�N OAN

Thế giới này mới đạt con số 7 tỷ ngư�i. Trong 7 tỷ ngư�i ấy, có bao nhiêu ngư�i làm ngh� quan án chuyên nghiệp? Ngư�i viết không biết chính xác con số này và cũng chưa có ý định nói v� h�. Nhưng nếu h�i có bao nhiêu “quan án không chuyên môn� thì ngư�i viết nghĩ đến con số khoảng 5 tỷ là ít nhất và có rất nhi�u bản án oan. Những bản án oan này có nhi�u kết luận khác nhau nhưng đ�u xuất phát từ cùng một nguyên nhân. Bản án oan như thế nhưng có nhi�u ngư�i tin răm rắp không h� đặt lại vấn đ�. Oan lại càng oan!

Vì số vụ án bị oan nhi�u quá nên ngư�i viết chỉ xin được kể vắn tắt một vài trư�ng hợp. Sau khi đ�c xong bài viết này, có lẽ độc giả sẽ phát hiện ra thêm nhi�u vụ khác. Xin được bắt đầu như sau.

Câu chuyện thứ nhất: Một nhân chứng của một vụ án trả l�i ph�ng vấn: “Lúc ấy tôi đang đi bộ cách hiện trư�ng khoảng mấy trăm mét. Tôi thấy anh ta nhào tới xô ngư�i đó rớt xuống sông, gây ra án mạng. Sau đó anh ta còn làm bộ hô lên để xin m�i ngư�i đến cứu. Giả nhân giả nghĩa! Bị bắt là đáng đ�i!�

Câu chuyện thứ hai: Cô Ba rảnh rỗi ngồi tám chuyện: “Hôm bữa tui thấy ông thầy tu đó chở một con nh� trên xe máy. Con nh� trông lòe loẹt lắm. Ổng để nó ôm cứng ngắc. Ổng một tay lái xe một tay nắm chặt tay nó. Nhìn tình tứ lắm. Thật là hết nói!� L�i ấy lan nhanh như rừng thu bị cháy. Vị tu sĩ điêu đứng vì miệng lưỡi của dư luận.

Câu chuyện thứ ba: Vừa bất bình vừa bực bội, Thân lên tiếng: “Tao thấy Vy có vấn đ�. Chó cũng chỉ là một con vật thôi, làm gì mà tốn kém chăm sóc dữ vậy. Số ti�n ấy để giải trí hoặc làm từ thiện có phải là tốt hơn không…�

Câu chuyện thứ tư: Chuyện động tr�i xảy ra! Trụ trì cho g�i thầy Kính Tâm lên h�i chuyện. Có một cô gái đang đứng bên ngoài tên là Thị Mầu nói thầy chính là cha của đứa con Thị Mầu đang ẵm. Cả chùa bị sốc. Không thể ng� được một ngư�i như thầy Kính Tâm lại làm ra chuyện đó. Nhục nhơ hết thanh danh của chùa. Sau đó, thầy Kính Tâm ra kh�i chùa và nuôi đứa bé. M�i ngư�i lại càng tin vào phán đoán của mình, càng lên án coi khinh thầy. Tin ấy lan xa, ai cũng lắc đầu khinh khi.

Chúa cũng bị oan nữa. Ngay từ lúc khởi đầu của lịch sử này, con ngư�i qua đại diện là A-đam và Ê-va đã nghi ng� và tức giận �ấng đã tạo nên. H� nghe và tin Con Rắn (biểu tượng của Satan) bảo rằng Chúa không muốn h� ăn trái của “cây cho biết đi�u thiện đi�u ác� (biểu tượng của tội lỗi) vì Chúa sợ con ngư�i sẽ bằng mình. Chúa nhát đảm và ích kỉ!

Còn đây là sự thật của những câu chuyện trên:

Câu chuyện thứ nhất: Hôm ấy anh thanh niên đang đi dạo d�c theo dòng sông chảy xiết. Bất chợt anh thấy trước mặt một ngư�i đàn ông say rượu đang lảo đảo tiến v� phía mép của b� đá. Nếu tiếp tục bước nữa thì ông ta sẽ rớt xuống sông gặp nguy hiểm. Anh vội vàng chạy thật nhanh v� phía ngư�i đàn ông để ngăn lại. Không ng� chạy đến gần thì bất chợt anh bị vấp chân vào một mô đất nh�, anh mất thăng bằng và ngã chúi v� phía trước, đụng vào ngư�i đàn ông n� khiến ông này bị đẩy xuống dòng sông. Chàng thanh niên không biết bơi, chỉ còn biết đứng đó kêu gào xem có ai cứu không.

