn này, ông chia sẻ cách ông minh định tiếng nói đích thật của Chúa với nhi�u tiếng nói không thật do thần kinh kích thích mà ông và hầu như bất kỳ ai khác có thể dễ dàng nhầm với tiếng nói của Chúa:

“Hồi còn nh�, cảm thức duy nhất mà tôi có từ Chúa là tội lỗi, một cái gì đó tôi gạt đi, xem như đó là một loại lương tâm quá sức nhạy cảm do giáo dục ở nhà th� của một vị mục sư áp chế. Nhưng đó không phải là tiếng nói mà tôi đang đ� cập. … Tiếng nói thật sự đó yên lặng hơn, nh� hơn và dư�ng như biết được một cách không h� nhầm lẫn sự khác nhau giữa đúng và sai, và ranh giới tinh tế giữa cái đẹp đẽ và cái trần tục. �ó không phải là tiếng nói kích động, mà luôn luôn kiên nhẫn, như thể chấp nhận được cả triệu lần làm sai. Cái Tiếng nói mà tôi đang đ� cập là một thứ minh triết làm tâm hồn được bình an trong sâu thẳm, nó nói rằng: hãy chớ mở l�i; đừng nói như vậy v� ngư�i đó; hãy tha thứ cho ngư�i bạn mà lâu nay mình không nói chuyện; đừng coi ngư�i phụ nữ đó như vật sở hữu; ba muốn chỉ cho con thấy hoàng hôn; hãy nhìn ngắm đi và thấy cuộc đ�i ngắn ngủi biết chừng nào còn các vấn đ� của con không xứng đáng khiến con lo lắng đến vậy; hãy mua một chai rượu vang và g�i điện cho ngư�i bạn của mình, xem anh ta có đến được không, bởi vì, hãy nhớ rằng anh ta phải có cuộc trò chuyện đó với con gái mình, và bạn cần h�i anh ta v� việc đó.�

Và Tiếng nói đó, ông nói, vẫn luôn luôn bảo chúng ta: “Hãy yêu thích vị trí của mình trong câu chuyện của tôi. Vị trí đó đẹp ở chỗ nó cho biết bạn là quan tr�ng, và bạn có thể tạo ra vị trí đó kể cả khi tôi là ngư�i đã tạo ra bạn.�

Cuối cùng, quyển sách đó là một l�i xin lỗi lành mạnh v� đức tin, luân lý, lòng tử tế, và Chúa, là loại thử thách mà ngày nay chúng ta thật sự rất cần. Một ngư�i bạn cho tôi quyển sách này, bạn tôi có cô con gái khoảng 20 tuổi từ lâu luôn khẳng định mối nghi ng� v� Chúa, và, cũng không kém phần quan tr�ng, quan niệm bất khả tri v� giáo hội. Bạn tôi kể, cô gái trẻ hậu-Kitô này thấy quyển sách đó trên bàn ăn trong bếp, tò mò nhặt lên, và đ�c ngấu nghiến từ đầu tới cuối, thừa nhận nó đã thách thức cô rất nhi�u.

Một l�i xác nhận không đến nỗi tệ!

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn