Vương Quy�n Thuộc V� Thiên Chúa Hay Là Thuộc V� �ức Kitô?

Kính thưa quý vị,

Hôm nay phụng vụ mừng lễ Chúa Kitô Vua vũ trụ. Thế nhưng, các sách Phúc âm cho ta biết rằng �ức Giêsu rao giảng vương quốc của Thiên Chúa, nghĩa là Thiên Chúa là vua. Từ khi nào �ức Kitô lên ngôi vua? Theo Kinh thánh, ai là vua: Thiên Chúa hay là �ức Kitô? Linh mục Phan Tấn Thành trả l�i.

Vấn đ� hơi phức tạp, thứ nhất là ngay từ trong việc sử dụng từ ngữ. Trong nguyên bản Tân ước, thuật ngữ “vương quốc Thiên Chúa� đã khó hiểu rồi, khi dịch ra tiếng Việt, thì nó lại càng rắc rối thêm nữa! Cụ thể, trong kinh Lạy Cha bằng tiếng Việt, chúng ta đ�c: “NướcCha trị đến�. Lẽ ra nếu muốn dịch sát nguyên gốc, thì phải nói: “xin cho vương quốc Cha mau đến�. Danh từ nước chỉ nói đến một quốc gia dưới bất cứ chính thể nào: Việt Nam, Hoa kỳ, Pháp đ�u là “nước�, nhưng là nước cộng hòa; còn khi nói đến vương quốc (chẳng hạn như Thái lan, Nhật bản) thì hiểu rằng ngư�i đứng đầu là một ông vua. Vương quốc Thiên Chúa hàm ý rằng Thiên Chúa là Vua.

Thiên Chúa là Vua theo nghĩa nào?

�ể hiểu đi�u này, chúng ta phải quay v� Kinh thánh, bắt đầu từ Cựu ước. Trong các thánh vịnh, nhi�u lần chúng ta đ�c thấy l�i tung hô Thiên Chúa là vua của vũ trụ. �i�u này có nghĩa: Thiên Chúa là �ấng Tạo dựng, chúa tể muôn loài (Tv 10,16; 93,1; 97,1). �ó là nghĩa thứ nhất. Thêm vào ý nghĩa tổng quát đó, lại còn một nghĩa đặc thù nữa, đó là Thiên Chúa là vua của dân Israel (Tv 74,12-13; Is 43,15). Thiên Chúa đã tuyển ch�n dân tộc này, đã ban cho h� một giao ước, như kim chỉ nam cho đ�i sống. Nhưng đến một giai đoạn nào đó, dân Israel xin đặt một vị vua giống như các dân tộc khác. Thiên Chúa đã chấp nhận, dĩ nhiên là với đi�u kiện các vua phải cai trị theo đư�ng lối mà giao ước đã vạch ra. Tiếc rằng, các vua đã bất trung với giao ước, cho nên đã gây ra cảnh nước mất nhà tan. Trong bối cảnh này, dân Israel mong ch� Thiên Chúa sẽ gửi đến một vị vua lý tưởng, để tái thiết đất nước. Các ngôn sứ loan báo là Thiên Chúa sẽ phái một vị thiên sai, đầy tràn thần khí, mang lại thái bình không những cho quốc gia mà còn cho thế giới nữa. �aniel (7,13) còn nói thêm rằng vị ấy sẽ từ tr�i đến, với hình ảnh giống như Con Ngư�i. Không lạ gì mà khi �ức Giêsu loan báo vương quốc của Thiên Chúa, nhi�u ngư�i ở Israel nghĩ rằng đã đến th�i khôi phục ngôi báu nhà �avit.

Nhưng đó có phải là ý định của �ức Giêsu không?