Câu chuyện thứ hai: Vị tu sĩ hôm ấy nhận được một cú điện thoại xin được giúp đỡ. Cú điện thoại ấy từ một cô gái là giáo dân trong xứ đạo. Cô g�i để xin thầy chạy qua cứu bạn cô, bạn cô hành ngh� mại dâm. Cô bạn này trong lúc chán đ�i muốn tự tử đã uống rượu mạnh để lấy can đảm uống một li�u thuốc độc, bây gi� trong tình trạng bấn loạn, tỉnh không tỉnh mê không mê. Tình thế khẩn cấp, vị tu sĩ bảo cô giáo dân chạy đi báo cho ngư�i nhà cô bạn này biết tin còn mình thì chở cô ta vào bệnh viện cấp cứu. Bác sĩ cho biết nếu chỉ trễ khoảng nửa tiếng nữa thì không còn hy v�ng. Vị tu sĩ chợt giật mình vì mới đầu ông cũng ngại ngần, lần chần, sợ dư luận sẽ nói này nói n� vì dư luận vốn hay có tật ‘luận dư’ mà. May quá ông đã kịp th�i ch�n lựa đi�u quan tr�ng hơn.

Câu chuyện thứ ba: Tuổi thơ của Vy gắn li�n với những chú cún. Cún làm dịu nỗi buồn, làm tăng ni�m vui, làm nguôi cơn giận, làm tan tủi h�n, làm lớn lòng nhân hậu. Cún là bạn. Rồi khi lớn lên bước vào đ�i Vy lại gặp hết chuyện buồn này đến chuyện đau khác, mà toàn là do con ngư�i gây ra. Là con ngư�i với nhau đấy mà xảy ra bao nhiêu những nh� nhen ganh ghét, lấy oán trả ơn, gian dối l�c lừa, mưu mô ác độc, bất tín bất trung…Chưa hết, chính cún đã có lần cứu Vy thoát kh�i nguy hiểm do con ngư�i gây ra. Như thế, cún có đáng được chăm sóc và thương yêu không? �ành rằng phẩm giá con ngư�i được Thiên Chúa dựng nên là vô cùng cao quý, nhưng có khi cách đối xử phi nhân của con ngư�i làm cho chính đồng loại phải sợ hãi lánh xa. Trách móc phê bình Vy như thế có oan không? Vy có quy�n hạnh phúc!

Câu chuyện thứ tư: Thị Kính đang may vá bên cạnh Thiện Sĩ đang ngủ say. Thấy chồng mình có sợi râu ở cằm thì toan dùng con dao nh� đang dùng may vá để cắt sợi râu ấy cho chồng. Lúc ấy Thiện Sĩ chợt tỉnh giấc và nghĩ rằng vợ muốn giết mình nên la lớn. Sau đó Thị Kính bị b� rơi. Nàng cải trang thành nam giới vào chùa xin tu với pháp danh Kính Tâm. Dáng mạo Kính Tâm đẹp đẽ khiến các nữ tín đồ, trong đó có Thị Mầu mê đắm. Thị Mầu t� ý nhưng không được đáp lại. Sau đó, Thị Mầu có con với một anh hầu việc rồi vu cáo cho Kính Tâm. Kính Tâm nói mình bị oan nhưng vốn dĩ nhân hậu, thấy trẻ thơ thì thương yêu li�n, lại đang ở trong tình thế giả nam nên không giải thích thêm. Kính Tâm đành phải lỡ kiếp tu, ra kh�i chùa và nhận nuôi đứa bé. Khi đứa bé được ba tuổi thì Kính Tâm bệnh nặng và qua đ�i. Ngư�i ta lúc ấy mới phát hiện ra sự thật…. Ngư�i bị oan này chính là Quan Âm Thị Kính cứu khổ cứu nạn chúng sinh.

