Thiên Chúa của �t-ra-en là Gia-vê hay Giê-hô-va?

Khi có nhi�u các thần

Một ngư�i mở cuốn danh bạ điện thoại để tìm h� tên những ngư�i mà mình muốn liên lạc. Nhưng chỉ khi biết chính xác tên, ngư�i ấy mới có thể liên lạc được.

Trong thế giới cổ xưa, con ngư�i cũng theo cách thức trên mà liên lạc với các thần. “Panteon�, nghĩa là “tất cả các thần� mà mỗi dân tộc có và th� kính, thì quá đông đảo đến nỗi con ngư�i không thể th� kính cho phải lẽ và không biết được tên của các thần. Tất cả các thần đ�u thi hành chức năng đặc biệt cho con ngư�i, và chỉ khi khẩn cầu vị thần cung cấp m�i nhu cầu thiết yếu, con ngư�i mới có thể đạt được những phúc lộc mong muốn. Do đó, nhầm lẫn tên vị thần mình muốn cầu khẩn là li�u để mất những trợ giúp từ tr�i.

Vì thế, ngôn ngữ nào cũng có từ “thần� và từ này dùng để chỉ các thần nói chung. Nhưng mỗi vị thần có tên riêng của mình.

Chẳng hạn, ngư�i Su-mê ngoài việc sử dụng danh từ chung “các thần�, còn g�i riêng “An� chỉ thần tr�i, “Enlil� chỉ thần không trung, và “Enki� chỉ thần đất.

Ngư�i Ba-bi-lon tin vào Shamash (thần mặt tr�i), Sin (thần mặt trăng), và Ishtar (thần tình yêu).

Tại Ai Cập, trong số mư�i vị thần được tôn kính ở những vùng khác nhau, ngư�i ta còn cầu khẩn các thần Amón, Nut, Hator, Osiride và Iside theo những tâm tình đạo đức khác nhau.

Thiên Chúa ở giữa bụi gai

Từ rất xa xưa, dân �t-ra-en cũng tin rằng tất cả các thần cũng hiện diện để bảo vệ các dân khác nữa. Tuy nhiên, dân �t-ra-en chỉ đón nhận một vị thần duy nhất và tôn th� vị thần này theo cách thức độc nhất, đó là Gia-vê.

Việc phát âm từ này gây ra một vấn đ� rắc rối nho nh�. Thực ra, trong khi nhi�u ngư�i cho rằng đ�c từ ấy là “Gia-vê� thì đúng, nhưng một số khác lại cho đó là sai và phải đ�c là “Giê-hô-va�.

�âu là căn nguyên nhầm lẫn này? �ể trả l�i đi�u này, chúng ta cần đ�c lại Sách Xuất Hành, trong đó nói rằng khi Thiên Chúa giải thoát dân �t-ra-en của Ngư�i kh�i ách nô lệ Ai Cập, Ngư�i ch�n ông Mô-sê để chỉ huy cuộc ra đi lớn lao ấy.

Vào một ngày, trong khi ông chăn chiên cho bố vợ ông, thì Thiên Chúa hiện ra với ông trong đám lửa ở giữa bụi cây và t� cho ông biết ý định của Ngư�i là sai ông đi đến với ngư�i Híp-ri ở xứ sở của Pha-ra-ô (x. Xh 3,1-10).

Ông Mô-sê muốn biết đích danh Thiên Chúa, thì Ngư�i t� cho ông biết theo cách thức đầy lạ lùng và ông không thể hiểu được nên nói: “Con đi đến với con cái �t-ra-en và nói rằng Thiên Chúa của cha ông anh em đã sai tôi đến với anh em, và nếu h� h�i con tên Ngài là gì, thì con sẽ trả l�i thế nào?� Thiên Chúa nói với ông: “Chính Ta là �ấng TA LÀ�. Ngư�i còn nói: “Ngươi sẽ nói với con cái �t-ra-en thế này: Gia-vê đã sai tôi. �ây là danh Ta đến muôn đ�i và trong danh ấy Ta sẽ được kêu cầu từ đ�i n� đến đ�i kia� (Xh 3,14-15).

