Thuyết Sáng tạo tin và o sá»± sáng tạo cá»§a Chúa. Các nhà Tiến hóa luáºn phá»§ nháºn Thuyết Sáng tạo và lý luáºn rằng sá»± sống nẩy sinh tá»± phát từ những phân tá» không sống rồi tiến hóa thà nh sinh váºt ngà y nay. Nhưng những thà nghiệm nổi tiếng cá»§a Pasteur trong thế ká»· 19 đã giáng má»™t đòn phá»§ đầu và o lý thuyết sinh váºt hình thà nh tá»± phát cá»§a tiến hóa luáºn và do đó tá»± động á»§ng há»™ Thuyết Sáng tạo. Äó là má»™t trong những câu chuyện thú vị nhất trong lịch sá» khoa há»c.
Phải nói ngay rằng công lao cá»§a Pasteur lá»›n đến ná»—i bao nhiêu lá»i ca ngợi dà nh cho ông cÅ©ng không đủ. Trang mạng “Creation-Evolution Headlines†viết vỠông vá»›i những lá»i mở đầu hùng hồn sau đây:
Nhà khoa há»c nà o đóng góp nhiá»u nhất và o việc cứu sống con ngưá»i? Ai được ca ngợi là nhà sinh há»c vÄ© đại nhất cá»§a má»i thá»i đại? Ai đã tạo ra cuá»™c cách mạng trong y há»c và sức khá»e công cá»™ng? Äó là Louis Pasteur – má»™t ngưá»i Công giáo tin và o Thuyết Sáng tạo. Äể dẹp bỠý nghÄ© cho rằng đức tin và o Chúa bất lợi cho khoa há»c, bạn hãy lắng nghe tuyên bố cá»§a nhà khoa há»c vÄ© đại nà y: “Cà ng nghiên cứu tá»± nhiên tôi cà ng sững sá» ngạc nhiên trước công trình cá»§a Äấng Sáng Tạoâ€
Trang Access Excellence viết những lá»i tương tá»±: Nếu phải lá»±a chá»n má»™t danh sách những ân nhân vÄ© đại nhất cá»§a nhân loại, Louis Pasteur phải đứng đầu danh sách đó.
Nói theo cách nói cá»§a ngưá»i Việt, công lao cá»§a Pasteur to lá»›n như trá»i biển. Liệt kê các khám phá cá»§a ông, ta sẽ có má»™t danh sách gạch đầu dòng kÃn đặc má»™t trang giấy, toà n những khám phá vÄ© đại, vá»›i tầm vóc cá»§a những nguyên lý bao trùm lên khoa há»c và triết há»c, đồng thá»i có ý nghÄ©a thiết thá»±c đến mức có thể nói rằng tất cả chúng ta Ä‘á»u đã mắc nợ Pasteur rất nhiá»u.
Tháºt váºy, không thể tưởng tượng nổi xã há»™i hiện đại sẽ ra sao nếu không có những hiểu biết vá» vi trùng, vá» tẩy trùng, vá» tiêm chá»§ng, miá»…n dịch,… Không có số liệu thống kê trá»±c tiếp để chỉ ra rằng những thà nh tá»±u khoa há»c cá»§a Pasteur từ giữa thế ká»· 19 tá»›i nay đã cứu sống bao nhiêu ngưá»i, nhưng không ai nghi ngá» rằng những thà nh tá»±u ấy là má»™t trong những nguyên nhân chá»§ yếu dẫn tá»›i sá»± tăng dân số ở mức nhảy vá»t trong thế ká»· 20 cho tá»›i bây giá», nâng tuổi thá» trung bình cá»§a con ngưá»i từ 55 lên tá»›i 70 như hiện nay… Nhưng, trong khi thụ hưởng những thà nh quả thá»±c tiá»…n do những công trình khoa há»c cá»§a Pasteur mang lại, nhiá»u ngưá»i trong chúng ta chẳng há» hay biết gì vỠý nghÄ©a trá»ng đại cá»§a những công trình ấy, tháºm chà chẳng cần biết Pasteur là ai. Vì thế, bà i viết nà y xin được xem như má»™t cây nến thắp lên để tưởng nhá»› vị ân nhân vÄ© đại cá»§a chúng ta, nhân dịp ká»· niệm 120 năm ngà y mất cá»§a ông sắp tá»›i (28/09/1895 – 28/09/2015).
Louis Pasteur sinh năm 1822 tại Dole, má»™t thà nh phố thuá»™c miá»n đông nước Pháp, là con trai thứ ba trong má»™t gia đình Công giáo là m nghá» thuá»™c da. Bố là Jean-Joseph Pasteur và mẹ là Jeanne-Etiennette Roqui. Mặc dù không có nhiá»u há»c vấn nhưng hai ông bà hết lòng chăm lo cho con cái sao cho chúng được hưởng má»™t ná»n giáo dục đầy đủ hÆ¡n mình.