Câu chuyện Chúa bị oan: Chúa chính là �ấng có sáng kiến tạo dựng con ngư�i giống hình ảnh Chúa, ban sự sống của chính mình cho h� để h� được hạnh phúc cùng Ngài. Một khi đã ban sự sống mình là ban đi�u quý giá nhất thì dĩ nhiên Chúa không còn tiếc với h� đi�u gì nữa. Ngài mong muốn h� trở nên tốt đẹp nhất, cao quý nhất, sáng láng nhất, càng giống Ngài thì càng tuyệt. Trong khi đó, con ngư�i lại đánh giá thấp Thiên Chúa tình yêu chỉ qua một câu nói của Tên Lừa �ảo. Tham v�ng khiến h� đánh mất sự sáng suốt trong tim để rồi bị kẻ thù nguy hiểm đang đóng giả đồng minh lợi dụng. Một câu xúi giục ma mãnh bé tí của hắn, đánh vào ‘quy�n lợi cá nhân’, đã có thể khiến h� quên mất một bức tranh tình yêu rộng lớn v� �ấng đã tạo dựng nên h� và ban cho h� chính sự sống của mình. Rồi trong dòng lịch sử, chính Chúa đã b� tất cả vinh quang của một Thượng �ế, trút cạn chính mình, hạ mình xuống thấp nhất, trở nên không cho con ngư�i, tận hiến luôn cả sự sống mình cho h� nơi �ức Giêsu trên khổ giá, chỉ với mong ước con ngư�i sẽ trở nên tất cả. Thế mà Ngài đã bị con ngư�i nghi ng�, chống đối. Oan!

Còn hằng hà sa số những “án oan� như thế vẫn xảy ra mỗi ngày trong tư tưởng, l�i nói, cử chỉ, hành động. �âu là nguyên nhân?

Một trong những nguyên nhân chính gây ra các bản “án oan nghiệt� đ�i thư�ng như thế là: tách sự việc ra kh�i ngữ cảnh lớn hơn của nó. Khi ta lấy một chi tiết nh� trong một câu chuyện để giải thích cho toàn bộ câu chuyện thì ta có nguy cơ vướng vào hiểu lầm và gây ra tai hại. Những gì ta nhìn thấy hay nghe được có thể chỉ là một mẩu thông tin nh� xíu, một chi tiết không đáng kể trong một câu chuyện lớn hơn nhi�u. Tầm nhìn, lỗ tai con ngư�i rất giới hạn. Nhi�u khi, đàng sau những gì ta thấy ta nghe còn có cả một hoàn cảnh phức tạp. Chưa hiểu thấu hoàn cảnh ấy mà đưa ra đánh giá sẽ dễ dẫn đến oan khiên đáng tiếc, bất công đáng trách, hậu quả đáng buồn.

Gốc rễ của cách ứng xử nhi�u sai sót này nằm ở một chữ “thiếu�: thiếu thông tin v� bức tranh tổng thể của câu chuyện mà lại chủ quan vội vàng đưa ra nhận định; thiếu bình tĩnh, kiên nhẫn, lắng nghe cho hết m�i khía cạnh; thiếu lạc quan vào bản chất tốt đẹp của con ngư�i, trong đó có chính bản thân; thiếu khiêm như�ng v� sự giới hạn trong kiến thức của mình, nhưng lại cho mình là biết chuyện, rồi tự lấy quy�n xét xử ngư�i khác; thiếu hiểu biết v� bản thân mỗi khi có nỗi sợ trong lòng (lúc ấy ngư�i ta hay có khuynh hướng phóng chiếu nỗi sợ ấy ra bên ngoài lên tha nhân để tạo một cảm giác an ổn nào đó cho tâm lí mình, đây là một dạng của “suy bụng ta ra bụng ngư�i�); thiếu quân bình trong cái nhìn v� con ngư�i (dễ dẫn đến tình trạng tập trung vào đi�u mình không thích nơi ngư�i khác thay vì ưu tiên nhìn điểm tốt đẹp nơi h� trước, vạch lá tìm sâu thì hay bị sầu tim); thiếu cái nhìn tích cực của Chúa, bởi khi con mắt tâm hồn tối tăm thì tất yếu sẽ khó nhận ra ánh sáng nơi tha nhân và dễ dàng lên án h�;…

Có một ngư�i đã từng gây ra ‘án oan’ khi ông truy lùng bắt bớ những ngư�i mang tên là Kitô hữu. �ó là Phao-lô. Lúc ấy ông cũng vội vàng kết luận và kết án h� khi chưa hiểu toàn bộ câu chuyện của h� liên quan đến �ức Giêsu. Phao-lô sau này đã viết: “Xin anh em đừng vội xét xử đi�u gì trước kỳ hạn, trước ngày Chúa đến. Chính Ngư�i sẽ đưa ra ánh sáng những gì ẩn khuất trong bóng tối, và phơi bày những ý định trong thâm tâm con ngư�i.� (1Cr 4:5)

Còn �ức Giêsu, �ấng duy nhất có khả năng thấu suốt m�i bí ẩn của tâm hồn, thì dạy rõ ràng: “Anh chị em đừng xét đoán ngư�i khác.� (Mt 7:1; Lc 6:37; Ga 7:24)

Giuse Tuấn Việt, O.Carm.