Một Danh xưng giàu ý nghĩa

Các h�c giả Kinh Thánh muốn xem xét ý nghĩa câu trả l�i bí ẩn này. Tuy nhiên, cho đến gi� không có những đ� nghị nào được đồng thuận.

Chúng ta biết chắc rằng Danh ấy liên quan đến động từ Híp-ri “häyäh� có nghĩa “là, có�, và vì thế Danh Gia-vê thư�ng được dịch là “�ấng LÀ�. Nhưng “�ấng LÀ� nghĩa là gì?

Trong số những cách dịch được đ� nghị, chúng ta thấy những cách dưới đây được chấp thuận nhi�u nhất:

1. �ấng Sáng Tạo, nghĩa là �ấng ban sự hiện hữu cho muôn loài muôn vật.

2. �ấng Hằng Hữu, nghĩa là �ấng không ngừng hiện hữu.

3. �ấng Tự Hữu, vì Ngư�i không cần một hữu thể nào làm cho hiện hữu.

4. �ấng Thực Hữu, đối lại với các thần khác không thực hữu, không tồn tại.

5. �ấng Khôn Tả, nghĩa là không h� liên hệ với một danh xưng nào, nhưng liên hệ đến một l�i đáp trả bí ẩn của Thiên Chúa, đến độ Danh đích thực của Ngư�i không hiển lộ cho con ngư�i biết được và cũng không được xưng tụng trong những lễ nghi ma thuật như những dân khác thư�ng làm.

6. �ấng Tác Thành, nghĩa là �ấng hành động vì chúng ta, �ấng đồng hành với chúng ta, �ấng gắn bó với dân Ngư�i. Lối hiểu sau cùng này được phần lớn các nhà chú giải chấp thuận, khi chú ý đến l�i Thiên Chúa trước đó đã nói với ông Mô-sê: “Chính Ta sẽ ở với ngươi� (Xh 3,12).

Tốt hơn là đừng nêu danh xưng ấy ra

Tuy nhiên, có một vấn đ� khác nảy sinh từ biến cố Xi-nai là vấn đ� công bố danh này. Thực ra, khi Thiên Chúa trao Mư�i �i�u Răn cho ông Mô-sê, Ngư�i phán: “Ngươi không được nêu danh Gia-vê, Thiên Chúa của ngươi, cách vô cớ, vì Gia-vê sẽ trừng phạt kẻ nêu danh Ngư�i cách vô cớ� (Xh 20,7).

Vì thế, ngư�i �t-ra-en mới h�i: “Cách vô cớ nghĩa là gì? Khi nào danh Thiên Chúa được nêu cách vô cớ?� Gia-vê không giải thích cho h�. Và ông Mô-sê qua đ�i mà không giải thích cho h� biết và ngay cả ông cũng chẳng biết nữa.

Dù thế nào đi nữa, từ lâu dân �t-ra-en cũng chẳng gặp khó khăn gì và vẫn kêu danh ấy mà không bận tâm lắm. Tuy nhiên, sau thế kỷ VI trước công nguyên, lúc lưu đày từ Ba-by-lon trở v�, khi dân bắt đầu lo đến việc tuân giữ nghiêm ngặt Luật Mô-sê, thì h� gặp khó khăn là làm sao trình bày được lệnh cấm nêu danh ấy. Các thầy thông Luật và những ngư�i lãnh đạo dân đã tranh luận với nhau và đi đến kết luận rằng “cách vô cớ� không chỉ là th� gian, mà còn đưa đến tất cả lối áp dụng thiếu suy xét hay lạm dụng và vụ hình thức khi kêu đến danh ấy.