Năm 1827, gia đình chuyển tá»›i Arbois, nÆ¡i Louis bắt đầu cắp sách tá»›i trưá»ng. Từ đó đến lúc hoà n thà nh chương trình trung há»c, Louis chỉ là má»™t há»c trò trung bình, không có gì xuất sắc nổi trá»™i. Cáºu chỉ mê câu cá và vẽ tranh. Tranh vẽ cá»§a Louis ở tuổi thiếu niên cho thấy cáºu có tiá»m năng trở thà nh má»™t há»a sÄ© vẽ chân dung giá»i sau nà y. Những tranh cáºu vẽ bạn bè ở trưá»ng trung há»c được đưa và o Ãt nhất hai bản liệt kê các há»a sÄ© thế ká»· 19. Hình dưới đây là chân dung bố cá»§a Pasteur do Louis vẽ năm 15 tuổi.
Nhưng bố cá»§a Louis không muốn cáºu trở thà nh há»a sÄ©, và bản thân Louis cÅ©ng bắt đầu quan tâm nhiá»u đến môn Hóa và các môn khoa há»c khác. Mong muốn cao nhất cá»§a ông bố là con trai mình sẽ hoà n thà nh chương trình giáo dục tại các trưá»ng địa phương và trở thà nh giáo sư trung há»c tại Arbois. Nhưng ông hiệu trưởng nháºn thấy Louis có nhiá»u tiá»m năng phát triển nên đã cố gắng thuyết phục cả hai bố con rằng Louis nên thi và o đại há»c danh tiếng École Normale Supérieure ở Paris [1].
Äây là đại há»c uy tÃn nhất nước Pháp chuyên đà o tạo ra những nhà nghiên cứu khoa há»c và văn chương giảng dạy đại há»c. Năm 1844 Pasteur thi đỗ và o đại há»c đó, và ngay năm sau đã lấy được bằng cá» nhân khoa há»c (licencié ès sciences). Năm 1846, ông được bổ nhiệm là m giáo sư váºt lý tại Collège de Tournon tại Ardèche, nhưng Antoine Jérome Balard (má»™t trong những ngưá»i khám phá ra nguyên tố bromine) muốn ông quay lại École Normale Supérieure để là m trợ giảng môn Hóa. Ông đã nghe theo tiếng gá»i cá»§a Balard, cá»™ng tác vá»›i Balard trong phòng thà nghiệm tại École Normale Supérieure, bắt tay và o nghiên cứu má»™t đỠtà i thuá»™c lÄ©nh vá»±c tinh thể há»c.
ChÃnh tại đây, Pasteur đã bước và o thế giá»›i khoa há»c, để từ đó vá» sau liên tiếp tạo ra má»™t loạt công trình khoa há»c để Ä‘á»i, vá»›i số lượng khó có thể tưởng tượng má»™t Ä‘á»i ngưá»i có thể là m nổi, và vá»›i chất lượng cá»§a những nguyên lý bao trùm vÅ© trụ và bao trùm Ä‘á»i sống nhân loại.
Công trình đầu tiên thá»±c hiện trong phòng thà nghiệm cá»§a Balard năm 1848 Ãt được xã há»™i bên ngoà i biết đến so vá»›i các công trình khác cá»§a ông sau nà y, nhưng lại được đánh giá là cống hiến vÄ© đại nhất cá»§a Pasteur đối vá»›i khoa há»c. Äó là công trình vá» tÃnh bất đối xứng cá»§a những phân tá» hữu cÆ¡ liên quan tá»›i sá»± sống.
Äịnh luáºt thứ nhất: TÃnh bất đối xứng cá»§a sá»± sống
Trong cuốn “On Giants’s Shoulders†(Trên vai những ngưá»i khổng lồ), Melvyn Bragg cho biết ngưá»i ta đã tiến hà nh má»™t cuá»™c thăm dò dư luáºn ở Pháp xem ai là ngưá»i Pháp nổi tiếng nhất. Äối tượng được há»i toà n là trẻ em, vì trẻ em là những ngưá»i trung thá»±c và vô tư nhất. 70% trả lá»i đó là Louis Pasteur. Äá»c đến đó, tôi nghÄ©: nếu há»i tiếp Pasteur là ai thì sao nhỉ? Có lẽ Ä‘a số, kể cả ngưá»i lá»›n, Ä‘á»u trả lá»i ngay rằng ông là cha đẻ cá»§a khoa há»c vá» vi trùng, nhà sinh há»c vÄ© đại nhất,… nhưng Ãt ai ngá» rằng Pasteur trước tiên là má»™t nhà hóa há»c, và công trình khoa há»c đầu tiên cá»§a ông là má»™t công trình để Ä‘á»i vá» hóa há»c tinh thể.
Tháºt váºy, tại phòng thà nghiệm cá»§a Balard, Pasteur bắt tay và o nghiên cứu tinh thể cá»§a má»™t loại hợp chất hữu cÆ¡ chiết xuất từ nho, được gá»i là acid tartaric.
Trước đó, nhà hóa há»c xuất sắc ngưá»i Pháp là Jean Baptiste Biot đã khám phá ra má»™t hiện tượng thú vị cá»§a hợp chất hữu cÆ¡ nà y:dung dịch acid tartaric là m quay mặt phẳng cá»§a chùm ánh sáng phân cá»±c Ä‘i qua nó.
Chẳng bao lâu sau, ngưá»i ta tổng hợp được acid tartaric tại phòng thà nghiệm, vá»›i thà nh phần hóa há»c giống hệt acid tartaric chiết xuất từ sinh váºt trong tá»± nhiên. Nhưng Ä‘iá»u kỳ lạ và vô cùng khó hiểu là acid tartaric tổng hợp không há» tác động tá»›i chùm ánh sáng phân cá»±c Ä‘i qua nó.
