Và o dịp Tết Nguyên đán, ngưá»i Việt Nam chúng ta thưá»ng Ä‘i tảo má»™, tức tu bổ, đắp lại má»™, cắt cá» dại, lấp hang chuá»™t, xâm phạm đến má»™ phần ngưá»i thân. Nếu là má»™ xây thì quét vôi hay sÆ¡n má»›i má»™ phần. Việc nà y chúng ta là m và o trước Tết, khoảng 23, 24 tháng chạp. Äắp má»™ cao hÆ¡n má»™t chút vì nghÄ© rằng “cao nấm ấm mồâ€. Lấp hang chuá»™t vì hang hố nÆ¡i má»™ là đụng chạm đếm vong hồn ngưá»i nằm dưới. Sá»a sang phần má»™ cho sạch sẽ, phong quang, má»›i mẻ, để tá» lòng hiếu kÃnh vá»›i tổ tiên, ông bà , những ngưá»i đã khuất.
Việc tảo má»™ thưá»ng được quy định rõ rà ng, cụ thể trong gia phả, như má»™t truyá»n thống tốt đẹp cá»§a dòng há», để con cháu các thế hệ nối tiếp, cứ theo đó mà thá»±c hiện, như má»™t nét đẹp cá»§a đạo hiếu trong văn hoá Việt Nam; để thắt chặt tình yêu thương, Ä‘oà n kết giữa những ngưá»i còn sống vá»›i nhau và giữa ngưá»i còn sống vá»›i ngưá»i đã khuất. CÅ©ng nói lên rằng ngưá»i sống thá»±c sá»± tôn trá»ng mồ mả cá»§a ngưá»i đã khuất, như câu nói sau:
“Ngưá»i ta sống vì mồ vì mả,
Chứ ai sống vì cả bát cÆ¡m.â€
Tức là ngoà i lương thá»±c, thá»±c phẩm nuôi sống con ngưá»i vá» mặt thể chất, vá» phần xác; thì má»—i ngưá»i Ä‘ang sống còn phải sống vá» phần tâm linh nữa, tức giữ cho tròn chữ hiếu vá»›i tiá»n nhân; mà má»™ phần cụ thể, khả giác Ä‘ang nằm đây, giúp ta dá»… tưởng nhá»› đến các Ngà i, hầu được các Ngà i phù há»™, độ trì cho trong cuá»™c sống.
Tảo má»™, sá»a sang, chăm sóc má»™ phần cá»§a các Ngà i cÅ©ng là thể hiện tình cảm cá»§a con ngưá»i biết hướng vá» nguồn cá»™i cá»§a mình, hướng vá» tổ tiên, ông bà mình, mà nhá» có các Ngà i, mình má»›i được là m ngưá»i, mình má»›i có mặt trên Ä‘á»i. Vì:
“Con ngưá»i có tổ, có tông,
Như cây có cá»™i, như sông có nguồnâ€.
Hay:
“Cây có gốc (cá»™i) má»›i nở cà nh xanh láâ€.
Nước có nguồn má»›i bể (biển) rá»™ng, sông sâuâ€
Cây phải có gốc, dưới gốc là rá»… cây chìm sâu trong lòng đất để hút các dưỡng chất nuôi cây, cây má»›i sống và phát triển được. Nước từ nhiá»u nguồn suối tụ lại chảy thà nh sông. Nước từ nhiá»u con sông đổ ra biển. Từ đó má»›i có biển rá»™ng sông dà i!
Cùng vá»›i việc tảo má»™, ngưá»i ta cÅ©ng nhân dịp nà y, thà nh tâm má»i tổ tiên, ông bà chuẩn bị vỠăn Tết vá»›i con cháu trong gia đình.
Và o trưa ngà y cuối cùng cá»§a năm cÅ© (30 hay 29 tháng chạp tuỳ năm), ngưá»i ta rước các cụ vỠăn Tết. Tục còn để và i, ba cây mÃa dà i còn cả ngá»n, đặt cạnh bà n thá» trong nhà , để các cụ là m gáºy chống, vỠăn Tết vá»›i gia đình.