Và để duy trì sự kính tr�ng hết mực, dân �t-ra-en quyết không đ�c danh thánh Gia-vê. Khi danh Thiên Chúa xuất hiện trong bản văn Kinh Thánh, độc giả phải đ�c là “Adonai�, tiếng Híp-ri nghĩa là “Chúa của tôi�.

Sở dĩ những ngư�i Híp-ri sử dụng kiểu đ�c trên là nhằm tránh kêu trực tiếp danh vĩ đại của Thiên Chúa. Danh Thiên Chúa bao gồm bốn mẫu tự được g�i là “tetragramma� thánh (từ có bốn mẫu tự) (do tiếng Hy Lạp “tetra� nghĩa là “bốn�, “gramma� nghĩa là “chữ, mẫu tự�) và được viết là YHWH.

�ể tiết kiệm giấy

Như chúng ta biết, tiếng Híp-ri mang nét đặc trưng riêng: các từ được viết toàn bằng phụ âm, không có nguyên âm. Khi so sánh với ngôn ngữ hiện đại của chúng ta, ngôn ngữ này rất khác lạ vì phát sinh từ một nhu cầu khẩn thiết mà ngư�i dân cổ xưa cảm nhận: nhu cầu lưu truy�n sách thánh.

Vào th�i đó, để viết các thủ bản, ngư�i ta sử dụng giấy cói và giấy da, rất hiếm và đắt ti�n. �i�u này khiến bất cứ ai muốn soạn thảo thủ bản nào đ�u phải coi tr�ng hoàn cảnh nhằm tận dụng được hết nguồn chất liệu quý giá ấy.

Vì thế, có hai kiểu viết sau: viết tất cả các mẫu tự li�n nhau không tách r�i, và không thêm nguyên âm vào. �i�u này khi đ�c có thể thêm các nguyên âm riêng tương ứng với từng mẫu tự, vì các nguyên âm là những dấu hiệu giúp nhận diện tất cả mặt chữ. Chính vì thế mà toàn bộ các sách Cựu Ước đ�u được viết bằng tiếng Híp-ri và được biên soạn mà không có nguyên âm.

Hàng ngàn năm trong tình trạng không rõ ràng

Trải qua dòng th�i gian, chúng ta có thể tưởng tượng được sự khó khăn là đ�c một cuốn sách mà tất cả các mẫu tự viết li�n nhau và chẳng có nguyên âm. Nhưng có thể nhận diện câu văn bằng cách tách thành từng phần từng câu, và khi hoán chuyển các nguyên âm thì cũng thay đổi ý nghĩa của mỗi từ. Chúng ta thử tưởng tượng ngày nay tiếng � chỉ có các phụ âm viết li�n nhau thế này “bn�, thì có thể suy ra các từ như “buono� (tốt lành), “beone� (say xỉn), hay “bene� (tốt). Tương tự, một nhóm phụ âm viết thế này “lmn�, chúng ta liên tưởng đến các từ như “limone� (quả chanh), “la mano� (tay), hoặc “lumino� (đèn ngủ).

Thực ra, dựa vào toàn bộ văn mạch có thể suy ra được ý nghĩa, nhưng không phải lúc nào cũng suy ra được. Vì vậy, trải qua nhi�u thế kỷ, bản văn Kinh Thánh Híp-ri vẫn luôn là bản văn khó đ�c hơn nhi�u, khó hiểu hơn và cũng khó duy trì được tính thống nhất của bản văn.

Qua dòng th�i gian, sự nhầm lẫn kéo dài đến cả ngàn năm, cho đến thế kỷ VII công nguyên mới trở nên minh bạch hơn. Tuy nhiên, dù cộng đoàn có cùng bản Kinh Thánh Híp-ri, nhưng được đ�c nhi�u nơi khác nhau trong từng vùng, và do cách đ�c ngắt câu khác nhau, nên nảy sinh cách phân câu khác nhau, hoặc khi đ�c cho thêm hoặc bớt đi các nguyên âm, hay có những quên sót khi đ�c trong quá trình biên soạn nhi�u lần, nên mới xuất hiện nhi�u thủ bản Kinh Thánh khác nhau.