Câu há»i lá»›n đặt ra là tại sao hai hợp chất hữu cÆ¡ hoà n toà n giống nhau vá» thà nh phần hóa há»c lại có ứng xá» hoà n toà n khác nhau đối vá»›i chùm ánh sáng Ä‘i qua nó?
Pasteur nghi ngá» sá»± “giống nhau hoà n toà n†đó. Theo ông, nếu tác động tá»›i ánh sáng khác nhau, ắt 2 hợp chất đó phải có gì đó khác nhau. Ông ngá» rằng cấu trúc ná»™i tại cá»§a 2 hợp chất nà y phải khác nhau và sá»± khác biệt ấy phải lá»™ ra dưới dạng tinh thể, mặc dù thà nh phần hóa há»c hoà n toà n như nhau.
Äó là sá»± mách bảo vô giá cá»§a trá»±c giác. Mách bảo ấy hối thúc ông lao và o tìm kiếm sá»± khác biệt vá» cấu trúc tinh thể cá»§a 2 loại hợp chất hữu cÆ¡ “giống hệt nhauâ€. Cuối cùng ông đã phát hiện ra cái ông muốn tìm: trong khi các tinh thể cá»§a acid tartaric tá»± nhiên hoà n toà n giống nhau, tinh thể cá»§a acid tartaric tổng hợp bao gồm 2 loại, mặc dù thoạt nhìn rất giống nhau, nhưng thá»±c ra chúng khác nhau – tinh thể loại nà y là ảnh gương cá»§a tinh thể loại kia, tương tá»± như bà n tay trái là ảnh gương cá»§a bà n tay phải; hÆ¡n nữa, 2 loại tinh thể đó có số lượng tương đương vá»›i nhau, tá»· lệ 50-50.
Vá»›i má»™t chiếc kim phân tách và má»™t kÃnh hiển vi, Pasteur đã kiên trì tách 2 loại tinh thể đó riêng rẽ ra từng bên, rồi tiến hà nh thà nghiệm ánh sáng đối vá»›i từng loại. Kết quả tháºt kỳ diệu: dung dịch cá»§a má»—i loại tinh thể riêng rẽ nà y Ä‘á»u là m quay mặt phẳng ánh sáng phân cá»±c, nhưng theo hai chiá»u đối nghịch nhau, má»™t loại là m mặt phẳng ánh sáng quay trái, loại kia là m quay phải. Nói má»™t cách hình ảnh, acid tartaric tổng hợp bao gồm 2 loại phân tỠđối xứng gương vá»›i nhau (loại nà y là ảnh gương cá»§a loại kia), nhưng má»™t loại “thuáºn tay tráiâ€, má»™t loại “thuáºn tay phảiâ€, và vì chúng có số lượng tương đương vá»›i nhau nên khi cùng tồn tại trong hợp chất acid tartaric tổng hợp, tác động đối vá»›i ánh sáng phân cá»±c bị triệt tiêu – acid tartaric tổng hợp không tác động đối vá»›i ánh sáng phân cá»±c.
Tóm lại, acid tartaric tá»± nhiên (chiết xuất từ nho) chỉ bao gồm má»™t loại tinh thể thuáºn tay trái, có khả năng tác động đến ánh sáng phân cá»±c Ä‘i qua nó, trong khi acid tartaric tổng hợp bao gồm 2 loại tinh thể đối xứng gương vá»›i nhau, không có tác động đối vá»›i ánh sáng phân cá»±c.
Từ đó Pasteur khái quát hóa thà nh má»™t định luáºt vô cùng quan trá»ng: hợp chất hữu cÆ¡ chiết xuất từ sinh váºt (living things) chỉ chứa má»™t loại phân tá» thuáºn tay trái, tức là bất đối xứng (asymmetry), trong khi hợp chất hữu cÆ¡ tổng hợp, tức hợp chất hữu cÆ¡ không sống (non-living things), chứa 2 loại phân tỠđối xứng gương vá»›i nhau. Tổng quát hóa Ä‘iá»u nà y, ông vạch ra ranh giá»›i giữa sá»± sống vá»›i thế giá»›i không sống là ở tÃnh bất đối xứng: tÃnh bất đối xứng là đặc trưng cá»§a sá»± sống!
Nhiá»u nhà lịch sá» khoa há»c sau nà y nháºn định đó là đóng góp sâu sắc nhất và độc đáo nhất cá»§a Pasteur cho khoa há»c, và là khám phá khoa há»c vÄ© đại nhất cá»§a ông!
Vá» vấn đỠnà y, bà i báo “Louis Pasteur†trên trang mạng Creation-Evolution nêu lên câu há»i lá»›n:
Tại sao sá»± sống lại bất đối xứng? Tại sao sá»± sống chỉ “thuáºn tay tráiâ€, trong khi xác suất để thuáºn tay trái hoặc tay phải là hoà n toà n như nhau?
Cho đến táºn hôm nay vẫn không có ai trả lá»i được câu há»i nà y – má»™t thách đố vÄ© đại đối vá»›i khoa há»c!