�ây là đầu đ� cho một cuộc tranh cãi sôi nổi trong thế kỷ XX vừa qua trong giới Tin Lành và Công giáo bên Âu châu. Then chốt của vấn đ� nằm ngay trong vấn đ� từ ngữ: �ức Giêsu giảng v� vương quốc Thiên Chúa theo nghĩa nào: phải chăng là tận thế đã gần k�? Phải chăng là Thiên Chúa đã khôi phục nhà Isarel? Phải chăng vương quốc Thiên Chúa chỉ muốn nói rằng Thiên Chúa ngự trị trong tâm hồn con ngư�i? Thật vậy, theo như Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo ghi nhận ở số 2816, thuật ngữ này trong nguyên bản Hy-lạp có ba nghĩa khác nhau: vương quy�n, vương quốc, vương tri�u. 1/ Vương quy�n (hoặc chủ quy�n): đây là một danh từ trừu tượng, muốn nói lên sự cai trị, làm bá chủ của Thiên Chúa. 2/ Vương quốc ám chỉ một lãnh thổ địa lý, nơi mà Thiên Chúa thi hành chủ quy�n (nghĩa không gian; có thể là một quốc gia, hay toàn cõi địa cầu). 3/ Vương tri�u, hoặc tri�u đại, nghĩa là th�i kỳ mà Thiên Chúa can thiệp để biểu lộ quy�n bính của Ngài (nghĩa th�i gian). Chính vì thuật ngữ này có thể hiểu theo ba nghĩa khác nhau, cho nên không lạ gì mà các thính giả giải thích nhi�u kiểu khác nhau. Dĩ nhiên, ta có thể đoán được là phần lớn dân chúng hiểu theo nghĩa thứ hai, mà ta tạm đặt tên là nghĩa chính trị. Ngư�i Do thái đang trông mong một lãnh tụ để chỉ huy cuộc khởi nghĩa giành độc lập. Nhưng �ức Giêsu giải thích cho tổng trấn Philatô rằng Ngư�i làm vua không theo nghĩa đó. Thậm chí, khi thuật lại cảnh �ức Giêsu tiến vào thành phố Giêrusalem, sách Tin mừng trích dẫn ngôn sứ Dacaria, nói đến ông vua ngồi trên lưng con lừa (chứ không phải ngồi trên chiến mã). Sau khi loại trừ nghĩa thứ hai, còn lại nghĩa thứ nhất và nghĩa thứ ba, hiểu v� việc Thiên Chúa đặt n�n thống trị. Thống trị cái gì? Thưa rằng thống trị sự dữ, với biểu tượng là ma quỷ. Các hành động của �ức Giêsu nói lên đi�u đó. Ngư�i tiêu diệt ma quỷ và những lãnh vực tung hoành của nó: bệnh tật, tội lỗi, cái chết. �ó là ý nghĩa của việc �ức Giêsu trừ tà, tha thứ tội lỗi, chữa lành bệnh tật, cho ngư�i chết sống lại. Qua những hành vi ấy, �ức Giêsu chứng t� cho thấy đã đến th�i Thiên Chúa thiết lập chủ quy�n trên địa cầu.

Như vậy, �ức Giêsu rao giảng vương quy�n của Thiên Chúa chứ đâu phải vương quy�n của mình?

�úng vậy, �ức Giêsu rao giảng vương quy�n của Thiên Chúa. Nhưng chúng ta cũng có thể đảo lại mệnh đ� như sau: Thiên Chúa thiết lập vương quy�n nh� �ức Giêsu. Vương quy�n này được thực hiện không những qua các l�i loan báo của �ức Giêsu hoặc các việc làm của Ngư�i, mà ngay chính nơi bản thân của Ngư�i. �ức Giêsu hoàn toàn suy phục Chúa Cha trong m�i sự: Chúa Cha rất hài lòng v� Ngư�i. Tột đỉnh của sự suy phục này là cái chết trên thập giá. Thế nhưng chính từ mầu nhiệm Vượt qua mà Thiên Chúa biểu lộ vương quy�n, khi cho �ức Giêsu chỗi dậy từ cõi chết: từ đây một giai đoạn mới được khai trương trong lịch sử loài ngư�i. Tội lỗi và sự chết đã bị đập tan nh� sự phục sinh của �ức Kitô.

Nhưng rút cục, nói đi nói lại cũng là vương quy�n của Thiên Chúa chứ đâu phải là vương quy�n của �ức Kitô?