Các ráp-bi đã cứu vãn

Theo trư�ng phái ráp-bi thuộc thành Ti-bê-ri-a, mạn bắc �t-ra-en, có một nhóm các thầy ráp-bi được g�i là “ma-sô-rê� (tiếng Híp-ri “mäsörä� nghĩa là “truy�n thống�, vì sự kiện có những ngư�i tìm cách bảo tồn truy�n thống), quyết định đi�u chỉnh một lần tất cả cách phát âm chuẩn xác bản văn thánh và đưa ra một đi�u mới mẻ cho ngôn ngữ Híp-ri: soạn tác một hệ thống nguyên âm gồm các dấu gạch và dấu chấm được đặt dưới hoặc trên các phụ âm.

Tuy nhiên, trong khi đặt các nguyên âm vào các thủ bản, các ráp-bi cũng thêm các nguyên âm vào từ thánh thiêng có bốn mẫu tự YHWH, một từ còn nhi�u bàn luận: qua nhi�u thế kỷ, từ này vẫn không được đ�c, hầu như không có ai khẳng định những nguyên âm nào trong từ này là chuẩn xác. Sau đó, h� đã lấy các nguyên âm của từ “Adonai� (a-o-a) gắn lần lượt vào từ này và đ�c lên. Cần chú ý mẫu tự Híp-ri “i� cuối cùng của từ “Adonai� là một phụ âm, không phải nguyên âm, nên không cần phải bàn đến.

Chỉ có đi�u đổi nguyên âm đầu tiên “a� thành “e� vì lý do ngữ âm h�c Híp-ri: theo hệ thống viết do các Ráp-bi soạn tác, phụ âm đầu tiên “Y� của từ có bốn mẫu tự không thể gắn chung với nguyên âm “a� được, vì nó là phụ âm yếu, nên phải đổi nguyên âm “a� thành “e�, do “e� là nguyên âm mạnh.

Dù có kiểu đ�c mới đi nữa thì từ YHWH vẫn phải được đ�c là “Adonai� trong bản văn Kinh Thánh.

�ầu thế kỷ XIV, danh xưng thánh YHWH bắt đầu được đ�c có nguyên âm do nhóm ma-sô-rê thêm vào là “e-o-a� và tạo thành YeHoWah, đ�c là “Giê-hô-va�, do sự phối hợp giữa các phụ âm của từ YHWH (Gia-vê) và các nguyên âm của từ “Adonai�, mà hoàn toàn chẳng có ý nghĩa gì.

Cho đến các Ki-tô hữu

Khi tiếng Híp-ri Trung cổ chấm dứt, sự nhầm lẫn này càng nhân rộng trong m�i giới Ki-tô hữu cho đến ngày nay. Qua các nhạc phẩm của Händel trong những buổi hoà nhạc thánh, thậm chí qua các bài thánh ca bình dân của hội thánh Công giáo, thì danh Thiên Chúa luôn được viết là Giê-hô-va.

Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XX, các h�c giả Kinh Thánh hiện đại mới xem xét đến sự nhầm lẫn này. Với nhi�u bằng chứng, các chuyên viên Kinh Thánh cho thấy kiểu đ�c “Giê-hô-va� là sai, và h� ủng hộ việc đ�c các phụ âm ấy với các nguyên âm “a-e� mới đúng, nghĩa là phải đ�c “Gia-vê� (YaHWeH).

Ban đầu, tất cả các từ “YaH� trong Kinh Thánh đ�u là viết rút ngắn của từ “YaHWeH�. Chẳng hạn, Abdia, Abdi-Yah (tôi tớ của Gia-vê) ; Elia, Eli-Yah (Thiên Chúa của tôi là Gia-vê) ; Geremia, Geremi-Yah (Gia-vê đỡ nâng) ; Isaia, Isai-Yah (Gia-vê cứu độ). Vì thế, nguyên âm đầu tiên không là “e� mà là “a�. Nguyên âm “a� này là nguyên âm mạnh trong hệ thống chữ viết của Ma-sô-rê, khác với nguyên âm “a� trong từ “Adonai�.