Tháºt váºy, xác suất để má»™t chuá»—i acid amin chỉ xuất hiện má»™t tay là vô cùng nhỠ– nhỠđến mức coi như bằng không, tương tá»± như xác suất để gieo má»™t đồng xu 1000 lần sao cho cả 1000 lần Ä‘á»u sấp (hoặc Ä‘á»u ngá»a). Äiá»u nà y nói lên rằng ắt phải có má»™t chương trình thiết kế thông minh để sá»± sống phải như thế! Nói cách khác, ắt phải có má»™t sá»± can thiệp cá»§a Äấng Sáng Tạo!
Vâng, những hiện tượng có xác suất gần như bằng 0, tức là hầu như không thể xẩy ra nhưng vẫn xảy ra chÃnh là dấu hiệu giúp chúng ta nháºn biết có sá»± can thiệp cá»§a Chúa!
Cần nhấn mạnh ngay rằng vấn đỠbất đối xứng nói trên không chỉ có ý nghÄ©a triết há»c như chúng ta vừa thấy, mà còn có ý nghÄ©a rất thiết thá»±c trong Ä‘á»i sống.
Tháºt váºy, chúng ta vừa nói rằng đặc trưng cá»§a sá»± sống là những phân tá» bất đối xứng có khả năng tác động tá»›i ánh sáng (là m quay mặt phẳng ánh sáng phân cá»±c). Váºy nếu má»™t hợp chất hữu cÆ¡ biểu lá»™ khả năng tác động tá»›i ánh sáng thì đó chÃnh là dấu hiệu có sá»± sống. Pasteur đã áp dụng nguyên lý đó để tìm ra nguyên nhân lên men rượu, và từ đó xây dá»±ng nên má»™t lý thuyết vÄ© đại khác, đó là lý thuyết vá» mầm bệnh (theory of germ), hay còn gá»i là lý thuyết vá» vi trùng.
Khoảng giữa thế ká»· 19, ngà nh công nghiệp và thị trưá»ng rượu cá»§a Pháp lâm và o khá»§ng hoảng trầm trá»ng vì tình trạng rượu lên men, bị chua, đắng, mất hương vị, gây nên thiệt hại không biết bao nhiêu mà kể. Các nhà khoa há»c Ä‘á»u cho rằng đó là quá trình biến đổi hóa há»c cá»§a rượu, và không ai tìm ra cách cứu chữa. Tình hình nghiêm trá»ng đến ná»—i Ä‘Ãch thân hoà ng đế Pháp đương thá»i là Napoléon III phải nhá» Pasteur cứu nguy.
Sau khi tiến hà nh những thà nghiệm cẩn tháºn, Pasteur khám phá ra rằng dung dịch rượu lên men chứa đựng những hợp chất có khả năng tác động tá»›i ánh sáng, tức là chứa đựng những phân tá» bất đối xứng. Theo định luáºt vá» tÃnh bất đối xứng do chÃnh ông tìm ra, Pasteur cho rằng rượu ắt phải chứa đựng vi sinh váºt. Äó là thá»i Ä‘iểm đánh dấu sá»± ra Ä‘á»i cá»§a lý thuyết vá» vi trùng, rằng trong không khà vốn sẵn có vi trùng, và vi trùng đó tiếp xúc vá»›i rượu, gây ra sá»± lên men là m há»ng rượu. Má»™t loạt thà nghiệm láºp tức được tiến hà nh để kiểm chứng giả thuyết cá»§a Pasteur. Kết quả xác nháºn tiên Ä‘oán ấy hoà n toà n đúng.
Chưa hết, Pasteur còn chỉ ra phương pháp bảo vệ rượu: chỉ cần Ä‘un nóng rượu tá»›i khoảng 55 – 60 độ, vi khuẩn bị tiêu diệt, nhưng rượu vẫn giữ nguyên hương vị, rồi đóng chai hoặc đóng thùng đảm bảo kÃn, rượu sẽ giữ được rất lâu không há»ng. Ngà y nay chúng ta được uống rượu ngon, đó là nhá» công Æ¡n cá»§a Pasteur, trong đó định luáºt vá» tÃnh bất đối xứng cá»§a sá»± sống đóng vai trò ná»n tảng! Kết thúc cuá»™c khá»§ng hoảng rượu, Pasteur có má»™t tuyên bố bất há»§: “Má»™t chai rượu chứa đựng nhiá»u triết há»c hÆ¡n tất cả các sách vở trên thế giá»›i!â€.
Trong những năm cuối Ä‘á»i, Pasteur thể hiện má»™t ná»—i hối tiếc vì đã bá» dở những nghiên cứu lý thuyết vá» tinh thể há»c, mà theo ông, có thể dẫn tá»›i việc khám phá ra má»™t lá»±c ná»n tảng bất đối xứng trong vÅ© trụ, từ đó sẽ vén lên bức mà n bà máºt cá»§a sá»± sống. Ông nói: “VÅ© trụ là bất đối xứng và tôi bị thuyết phục rằng sá»± sống, như chúng ta đã biết, là kết quả trá»±c tiếp cá»§a tÃnh bất đối xứng cá»§a vÅ© trụ hoặc hệ quả gián tiếp cá»§a nó. VÅ© trụ là bất đối xứngâ€.