Rồi đến mồng 3 hay mồng 4 Tết là bữa tiá»…n ông bà , cÅ©ng là ngà y cuối cùng cá»§a kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Má»i ngưá»i trong nhà lại trở vá» vá»›i cuá»™c sống thưá»ng ngà y. Ngưá»i xưa tin rằng là m thế vừa để tá» lòng hiếu thảo vá»›i tổ tiên, lại được các cụ phù há»™ cho trong năm má»›i nữa!
Ngoà i việc Ä‘i tảo má»™ và o dịp Tết Nguyên đán, ngưá»i Việt Nam chúng ta, theo thói tục cá»§a ngưá»i Tà u, cÅ©ng Ä‘i tảo má»™ và ăn Tết Thanh minh và o tháng 3 âl. Äại thi hà o Nguyá»…n Du, trong tác phẩm bất há»§ cá»§a mình có tên “Äoạn trưá»ng tân thanh†tức “Truyện Kiá»u†đã viết:
“Thanh ninh trong tiết tháng ba,
Lá»… là tảo má»™, há»™i là Äạp thanhâ€
Tiết Thanh minh là và o tháng 3 âl. Tiết nà y là má»™t trong 24 tiết trong năm, là má»™t trong 6 tiết thuá»™c mùa Xuân, tức và o ngà y mồng 5, mồng 6 tháng 3 âl. Nhân tiết trá»i trong sanh (thanh minh) cá»§a mùa Xuân, ngưá»i ta tổ chức Ä‘i thăm viếng mồ mả tổ tiên, gá»i là tảo má»™. Việc tảo má»™ cÅ©ng là m tương tá»± như trong dịp Tết Nguyên đán. Ngoà i ra, còn có Tết Thanh minh, còn gá»i là Tết Hà n thá»±c (đồ ăn nguá»™i).
Truyện kể rằng: Äá»i Xuân Thu, vua Tấn Văn Công nước Tà u gặp loạn phải lưu vong ở nước ngoà i; nhá» nhiá»u hiá»n sÄ© giúp đỡ nên khi trở vá», già nh lại được ngôi báu, nhà vua đã phong thưởng cho những ngưá»i đã có công. Nhưng quên mất Giá»›i Tá» Thôi, ngưá»i đã có công giúp vua trong 19 năm trá»i. Ông nà y đưa mẹ và o rừng ở ẩn. Vua nhá»› ra cho ngưá»i Ä‘i tìm, Giá»›i Tá» Thôi cÅ©ng không ra. Vua ra lệnh đốt rừng, có ý thúc ép ông ra, nhưng ông vẫn không ra. Hai mẹ con chịu chết cháy trong rừng!
Vua thương tiếc cho láºp miếu thá» và ra lệnh: trong dân gian phải kiêng đốt lá»a 3 ngà y, chỉ ăn đồ nguá»™i đã nấu sẵn, từ mồng 3 đến mồng 5 tháng 3 âl. Tết nà y gá»i là Tết Hà n thá»±c, vì trong các ngà y Tết chỉ ăn đồ nguá»™i đã nấu sẵn, để tưởng nhá»› đến Giá»›i Tá» Thôi!
Tết Hà n thá»±c sang Việt Nam đã được đổi khác. Chúng ta không cấm lá»a. Việc nấu nướng vẫn được thá»±c hiện và ăn bánh trôi, bánh chay tượng trưng cho đồ ăn nguá»™i, dùng trong dịp nà y, để tưởng nhá»› đến tổ tiên, ông bà , cha mẹ trong gia đình mình, trong dòng há» cá»§a mình.
Ngưá»i Công giáo Việt Nam chúng ta cÅ©ng là m theo các lá»… tục cá»§a dân tá»™c, cÅ©ng là m những gì không trái vá»›i đức tin Công gÃáo, cÅ©ng tảo má»™ và o dịp Tết Nguyên đán, cÅ©ng ăn Tết Thanh minh, tức là Tết bánh trôi, bánh chay như nhiá»u ngưá»i khác. Dịp nà y chúng ta nhá»› đến tổ tiên nguồn cá»™i cá»§a gia đình và nghÄ© rằng những món ăn dân dã nà y cÅ©ng có má»™t ngà y đặc biệt để ăn nó, để dùng nó.