�i�u này được thấy rõ trong l�i tán dương phụng vụ “Hallelu-Yah�, nghĩa là “các bạn hãy tán tụng Gia-vê�.

Danh thiện hảo này cũng được các văn sĩ cổ th�i, như thánh Cơ-lê-men-tê A-lê-xan-ri-a thế kỷ IV, nói đến và phiên âm danh xưng này bằng tiếng Hy Lạp là “Iauè�.

Một tác phẩm của tác giả Thê-ô-đô-rê-tô Ky-rô thế kỷ V, khi chú giả sách Xuất Hành, đã viết thánh danh này là “Iabè�.

Vậy danh xưng này được đ�c thế nào?

Ngày nay, chẳng còn ai đ�c là “Giê-hô-va� nữa. Và hầu hết m�i ngư�i đ�u cho rằng hình thức chuẩn xác của danh Thiên Chúa trong Cựu Ước là Gia-vê, nhưng không thống nhất cách viết danh xưng này. Một số ngư�i trung thành viết là “Yahweh�, số khác viết là “Yahwe�, và một số khác nữa viết là “Yawe�.

Cuối cùng, Hội thánh Tin Lành, dù vẫn còn những ngư�i bảo thủ cực lực phản đối, đã đón nhận thành quả của việc nghiên cứu hiện đại và b� qua việc sai sót xa xưa. Như các sách chú giải mới đây, các bản Kinh Thánh của nhi�u giáo hội khác nhau hầu như đ�u lấy lại kiểu viết “Gia-vê�[1].

Ngay từ đầu bàn đến danh Thiên Chúa, chúng ta đã nói đến danh xưng này có một rắc rối nho nh�. Vấn đ� là thực ra đối với Thiên Chúa chúng ta đ�c danh của Ngư�i có khác biệt đôi chút theo cách này cách kia, hoặc g�i danh xưng này là �ấng Tối Cao, �ấng Toàn Năng, �ấng Hằng Hữu, hoặc �ức Chúa. �i�u quan tâm nhất không phải là danh xưng ấy được đ�c thế nào, cho bằng chúng ta thể hiện ni�m tin và lòng mến thế nào qua các việc làm của chúng ta.

Chúng ta cầu xin Thiên Chúa như chúng ta kêu đến danh Ngư�i, dĩ nhiên chúng ta kêu xin đến danh Giê-su: “Khi cầu nguyện, anh em hãy nói: Lạy Cha chúng con là �ấng ngự trên tr�i …�.

Câu h�i gợi ý

1. Từ “Gia-vê� có thể có bao nhiêu nghĩa?

2. Trong Xh 20,7, vì lý do gì mà ngư�i Híp-ri bị cấm nêu danh Thiên Chúa cách vô cớ?

3. �i�u gì làm cho dân �t-ra-en quên cách phát âm danh Thiên Chúa?

4. Có bao nhiêu lập trư�ng cho thấy những nguyên âm nào được gắn vào danh xưng này?

5. Những lối ứng xử nào cho thấy chúng ta nêu danh Thiên Chúa cách vô cớ trong xã hội hiện nay?

---

[1] Ngày nay, theo truy�n thống ngư�i Híp-ri uý kính thánh Danh �ức Chúa, chúng ta khi gặp Danh này đ�u phải viết bằng bốn ký tự YHWH và đ�c là A-đô-nai.

Trích trong Bạn Biết Gì V� Kinh Thánh?

Nguyên bản tiếng Tây Ban Nha: ¿Qué sabemos de la Biblia?

của ARIEL ALVAREZ VALDES 

San Pablo, Madrid 1999

Chuyển ngữ: Mát-thêu Vũ Văn Lượng, OP

Catechesis