Xem thế đủ thấy khát vá»ng hiểu biết sá»± sống cá»§a Pasteur lá»›n đến nhưá»ng nà o. Dưá»ng như định luáºt vá» tÃnh bất đối xứng cá»§a sá»± sống đối vá»›i ông vẫn chưa đủ. Ông còn muốn biết sá»± sống hình thà nh từ đâu. Phải chăng sá»± sống hình thà nh má»™t cách ngẫu nhiên do sá»± kết hợp tình cá» cá»§a các nguyên tá» trong tá»± nhiên? Câu há»i lá»›n đó dằn vặt ông, dẫn ông tá»›i má»™t khám phá vÄ© đại khác: định luáºt sá»± sống chỉ có thể ra Ä‘á»i từ sá»± sống!
Äịnh luáºt thứ hai: sá»± sống chỉ ra Ä‘á»i từ sá»± sống
Sau định luáºt vá» tÃnh bất đối xứng cá»§a sá»± sống, Pasteur đã giáng cho há»c thuyết tiến hóa má»™t đòn chết ngưá»i thứ hai, đó là định luáºt cá»§a ông vá» sá»± hình thà nh sá»± sống (biogenesis), khẳng định rằng chỉ có sá»± sống má»›i đẻ ra sá»± sống.
Nguồn gốc sá»± sống vốn là má»™t trong những câu há»i triết há»c sâu xa nhất cá»§a nhân loại.
Ãt nhất ta có thể biết chắc chắn rằng ngay từ thá»i Hy Lạp cổ đại, tháºm chà có thể trước đó rất lâu, từ dân thưá»ng cho tá»›i các triết gia Ä‘á»u tin rằng sá»± sống có thể nẩy sinh từ các chất liệu không sống. Con ngưá»i từng ngây thÆ¡ tưởng tượng rằng các sinh váºt nhá» li ti như giòi, bá», ruồi,… dưá»ng như xuất hiện má»™t cách thần kỳ từ hư không. Tưởng tượng nà y xuất phát từ những quan sát thông thưá»ng: nhìn và o má»™t góc nà o đó, má»™t xó xỉnh nà o đó, má»™t chá»— ao tù nước Ä‘á»ng nà o đó, má»™t xác động váºt đã chết và thối rữa nà o đó, … ban đầu chẳng há» thấy má»™t sinh váºt nà o ở đó, nhưng chẳng bao lâu sau bá»—ng thấy lúc nhúc giòi bá» xuất hiện. Rõ rà ng là sinh váºt xuất hiện má»™t cách “tá»± phátâ€! Nhiá»u ngưá»i có thể sẽ rất ngạc nhiên khi biết má»™t nhà đại thông thái cổ Hy Lạp như Aristotle cÅ©ng đã từng cho rằng rệp sinh ra từ những hạt sương rÆ¡i trên cây cối, bá» chét sinh ra từ những váºt thối rữa, chuá»™t sinh ra từ rÆ¡m rạ,… Chúng ta có thể thấy buồn cưá»i trước những suy nghÄ© ngây thÆ¡ đó, ấy là vì chúng ta Ä‘ang sống ở thế ká»· 21.
Vâng, xin nhấn mạnh rằng trong thá»i đại ngà y nay, câu chuyện hoang đưá»ng vá» sá»± ra Ä‘á»i cá»§a sá»± sống má»™t cách tá»± phát và ngẫu nhiên bị coi là ngu xuẩn, nhưng đừng quên rằng nó đã từng là má»™t ý nghÄ© phổ biến trong má»™t giai Ä‘oạn lịch sá» kéo dà i Ãt nhất hÆ¡n 2000 năm, kể từ thá»i Aristotle mãi cho đến giữa thế ká»· 19, tức là tá»›i thá»i đại cá»§a Pasteur. Äến lúc ấy ngưá»i ta vẫn tin rằng vi sinh váºt nẩy sinh từ váºt chất không sống; má»™t mặt, chúng có vẻ sinh sôi nảy nở nhanh chóng ngay cả trong chất lá»ng được chưng cất; mặt khác, có rất nhiá»u biến thể, chúng có vẻ hầu như há»—n độn và không thể phân loại được. Rốt cuá»™c, tháºt dá»… dà ng để tưởng tượng chúng xuất hiện mà không cần có má»™t tác động nà o cả; có thể có má»™t “lá»±c sống†(vital force) nà o đó đã là m cho chúng hình thà nh. Mặc dù cÅ©ng có má»™t số ngưá»i phản đối, nhưng những thà nghiệm trên cả hai phÃa trong cuá»™c tranh luáºn nà y Ä‘á»u mang lại kết quả không rõ rà ng.
Thiết tưởng sẽ không thừa khi lưu ý rằng đến giữa thế ká»· 19, các khoa há»c khác như toán há»c, váºt lý há»c, thiên văn,… Ä‘á»u đã phát triển tá»›i trình độ rất cao. Váºy mà hiểu biết vá» sá»± sống còn ngây thÆ¡ như thế (!). Nói như váºy để thấy rõ công lao khai sáng cá»§a Pasteur vá» bà máºt cá»§a sá»± sống lá»›n đến chừng nà o.
