Làm sao để tất cả được chung cục hạnh phúc?

Julian thành Norwich, nhà thần nghiệm thế kỷ XIV, và có lẽ là thần h�c gia nói tiếng Anh đầu tiên, có một dòng nổi tiếng, và được vô vàn bậc giảng thuyết, nhà thơ và nhà văn trích lại. Nhưng tất cả sẽ tốt đẹp, và tất cả sẽ tốt đẹp, và m�i đư�ng lối vạn vật sẽ tốt đẹp. �ây là giáo lý đặc trưng của thánh nữ. 

Chúng ta đ�u có những hiểu biết trực giác v� ý nghĩa của câu này. Chúng ta thấy đây là căn cứ cho ni�m hy v�ng. �ến cuối cùng, sự thiện sẽ chiến thắng. Nhưng ta sẽ hiểu thêm ý nghĩa câu này khi nhìn nó trong bối cảnh gốc. Thánh Julian cố nói gì khi viết ra câu này?

Thánh nữ đã đấu tranh với các nan đ� v� sự dữ, tội lỗi và đau khổ. Tại sao Thiên Chúa cho phép chúng xảy ra? Nếu Thiên Chúa là tr�n vẹn yêu thương và toàn năng, thì làm sao có thể giải thích cho việc Thiên Chúa để chúng ta chịu đau khổ, để chúng ta tội lỗi, để sự dữ hiện diện khắp nơi trên thế giới? Tại sao Thiên Chúa không tạo ra một thế giới không có sự tội, nơi chúng ta sống hoàn hảo từ lúc l�t lòng đến tận gi� phút cuối?

Thánh Julian đã nghe đủ các bài giảng trong nhà th� để hiểu v� l�i giải đáp theo biện giáo chuẩn mực cho vấn đ� này, nói cụ thể là, Thiên Chúa cho phép chuyện đó xảy ra vì Thiên Chúa đã cho chúng ta ơn tr�ng là sự tự do. Và đi kèm với nó là không thể tránh kh�i sự tội và những hậu quả đáng buồn của nó. �ây là một câu trả l�i có căn cứ, dù cho thư�ng quá trừu tượng để xoa dịu chúng ta khi chịu đau khổ. Nhưng thánh Julian, dù cho là ngư�i con gái trung thành của Giáo hội và đã được dạy v� câu trả l�i, lại không tìm đáp án trong l�i giải này. Thánh nữ đưa ra một ý tưởng khác.

Với thánh nữ, Thiên Chúa cho phép có sự dữ, tội lỗi và đau khổ, là bởi Thiên Chúa sẽ dùng nó để đến cuối cùng tạo cho tất cả m�i ngư�i một dạng hạnh phúc sâu sắc hơn nữa, sâu sắc hơn một hạnh phúc không phải trải qua sự dữ, tội lỗi và đau khổ. �ến tận cùng, những đi�u tiêu cực đó sẽ vận hành hướng đến tạo ra một đi�u tích cực sâu sắc hơn nữa.

Cho phép tôi trích lại nguyên văn của thánh Julian: Chúa Giêsu, trong thị kiến này đã cho tôi biết v� tất cả những gì tôi cần được giải đáp. Ngài nói: Nhưng tất cả sẽ tốt đẹp, và tất cả sẽ tốt đẹp, và m�i đư�ng lối vạn vật sẽ tốt đẹp (‘Sinne is behovely, but alle shalle be wele, and alle shalle be wele, and all manner of thing shalle be wele.’)

Thánh nữ nói rằng tội lỗi là “behovely.� Trong tiếng Anh th�i Trung cổ, behovely có ba nghĩa: “hữu dụng,� “có lợi,� và “cần thiết.� Trong thị kiến của thánh nữ, tội lỗi, sự dữ và đau khổ, đến tận cùng là những đi�u có lợi và cần thiết để đưa chúng ta đến với ý nghĩa thâm sâu hơn và hạnh phúc lớn lao hơn. (�i�u này không giống với câu hát trong bài Trỗi vang lên vào �êm Phục Sinh: Ôi tội vinh phúc, tội cần thiết của Ađam.)