Ngoà i ra, chúng ta còn có dịp nhá»› đến những ngưá»i đã khuất cách đặc biệt hằng năm trong suốt tháng 11 và dà nh cả tháng 11 nà y để tuởng nhá»› đến các Ngà i. Chiá»u tối ngà y 1-11 là lá»… các Thánh, cÅ©ng như má»™t buổi chiá»u tối nà o đó cá»§a ngà y trước Tết Nguyên đán, cả giáo xứ ra viếng nghÄ©a trang. Trước đó cÅ©ng tảo má»™, tức quét tước, sá»a sang phần má»™ cho sạch sẽ, tươm tất; rồi đến giỠđã định trước, má»i ngưá»i quy tụ đông đủ tại đây để cá» hà nh Thánh lá»… đặc biệt cầu cho các ngưá»i Ä‘ang an nghỉ tại đây. Tại má»—i phần má»™ Ä‘á»u thắp ná»n sáng, thắp nhang và đặt hoa tươi nhiá»u Ãt, tuỳ theo gia đình. Thưá»ng thì nhang được cắm trên tất cả các ngôi má»™ tại đây, dù là má»™ ngưá»i thân hay chỉ là ngưá»i đồng đạo, mà vì má»™t lý do nà o đó, ngưá»i thân cá»§a há» không thể hiện diện.
Thánh lá»… được cá» hà nh, cầu cho má»i ngưá»i Ä‘ang an nghỉ tại đây chá» ngà y phục sinh. Dưới ánh sáng lung linh cá»§a những ngá»n nến, vá»›i khói hương nghi ngút lên cao, lan toả trong không gian. Vá»›i lòng thà nh kÃnh, sốt sắng cá»§a những ngưá»i hiện diện, tạo nên má»™t khung cảnh tháºt trang trá»ng, đầm ấm, linh thiêng, tưởng nhá»› cầu nguyện cho những ngưá»i đã khuất bóng. Buổi lá»… vừa có tÃnh cách gia đình riêng lẻ; vừa có tÃnh cách chung cá»§a cả cá»™ng Ä‘oà n những ngưá»i con Chúa tại địa phương. Việc là m tháºt tốt đẹp, tháºt ý nghÄ©a.
Cả nghÄ©a trang u buồn, lạnh lẽo cá»§a những ngà y thưá»ng, giỠđây như sống động hẳn lên. Vá»›i lá»i kinh, tiếng hát vang lên. Hà ng ngà n ánh nến lung linh chiếu sáng cả vùng nghÄ©a trang. Từ xa mà nhìn thấy như có hà ng ngà n vì sao từ trá»i sa xuống, hiệp thông vá»›i ngưá»i sống trong lá»i cầu nguyện, để tưởng nhá»› nguá»i đã ra Ä‘i. Äó là Thánh lá»… mở đầu, sẽ tiếp tục trong suốt tháng 11. Việc là m nà y diá»…n ra trên toà n thế giá»›i, nÆ¡i nà o có nguá»i tin Chúa, nÆ¡i đó có lá»… nà y.
Ngoà i ra, và o ngà y giá»— hằng năm cá»§a má»—i ngưá»i thân trong gia đình, ngưá»i Công giáo cÅ©ng có thói quen viếng má»™, dâng Thánh lá»…, Ä‘á»c kinh, cầu nguyện cho các Ngà i tại má»™ tại nhà , tại nhà thá» nữa.
Váºy mà có ngưá»i bảo: theo Chúa, theo đạo Chúa là bỠông bà ! HỠđã nói sai, nói không chÃnh xác. Trái lại, những ngưá»i theo Chúa thì giữ chữ hiếu, thi hà nh đạo hiếu đối vá»›i ông bà , cha mẹ gấp đôi ngưá»i thưá»ng. Vì trong đạo Chúa dạy phải hiếu thảo vá»›i cha mẹ. Äây là lệnh truyá»n chứ không phải lá»i khuyên. Mà đã là lệnh truyá»n thì phải giữ, phải thi hà nh.