Äúng và o lúc cuá»™c tranh cãi vá» sá»± hình thà nh sá»± sống rÆ¡i và o tình trạng nháºp nhằng thì Pasteur quyết định nháºp cuá»™c, bất chấp lá»i khuyên cá»§a các đồng nghiệp rằng sẽ lãng phà thá»i gian; nhưng má»™t lần nữa, niá»m Ä‘am mê khám phá và trá»±c giác thiên tà i đã dẫn ông tá»›i má»™t thà nghiệm vô cùng đơn giản những rất tà i tình, là m sáng tá» sá»± thât. Ông đã công bố thà nghiệm cá»§a mình vá»›i má»™t tuyên bố đắc thắng: “Không bao giá» há»c thuyết sinh váºt hình thà nh tá»± phát có thể hồi phục lại được nữa từ cú đòn chết ngưá»i mà thà nghiệm đơn giản nà y đã giáng lên nóâ€.
Thà nghiệm đó đến nay vẫn được xem như má»™t mô hình mẫu má»±c cá»§a phương pháp khoa há»c chÃnh xác.
Trước hết, quan sát thá»±c tế cho thấy má»™t lá» kÃn tuyệt đối đựng nước dinh dưỡng (nước thịt đã luá»™c chÃn) sẽ không tạo ra sá»± sống. Nhưng nếu lá» mở, nước dinh dưỡng sẽ tiếp xúc vá»›i không khÃ, sinh váºt sẽ hình thà nh.
Sinh váºt ấy từ đâu mà ra? Äối thá»§ cá»§a Pasteur nghÄ© rằng đó là những sinh váºt hình thà nh má»™t cách tá»± phát từ không khà – há» phá»ng Ä‘oán rằng trong không khà có chứa má»™t thà nh phần tạo ra sá»± sống (vital ingredient). Nhưng Pasteur bác bá» quan Ä‘iểm đó, ông cho rằng vi khuẩn bám trên bụi lẫn trong không khà là nguồn gốc tạo ra các sinh váºt trong bình, thay vì bản thân không khÃ.
Äể chứng minh Ä‘iá»u đó, ông phải tạo ra má»™t môi trưá»ng mở đối vá»›i không khÃ, nhưng ngăn chặn được vi khuẩn – không cho vi khuẩn bám trên bụi trong không khà có thể xâm nháºp được và o bên trong bình để tiếp xúc vá»›i nước dinh dưỡng . Từ đó sẽ kiểm tra không khà trong bình có thể tạo ra sá»± sống được hay không.
à tưởng đó dẫn ông đến thà nghiệm nổi tiếng – thà nghiệm với chiếc bình thủy tinh có cổ cong giống cổ con thiên nga.
Ông đổ má»™t chất nước dinh dưỡng và o má»™t chiếc bình có cổ thiên nga – cổ vòi cong hình chữ S nằm ngang để mở vá»›i không khÃ, tức là không khà bên ngoà i có thể lá»t và o bên trong bình, nhưng vi khuẩn không và o được, vì chúng bị kẹt lại cùng vá»›i bụi tại các Ä‘oạn uốn cong. Trước hết, ông Ä‘un sôi nước dinh dưỡng trong bình để đảm bảo trong bình lúc đầu không há» có sinh váºt, rồi đợi má»™t thá»i gian xem sinh váºt có xuất hiện trong bình hay không. Nếu có thì nước dinh dưỡng sẽ bị biến dạng, thay đổi mầu sắc. Kết quả tháºt mỹ mãn: sau má»™t thá»i gian chỠđợi đủ lâu, nước dinh dưỡng không há» thay đổi mầu sắc, không há» có sinh váºt má»›i xuất hiện trong bình! Pasteur đã chỉ cho các nhà phê bình và những ngưá»i hoà i nghi rằng trong trưá»ng hợp nà y, nước dinh dưỡng trong bình cổ cong vẫn vô trùng (không có sá»± sống trong đó). Trong khi đó, bình thá»§y tinh bình thưá»ng, tức là bình không có cổ thiên nga, xuất hiện rất nhiá»u vi sinh váºt tụ táºp. Äiá»u nà y chứng tá» giả thiết tồn tại má»™t thà nh phần tạo ra sá»± sống trong không khà chỉ là má»™t ảo tưởng!
Tuy nhiên, má»™t số kẻ ngoan cố vẫn chống đối. Há» cho rằng, nếu không khà bị nhiá»…m vi khuẩn, nó sẽ tạo thà nh má»™t lá»›p sương mù dà y đặc (ý nói không thể có vi khuẩn trong không khÃ). Pasteur đã đáp trả bằng má»™t loạt thà nghiệm trong các môi trưá»ng khác nhau, trong thà nh phố, trong nước, và tháºm chà lên táºn núi cao Mont Blanc (nÆ¡i ông đã phải chịu đựng má»™t đêm lạnh trong má»™t nhà trá» khốn khổ). Các bình trong thà nh phố trở nên u ám vá»›i vi khuẩn, nhưng tất cả những bình trên núi cao là vô trùng. Ông kết luáºn rằng các hạt bụi chứa vi khuẩn thay đổi theo độ cao và tùy theo mức độ ô nhiá»…m môi trưá»ng, nhưng các thà nghiệm Ä‘á»u cho thấy rõ rà ng là vi khuẩn bám trên bụi trong không khà là nguồn gốc tạo ra sinh váºt trong bình, thay vì bản thân không khÃ. Ông công khai thách thức các đối thá»§ cá»§a mình bằng cách tiến hà nh các thà nghiệm nghiêm ngặt loại trừ bụi trong không khÃ, và đưa há» tá»›i chá»— không thể chống đỡ được nữa.