�i�u mà thánh Julian muốn chúng ta rút ra từ câu này, không phải là ý tưởng rằng tội lỗi và sự dữ không gây hậu quả là mấy, nhưng là việc Thiên Chúa, với lòng yêu thương và quy�n năng vô hạn, có thể rút lấy sự thiện từ sự dữ, rút ra hạnh phúc từ đau khổ, và ơn cứu độ từ tội lỗi, theo những cách mà chúng ta không thể hiểu nổi. �ây chính là câu trả l�i của thánh Julian cho câu h�i: Tại sao Thiên Chúa cho phép có sự dữ? Thánh nữ trả l�i bằng cách không trả l�i, bởi v� căn bản, không thể tưởng tượng ra được câu trả l�i nào th�a đáng cả. �úng ra, thánh nữ đưa câu h�i này vào thần h�c v� Thiên Chúa, và trong đó vượt ngoài những gì chúng ta có thể hình dung và vượt ngoài những gì thần h�c có thể giải thích tr�n vẹn, quy�n năng và tình thương của Thiên Chúa cuối cùng sẽ làm cho m�i sự tốt đẹp, lau khô m�i gi�t lệ, cứu chuộc m�i sự dữ, xóa sạch m�i chuyện xấu, làm ấm lại những tâm hồn băng giá, và biến m�i đư�ng lối đau khổ thành hạnh phúc. Trong nhận thức này còn ngụ ý rằng chiến thắng tận cùng của Thiên Chúa sẽ là xóa sạch địa ngục, để cho tất cả m�i đư�ng lối hiện hữu đ�u sẽ tốt đẹp.

Trong một thị kiến sau đó, thánh Julian đã nhận được một l�i cam đoan năm điểm từ Thiên Chúa rằng Thiên Chúa có lẽ, có thể, sẽ, và phải làm cho m�i sự tốt đẹp và chúng ta sẽ được thấy ngày đó.

Tất cả những đi�u này tất nhiên là dựa vào một khái niệm cụ thể v� Thiên Chúa. Thiên Chúa mà thánh Julian thành Norwich m�i g�i chúng ta tin, là một Thiên Chúa vượt ngoài trí tưởng tượng của chúng ta, cả v� tình yêu thương và quy�n năng. Bất kỳ Thiên Chúa nào chúng ta có thể hình dung được đ�u không thể biến m�i đư�ng lối hiện hữu trở nên tốt đẹp (như nhi�u l�i phê phán vô thần đã chỉ ra như thế.) Và đi�u này không chỉ đúng khi chúng ta cố hình dung quy�n năng Thiên Chúa, mà còn đúng khi chúng ta cố hình dung tình yêu Thiên Chúa.

Với đi�u kiện loài ngư�i chúng ta, không thể tưởng tượng nổi có thể hình dung bất kỳ ai, dù là Thiên Chúa hay con ngư�i, lại không bị xúc phạm, không rơi vào giận giữ, không h�n oán ai dù cho ngư�i đó đã chịu đựng sự dữ nặng n� đến thế nào, cũng không hình dung nổi có ai lại hoàn toàn thư thái và dung nhan hòa hợp đến tuyệt diệu (như cách thánh Julian mô tả v� Thiên Chúa.) Thiên Chúa trong tưởng tượng của chúng ta, được cấu thành từ những diễn giải kinh thánh sai lầm nhât định, là �ấng có bị xúc phạm, có giận dữ, có báo oán, và đáp trả tội lỗi bằng cơn thịnh nộ. Một Thiên Chúa như thế không thể nào biến m�i đư�ng lối vạn vật trở nên tốt đẹp. Một Thiên Chúa như thế cũng không phải Thiên Chúa mà Chúa Giêsu đã mặc khải.

Thánh Julian nói rằng, nếu chúng ta nhìn vào mắt Chúa, thì đi�u chúng ta sẽ thấy “sẽ làm tan chảy trái tim chúng ta bằng tình yêu, và vỡ tan ra trong xuất thần say đắm.�

J.B. Thái Hòa dịch