Chúng ta đừng nên quan niệm rằng �ức Kitô đã làm một cuộc đảo chính để giật lấy vương quy�n của Thiên Chúa, hoặc Thiên Chúa đã như�ng ngôi vua lại cho �ức Kitô. Tân ước nói rằng �ức Kitô Phục sinh ngự bên hữu Chúa Cha, nghĩa là chia sẻ vinh quang và hiển trị với Chúa Cha. Một biểu tượng của việc cai quản này là sự phán xử. Trong hệ thống tổ chức xã hội hiện tại, việc phán xử thuộc cơ quan tư pháp, độc lập kh�i cơ quan lập pháp và hành pháp. Nhưng trong các xã hội cổ điển, việc phán xử nằm trong tay nhà lãnh đạo: phán xử là một hành vi thực thi quy�n bính. Nhi�u thánh vịnh ca tụng Thiên Chúa như là thẩm phán tối cao, xét xử công minh, bênh vực ngư�i cô thế, trừng trị các ác nhân. Tân ước cũng tiếp tục đư�ng hướng đó, và thêm rằng việc xét xử cũng được trao cho �ức Kitô nữa (thí dụ như đoạn văn Mt 25,31-45 mà chúng ta nghe đ�c trong bài Tin mừng Thánh lễ hôm nay). �ức Kitô được đặt làm �ấng xét xử kẻ sống và kẻ chết (x.Cv 17,31; 10,42; 2Tm 4,1). Tuy nhiên, thiết tưởng cần nhấn mạnh rằng khi nói đến �ức Kitô xét xử, thì chúng ta đừng vội chụp mũ cho Ngư�i là quan tòa khắc nghiệt. Thánh Gioan đã nhấn mạnh đi�u này ít là ở hai đoạn văn quan tr�ng. Lần thứ nhất ở chương 3, câu17-18: “Thiên Chúa đã sai Con của Ngài đến thế gian, không phải để lên án thế gian nhưng là để thế gian nh� Con của Ngài mà được cứu độ. Ai tin vào Con của Ngài, thì không bị lên án, nhưng kẻ không tin thì bị lên án rồi, vì đã không tin vào danh Con Một Thiên Chúa� (Ga 3,17-18). Lần thứ hai ở chương 12, câu 47-48: “Tôi không đến để xét xử thế gian nhưng là để cứu thế gian. Ai từ chối tôi và không đón nhận l�i tôi thì có quan tòa xét xử ngư�i ấy: chính l�i tôi đã nói sẽ xét xử ngư�i ấy trong ngày sau hết�.

Dù sao, đi�u quan tr�ng là nhìn nhận vương quy�n của Thiên Chúa. Còn việc nhìn nhận vương quy�n �ức Kitô đâu có quan tr�ng, phải không?

Trên nguyên tắc là thế đấy, nhưng thực tế thì khác, đặc biệt khi xét đến những hệ quả của nó. Chấp nhận vương quy�n của �ức Kitô có nghĩa là tin vào l�i Ngư�i dạy, đi theo đư�ng lối của Ngư�i. Và Ngư�i đã hứa rằng ai phục vụ Ngư�i thì sẽ được đồng hiển trị với Ngư�i. Ngược lại, việc gạt b� vương quy�n của �ức Kitô có nguy cơ là sẽ đưa tới việc gạt b� vương quy�n của Thiên Chúa nữa. �ây là đi�u mà �ức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã cảnh giác trong thông điệp Redemptoris missio (năm1991)và được Bộ Giáo lý đức tin lặp lại trong tuyên ngôn Dominus Iesus (năm 2000). Theo hai văn kiện này, có những ngư�i cho rằng vương quy�n của Thiên Chúa lớn hơn vương quy�n của �ức Kitô; vì thế ta có thể gạt �ức Kitô ra bên l� ngõ hầu chú tâm vào Thiên Chúa. Bước kế tiếp, h� giải thích rằng vương quy�n của Thiên Chúa được thực hiện nơi nào có công bình xã hội; từ đó, m�i ngư�i hãy nỗ lực cùng nhau xây dựng công lý hòa bình trên thế giới này. Cuối cùng, trong viễn tượng này, Thiên Chúa cũng chẳng cần thiết nữa. Thế nhưng, kinh nghiệm cho thấy rằng nơi nào gạt b� Thiên Chúa ra ngoài xã hội thì cũng chẳng thấy công bình công lý chi hết, mà chỉ sức mạnh quy�n lực thống trị. Vương quy�n của Thiên Chúa mà �ức Kitô rao giảng tuy đ� cao công lý nhưng cũng nhấn mạnh đến tình yêu. Nếu thiếu tình yêu thì không mong gì xây dựng một thế giới đại đồng. Nhất là �ức Kitô dạy chúng ta rằng nếu không có Thiên Chúa nâng đỡ thì m�i nỗ lực của chúng ta sẽ không thành tựu. Thực vậy, trong chương trình của Thiên Chúa, vương quy�n của Ngài sẽ được thực hiện vào th�i cánh chung, khi Thần khí Chúa cho thân xác chúng ta sống lại, canh tân toàn vũ trụ. �i�u này vượt quá khả năng của loài ngư�i. Chúng ta chỉ còn biết van nài: “Lạy Cha, nguyện xin tri�u đại của Cha mau đến!�.

Linh mục Phan Tấn Thành

Catechesis