Cuối cùng Viện Hà n lâm Khoa há»c Pháp đã đánh giá các thà nghiệm cá»§a Pasteur là “sá»± chÃnh xác hoà n hảo nhấtâ€, và đã đến lúc ngay cả những kẻ chỉ trÃch ông cay đắng nhất và những ngưá»i á»§ng há»™ nhiệt thà nh nhất cá»§a thuyết sinh váºt hình thà nh tá»± phát cÅ©ng phải đồng ý vá»›i kết luáºn cá»§a ông. Pasteur tuyên bố mạnh mẽ: “Không! Hôm nay không còn má»™t trưá»ng hợp nà o có thể xác nháºn vi sinh váºt nẩy sinh từ má»™t thế giá»›i không có vi trùng. Những ngưá»i cố duy trì quan Ä‘iểm nà y là nạn nhân cá»§a má»™t ảo tưởng, nạn nhân cá»§a những thà nghiệm kém cá»i, bị là m há»ng bởi những sai lầm mà há» vừa không có khả năng hiểu vừa không tránh khá»iâ€.
Ngà y nay, các tÃn đồ cá»§a há»c thuyết sinh váºt hình thà nh tá»± phát Ä‘ang trở lại vá»›i ý định trả thù. HỠđược gá»i là nhà sinh há»c vÅ© trụ (astrobiologists) và tiến hóa hóa há»c. Quan Ä‘iểm cá»§a há» là hiện tượng sinh váºt hình thà nh tá»± phát không xảy ra má»™t cách nhanh chóng, nhưng có thể diá»…n ra trong quá trình kéo dà i hà ng triệu năm, không phải từ nước dinh dưỡng, mà từ má»™t loại soup-nguyên thá»§y (primordial-soup) – má»™t loại chất hữu cÆ¡ hình thà nh má»™t cách tá»± nhiên, như má»™t số axit amin. Há» tin rằng, nếu có đủ thá»i gian và hoà n cảnh thÃch hợp, cuá»™c sống phát sinh từ các phân tỠđơn giản rồi phát triển thà nh má»i loà i sinh váºt như ngà y nay ta thấy, từ cá ngá»±a cho tá»›i hươu cao cổ, khá»§ng long, hoa hồng, và con ngưá»i. Nhưng rốt cuá»™c há» có tìm được bằng chứng nà o không? Tuyệt đối không!
Cho đến hôm nay, khi bạn Ä‘ang Ä‘á»c những dòng nà y, định luáºt hình thà nh sá»± sống cá»§a Pasteur, rằng chỉ có sá»± sống má»›i sinh ra sá»± sống, vẫn đứng vững như nó đã đứng vững từ năm 1862.
Câu chuyện nà y là m tôi nhá»› đến má»™t ká»· niệm ngót 55 năm trước, khi thầy dạy sinh váºt cá»§a tôi hùng hồn giảng Thuyết Tiến hóa cá»§a Darwin, rằng sinh váºt đơn bà o tiến hóa thà nh sinh váºt Ä‘a bà o dưới nước, rồi thà nh nòng ná»c, cá, ếch nhái, rồi lên bá» biến thà nh động váºt bò sát, bò sát tiến hóa theo hai nhánh, má»™t nhánh bay lên trá»i thà nh chim, má»™t nhánh dưới đất thà nh động váºt có vú, động váºt có vú cao cấp nhất là khỉ, rồi khỉ tiến hóa thà nh ngưá»i,… Thầy cho biết, động váºt đầu tiên đơn giản nhất là con amip, vì nó chỉ có đúng má»™t tế bà o. Tôi giÆ¡ tay há»i thầy: “Thưa thầy, váºy con amip từ đâu mà ra ạ? â€. Thay vì được thầy trả lá»i, tôi bị thầy mắng cho má»™t tráºn. Tôi mang ná»—i ấm ức ấy mãi cho đến sau nà y, khi biết rằng câu há»i cá»§a tôi thá»±c ra là câu há»i thách đố các nhà Tiến hóa hoc, những ngưá»i si mê há»c thuyết Darwin. Những ngưá»i nà y chÃnh là những đối thá»§ cá»§a Pasteur trong câu chuyện vừa kể ở trên. Há» tin rằng sá»± sống nẩy sinh tá»± phát, tức là hình thà nh má»™t cách ngẫu nhiên từ những thá»±c thể không sống (non-living things) – và o má»™t ngà y đẹp trá»i nà o đó, dưới má»™t tác nhân sấm sét nà o đó trong quá khứ hà ng triệu, hà ng tá»· năm trước, đã xẩy ra má»™t sá»± kết hợp ngẫu nhiên các hạt cÆ¡ bản, các nguyên tá», các phân tá» nà o đó, theo má»™t cách nà o đó để ngẫu nhiên sá»± sống ra Ä‘á»i. Hiện nay há» Ä‘ang cố áp dụng má»i kỹ thuáºt hiện đại để tái tạo ra cái ngà y đẹp trá»i đó, nhưng thá»i gian trôi qua hà ng chục năm nay cho thấy cái ngà y đẹp trá»i đó vẫn chưa xẩy ra. Có những lúc hỠđã reo lên “eureka, tìm thấy rồiâ€, nhưng khảo sát kỹ lại thì vẫn chưa ổn, vẫn chưa thấy cái ngà y đẹp trá»i đó đâu cả.
Tại sao có những ngưá»i ngoan cố như thế? ÄÆ¡n giản vì há» không tin và không muốn tin và o sá»± sáng tạo cá»§a Chúa. Há» có thể rất giá»i vá» chuyên môn sinh há»c, hóa há»c, váºt lý há»c,… nhưng há» vô minh, há» kém vá» triết há»c, và đặc biệt, há» không có cái trá»±c giác kỳ diệu như Louis Pasteur. Nhiá»u ngưá»i đã há»i nhà hóa há»c Émile Duclaux rằng tại sao nhiá»u nhà hóa há»c khác trong thá»i cá»§a Pasteur cÅ©ng dùng kÃnh hiển vi tối tân để soi và o các tinh thể acid tartaric tổng hợp mà chẳng thấy có sá»± khác biệt nà o cả, trong khi Pasteur lại phát hiện ra 2 loại tinh thể khác nhau cá»§a hợp chất đó, cái nà y là ảnh gương cá»§a cái kia. Duclaux trả lá»i rằng đơn giản vì những ngưá»i ấy Ä‘inh ninh trong óc rằng không thể tồn tại 2 loại tinh thể khác nhau trong cùng má»™t hợp chất! Váºy há» kém Pasteur ở trá»±c giác! Nhưng trá»±c giác là cái gì, nếu không phải là má»™t tia sáng do Chúa rá»i và o linh hồn cá»§a chúng ta?
Thay lá»i kết
Trên tuyến xe lá»a Ä‘i vá» Paris, có má»™t thanh niên trẻ ngồi cạnh má»™t cụ già . Chỉ Ãt phút sau khi Ä‘oà n tà u chuyển bánh, cụ rút trong túi áo ra má»™t cá»— trà ng hạt và chìm đắm trong cầu nguyện. Anh sinh viên quan sát cá» chỉ cá»§a cụ già vá»›i vẻ khó chịu.
Sau một hồi lâu, xem chừng không thể chịu nổi, anh ta mạnh dạn lên tiếng:
– Thưa ông, ông vẫn còn tin và o những chuyện nhảm nhà thế à ?
Cụ già thản nhiên trả lá»i:
– Äúng váºy, tôi vẫn tin. Còn cáºu, cáºu không tin sao?
Anh thanh niên xấc xược trả lá»i:
– Lúc nhá» tôi có tin, nhưng bây giá» là m sao còn có thể tin và o những chuyện nhảm nhà ấy được nữa, bởi vì khoa há»c đã mở mắt cho tôi. Ông cứ tin tôi Ä‘i, hãy há»c há»i những khám phá má»›i cá»§a khoa há»c, rồi ông sẽ thấy những gì ông tin từ trước đến nay Ä‘á»u là những chuyện nhảm nhà hết.
Cụ già nhá» nhẹ há»i ngưá»i sinh viên:
– Cáºu vừa nói vá» những khám phá má»›i cá»§a khoa há»c, liệu cáºu có thể giúp tôi hiểu được những khám phá đó không?
– ÄÆ°á»£c chứ, ông cứ cho tôi địa chỉ, tôi sẽ gá»i sách vở đến cho ông, rồi ông sẽ say mê Ä‘i và o thế giá»›i phong phú cá»§a khoa há»c cho mà xem.
Cụ già từ từ rút ra trong túi má»™t tấm danh thiếp và trao cho anh sinh viên. Äá»c qua tấm danh thiếp, anh sinh viên bá»—ng tái mặt xấu hổ, rồi lẳng lặng rá»i sang toa khác.
Ấy là vì trên tấm danh thiếp có ghi:
“Louis Pasteur, viện nghiên cứu khoa há»c Parisâ€.
Câu chuyện trên là m tôi nghÄ© ngay đến má»™t câu nói bất há»§ cá»§a chÃnh Pasteur:
“Má»™t chút khoa há»c sẽ gạt bá» Chúa, giầu khoa há»c sẽ quay vá» vá»›i Chúa†(Un peu de science éloigne de Dieu, beaucoup de science y ramène).
Phạm Việt Hưng
[1] Ở Việt Nam thưá»ng gá»i trưá»ng nà y là Cao đẳng Sư phạm. Theo tôi cách gá»i nà y không ổn. Và có lẽ không nên dịch tên trưá»ng, vì không có cách dịch nà o phản ánh chÃnh xác ná»™i dung đà o tạo cá»§a trưá»ng.
Tà i liệu tham khảo:
â– Louis Pasteur, Creation-Evolution Headlines, http://crev.info
â– Louis Pasteur, Access Excellence, http://www.accessexcellence.org
â– Louis Pasteur, Wikipedia, https://en.wikipedia.org
â– The essay by Prof. Cohn for the Centennial Celebration of the death of Pasteur, http://pyramid.spd.louisville.edu
â– KhÆ¡i Nguồn Äặc Sá»§ng Thánh Linh Công Giáo http://www.khoi-nguon.com

